Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Armut en Hamstra over de uitzending van Argos "Kleuter zonder klas"

Antwoord van Staatssecretaris Tielen (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen
31 augustus 2026).

Vraag 1

Bent u bekend met de uitzending van Argos «Kleuter zonder klas»?1 Zo ja, hoe beoordeelt u de daarin geschetste problematiek?

Antwoord 1

Ja, ik herken de daarin geschetste problematiek en laat hier daarom extra

onderzoek naar doen.

Vraag 2

Klopt het dat het aantal kinderen dat aangewezen is op het speciaal onderwijs en dat
thuiszit, de afgelopen jaren is toegenomen? Zo ja, welke oorzaken liggen hieraan ten
grondslag?

Antwoord 2

Het aantal kinderen dat aangewezen is op het (voortgezet) speciaal onderwijs2 en (langdurig) niet naar school gaat3 is de afgelopen jaren toegenomen. In schooljaar 2017–2018 waren er 414 leerlingen
met absoluut verzuim waarbij het laatst genoten onderwijs het (voortgezet) speciaal
onderwijs was, in schooljaar 2024–2025 waren dit 790 leerlingen. Daarnaast waren in
schooljaar 2017–2018 244 leerlingen langdurig ongeoorloofd afwezig en is dit aantal
in schooljaar 2024–2025 gestegen naar 417 leerlingen. De stijging van het aantal kinderen
die langdurig geen onderwijs volgen kent vaak complexe en uiteenlopende oorzaken.
In de praktijk spelen vaak meerdere oorzaken een rol en is er sprake van een wisselwerking
tussen factoren en multiproblematiek. In onderzoek worden de volgende factoren genoemd:
i. individuele (kindgebonden) factoren, zoals faalangst of chronische vermoeidheid,
ii. factoren in de directe omgeving van het kind, zoals een conflictueuze echtscheiding
of financiële problemen, iii. factoren in het schoolsysteem, zoals pesten, uitsluiting
en een onveilig schoolklimaat of iv. externe factoren, zoals nieuwkomers of administratieve
ruis4.

Vraag 3

Kunt u voor de jaren 2024 en 2025 aangeven hoeveel kinderen onderwijs volgden in het
speciaal onderwijs en hoeveel kinderen gedurende die jaren thuiszaten?

Antwoord 3

Aantal ingeschreven leerlingen

2024

2025

SO

30.228

30.517

VSO

38.553

38.728

(V)SO

17–18

18–19

19–20

20–21

21–22

22–23

23–24

24–25

Aantal absoluut verzuim1

414

524

574

552

454

673

690

790

Aantal langdurig relatief verzuim2

244

503

253

293

272

311

375

417

X Noot

1

Van absoluut verzuim is sprake als kinderen en jongeren die leer- of kwalificatieplichtig
zijn geen schoolinschrijving hebben.

X Noot

2

Van langdurig relatief verzuim is sprake als ingeschreven leerlingen meer dan vier
weken ongeoorloofd afwezig zijn.

Vraag 4

Hoeveel kleuters staan momenteel op een wachtlijst voor plaatsing in het speciaal
onderwijs?

Antwoord 4

We hebben geen cijfers van het aantal kleuters dat op een wachtlijst staat om (direct)
geplaatst te worden in het speciaal onderwijs (so).

Vraag 5

Klopt het dat een toenemend aantal kleuters niet start in het regulier basisonderwijs,
omdat zij worden geweigerd of direct worden doorverwezen naar het speciaal onderwijs?

Antwoord 5

Hier zijn geen duidelijke cijfers van. Eind 2026 wordt u geïnformeerd over de onderzoeksresultaten
van het onderzoek dat nu wordt gedaan naar de directe instroom van kleuters in het
speciaal onderwijs. Verder vind ik het belangrijk om te noemen dat het bij voorbaat
weigeren van kleuters in het regulier onderwijs ongewenst is.

Vraag 6

Is het basisscholen toegestaan om uitsluitingsgronden te hanteren voordat zij hebben
onderzocht of een passende onderwijsplek kan worden geboden? Zo nee, welke mogelijkheden
hebben ouders wanneer hiervan toch sprake is?

Antwoord 6

Een basisschool kan een kind weigeren wanneer de school vol is, de ouders aangeven
niet achter de godsdienst of levensbeschouwing van de school staan, het kind nog niet
zindelijk is of als er in de gemeente afspraken zijn over de verdeling van kinderen
over scholen. Een basisschool mag een kind niet weigeren wanneer het kind extra ondersteuning
of hulp nodig heeft. Als de school de ondersteuning zelf niet kan bieden moet de school
het kind een zo passend mogelijke plek op een andere school aanbieden. Wanneer ouders
het niet eens zijn met de beslissing van een school om een kind te weigeren kunnen
zij binnen 6 weken nadat de school schriftelijk heeft laten weten dat er geen plek
is voor het kind via brief of e-mail bezwaar maken. De school moet dan binnen vier
weken op het bezwaar reageren. Als school en ouders het oneens blijven kunnen zij
naar de rechter5.

Vraag 7

Is bekend hoe groot de groep kinderen is die zich aanmeldt bij een basisschool, maar
al vóór aanvang van het onderzoek naar een passende plaatsing wordt afgewezen?

Antwoord 7

Nee, het is niet bekend hoe groot deze groep kinderen is.

Vraag 8

Kunt u toelichten hoe de zorgplicht, mede in het licht van de in de uitzending geschetste
situaties, dient te worden ingevuld?

Antwoord 8

Met de zorgplicht passend onderwijs zijn schoolbesturen verplicht om kinderen en jongeren
een passende plek in het onderwijs te bieden. Bij aanmelding van een leerling moet
de school onderzoeken of zij de leerling de benodigde ondersteuning kan bieden. Als
dit niet het geval is, dan is de school verplicht om een passende plek op een andere
school te zoeken voor de leerling. Dit kan met hulp van het samenwerkingsverband passend
onderwijs, dat een dekkend netwerk van ondersteuningsvoorzieningen moet realiseren.
In de tussentijd moet de school zo passend mogelijk onderwijs bieden aan de leerling.

Vraag 9

Bent u van oordeel dat de zorgplicht in het door Argos aangehaalde voorbeeld op juiste
wijze is nageleefd? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 9

Helaas komt het in de praktijk voor dat scholen de zorgplicht niet goed naleven, bijvoorbeeld
door niet goed te onderzoeken of de school de benodigde ondersteuning aan de leerling
kan bieden of door de aanmelding van een leerling niet in behandeling te nemen en
leerlingen direct weg te sturen. Dergelijke voorbeelden zijn te zien in de uitzending
van Argos. Dit is zeer onwenselijk. De zorgplicht is er niet voor niets, maar om bij
te dragen aan goed onderwijs voor ieder kind moeten scholen de zorgplicht wel naleven.
Daarom neem ik maatregelen om de zorgplicht aan te scherpen, zoals toegelicht in mijn
brief van 20 mei 20266.

Vraag 10

Wordt in het onderzoek naar de groei van het gespecialiseerd onderwijs ook gekeken
naar het bestaan van een mogelijke onderliggende ontwikkeling of zogenoemde «onderstroom»
en de oorzaken daarvan?

Antwoord 10

Ja, in het onderzoek wordt ook gekeken naar de directe instroom van kleuters in het
speciaal onderwijs (so).

Vraag 11

Wanneer verwacht u de resultaten van dit onderzoek met de Kamer te kunnen delen?

Antwoord 11

Ik verwacht deze resultaten in eind 2026 met uw Kamer te delen. zonder-school