Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Beckerman over AI-gigafabrieken en de klimaatimpact van grootschalige datacenters

Antwoord van Staatssecretaris Aerdts (Economische Zaken en Klimaat), mede namens de
Ministers van Economische Zaken en Klimaat en van Klimaat en Groene Groei (ontvangen
31 augustus 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2446.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Waarom AI zo’n energieslurper is: deze cijfers
laten zien wat ChatGPT en datacenters van de planeet vragen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de waarschuwingen van onderzoekers en de VN dat de snelle groei van
hyperscale-datacenters voor AI de energie- en klimaattransitie in gevaar brengt?

Antwoord 2

Het kabinet neemt deze waarschuwingen serieus en werkt momenteel aan de geïntegreerde
nationale aanpak datacentra die in het najaar verschijnt. Hoewel datacenters en AI
belangrijk zijn voor ons toekomstig (economisch) verdienvermogen en onze digitale
strategische autonomie, legt hun enorme elektriciteitsvraag druk op het Nederlandse
energiesysteem. Bij nieuwe en uitbreidende datacenters bestaan nu al knelpunten bij
netaansluitingen. Ook wordt door de opkomst van datacenters een forse en structurele
groei in de elektriciteitsvraag verwacht, die sneller kan gaan dan de beschikbare
uitbouw van hernieuwbare bronnen en het elektriciteitsnet.

Vraag 3

Bent u het ermee eens dat datacenters die gebruikmaken van hernieuwbare energie niet
automatisch duurzaam zijn? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Ja, hernieuwbare energie, fysieke ruimte en de transportcapaciteit op het elektriciteitsnet
zijn schaars. Het feit dat een datacenter groene stroom inkoopt, maakt de faciliteit
in de context van onze totale energietransitie niet automatisch volledig duurzaam.

Datacenters kenmerken zich door een continu elektriciteitsverbruik. Omdat de productie
van hernieuwbare bronnen zoals wind en zon weersafhankelijk is, betekent dit dat er
op de momenten dat er onvoldoende hernieuwbare stroom beschikbaar is, er conventionele
centrales moeten bijspringen. Daarnaast kan er sprake zijn van een verdringingseffect.
De verwachte groei in de elektriciteitsvraag van datacenters en AI is meegenomen in
de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE). Deze actualisatie wordt
met Prinsjesdag gepresenteerd.

Tegelijkertijd benadrukt het kabinet dat datacenters een belangrijke schakel vormen
in onze digitale infrastructuur en ons dagelijks leven. Investeren in voldoende datacentercapaciteit
voor de ontwikkeling is een randvoorwaarde voor de brede welvaart, ons innovatieklimaat
en het veiligstellen van ons toekomstig verdienvermogen. Hoewel de verdere groei van
datacenters hiermee niet volledig duurzaam is, zoekt het kabinet vanuit deze economische
en strategische belangen nadrukkelijk naar manieren om deze faciliteiten wel mogelijk
in ons systeem in te passen.

Vraag 4

Deelt u de mening dat het onwenselijk is om nieuwe energieslurpende AI-gigafabrieken
te faciliteren zolang Nederland kampt met netcongestie en grote uitdagingen bij het
behalen van de klimaatdoelen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Het kabinet deelt de zorgen omtrent de zware belasting van het stroomnet en de grote
uitdagingen in de klimaattransitie. Er is een uitdaging voor de inpassing van de inflexibele
stroomvraag van AI-gigafabrieken en de beschikbare transportcapaciteit op het elektriciteitsnet.
Het aanpakken van de huidige netcongestieproblematiek heeft prioriteit voor dit kabinet.
Tegelijkertijd ontwikkelt kunstmatige intelligentie (AI) zich in hoog tempo en vormt
het een steeds belangrijkere motor voor innovatie, economische groei en het versterken
van het Europese concurrentievermogen. Om zelfstandig AI-modellen te kunnen trainen
en toepassen en zo de afhankelijkheden van derde landen te verminderen, is de realisatie
van soevereine rekeninfrastructuur in Europa en Nederland noodzakelijk.

Grootschalige AI-rekenfaciliteiten vragen om substantiële hoeveelheden elektriciteit.
Het kabinet vindt het noodzakelijk dat nieuwe AI-infrastructuur zorgvuldig wordt ingepast
binnen de nationale energie- en ruimtelijke kaders, met aandacht voor energie efficiëntie,
duurzaamheid en de impact op het elektriciteitsnet. De daadwerkelijke impact van een
AI-gigafabriek is sterk afhankelijk van onder meer het ontwerp, de schaal en de locatie.

Vraag 5

In de brief aan de Kamer over AI-gigafabrieken geeft u aan private investeringen in
AI-gigafabrieken te willen faciliteren door de juiste randvoorwaarden te creëren;
welke randvoorwaarden worden hier bedoeld?2

Antwoord 5

Het kabinet kiest ervoor dat de ontwikkeling van AI-infrastructuur, waaronder zogeheten
AI-gigafabrieken, in beginsel door private partijen wordt gedragen en gefinancierd.
De overheid ziet daarbij primair een rol in het creëren van de juiste randvoorwaarden,
bijvoorbeeld op het gebied van beschikbare energie-infrastructuur, geschikte locaties
en vergunningsprocedures. Het doel is om het voor private partijen aantrekkelijker
en uitvoerbaarder te maken om dit soort investeringen daadwerkelijk hier van de grond
te krijgen.

Vraag 6

Kunt u bevestigen dat AI-gigafabrieken volledig moeten voldoen aan de bestaande regels
die gelden voor grootschalige datacenters? Zo ja, waarin verschilt het faciliteren
van AI-gigafabrieken dan feitelijk van het bestaande beleid? Zo nee, welke uitzonderingen
worden overwogen?

Antwoord 6

De instructieregel voor hyperscale datacentra geldt voor alle datacentra die voldoen
aan de criteria voor omvang (bebouwd oppervlak van meer dan 10 hectare) en vermogen
(elektrisch aansluitvermogen van 70 MW of meer).3 Er wordt momenteel gewerkt aan een nationale geïntegreerde aanpak voor datacenters,
als onderdeel waarvan onder meer mogelijkheden voor een aanscherping van deze criteria
worden verkend.4 Ik verwacht uw Kamer in het najaar te informeren over deze geïntegreerde aanpak.

De overheid ziet een rol voor zichzelf om binnen de geldende kaders de juiste randvoorwaarden
te creëren voor het ontwikkelen van AI-infrastructuur, met oog voor de ruimtelijke
en energetische inpasbaarheid. Het doel hiervan is om het voor private partijen aantrekkelijker
en uitvoerbaarder te maken om dit soort investeringen daadwerkelijk van de grond te
krijgen, wat van belang is voor het kunnen trainen en toepassen van AI-modellen.

Vraag 7

Hoe verhoudt het faciliteren van AI-gigafabrieken zich tot de uitvoering van de aangenomen
motie Grinwis c.s. om de vestiging van hyperscale-datacenters juist strenger te reguleren?5

Antwoord 7

Zoals toegelicht onder het antwoord op vraag 6 verzoekt de motie-Grinwis tot een aanscherping
van de huidige juridische criteria voor hyperscale datacenters. De uitwerking van
deze motie wordt meegenomen in een bredere, nationale geïntegreerde aanpak voor datacenters,
waarover uw Kamer in het najaar wordt geïnformeerd.

Vraag 8

Deelt u de mening dat de maatschappelijke kosten van AI-infrastructuur, waaronder
het beslag op energie, water, ruimte en netcapaciteit, expliciet moeten worden meegewogen
bij toekomstige besluiten over de vestiging van nieuwe hyperscale-datacenters en AI-gigafabrieken?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Het kabinet vindt het noodzakelijk dat nieuwe AI-infrastructuur zorgvuldig wordt ingepast
binnen nationale energie- en ruimtelijke kaders, met aandacht voor energie efficiëntie,
duurzaamheid en de impact op het elektriciteitsnet, zoals verwoord in de kamerbrief
van 31 maart.6 Deze factoren zijn ook meegewogen in de instructieregel voor hyperscale datacentra,
benoemd in de beantwoording van vraag 6. Voor AI-gigafabrieken en andere grootschalige
datacenters die binnen de kaders van de instructieregel ontwikkeld mogen worden geldt
dat vergunningverlening in beginsel aan relevante regionale autoriteiten is.

Vraag 9

Bent u bereid bij de vergunningverlening van datacenters een milieueffect­rapportage
verplicht te stellen waarbij alle gevolgen voor koolstof, water en land worden afgewogen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Het kabinet zet zich via diverse kaders actief in om de impact van datacenters op
klimaat, water en ruimte te minimaliseren:

– Datacenters moeten verplicht rendabele energiebesparende maatregelen nemen en hun
energie en waterverbruik rapporteren.

– Ze zijn verplicht te onderzoeken of ze bruikbare restwarmte kunnen leveren en afstaan.

– De EU werkt aan een label om de duurzaamheid van datacenters te vergelijken.

– Voor grote datacenters (hyperscales) gelden al strikte ruimtelijke grenzen.

Het kabinet is niet voornemens om daarnaast een afzonderlijke, nationale m.e.r.-plicht
specifiek voor datacenters te introduceren:

– Bestaande wetgeving vereist bij vergunningen vaak al een milieubeoordeling.

– Ruimtelijke kaders voor datacenters hebben standaard een verplichte planbeoordeling.

– Noodaggregaten van datacenters vallen in de praktijk al onder andere, verplichte milieucategorieën.

– Het kabinet verzwaart Europese regels niet met extra nationale eisen.