Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kathmann over het verslavend ontwerp van Instagram en Facebook

Antwoord van Staatssecretaris Aerdts (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 27 augustus
2026).

Vraag 1

Bent u bekend met de bevindingen van de Europese Commissie over het verslavende ontwerp
van Instagram en Facebook1 en de berichtgeving hierover?2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op de bevindingen van de Europese Commissie? Deelt u de analyse
dat Meta willens en wetens gebruikmaakt van verslavend ontwerp, ten koste van de privacy
en gezondheid van haar miljarden gebruikers?

Antwoord 2

Ik ben blij om te zien dat de Europese Commissie haar toezichthoudende taak op de
Digital Services Act (hierna: «DSA») doortastend oppakt. En dat de regels uit de Digital
Services Act inderdaad handvatten bieden om op te treden tegen verslavend ontwerp
van online platforms, zoals in dit geval Facebook en Instagram. Over de motieven van
Meta ga ik niet speculeren.

Vraag 3

Vindt u dat het onderzoek van de Europese Commissie snel genoeg is verlopen, aangezien
al lang en breed bekend is dat Meta verslavend ontwerp toepast op Instagram en Facebook?

Antwoord 3

Het nemen van een niet-nalevingsbesluit kost tijd. Er moet deugdelijk en zorgvuldig
onderzoek worden verricht. Er moet voldoende overtuigend bewijs zijn om in te kunnen
grijpen en het besluit staande te kunnen houden in een eventuele juridische procedure
erover. Ten behoeve van de rechtsbescherming is het bovendien belangrijk om belanghebbenden
de gelegenheid te bieden om opmerkingen te maken en die te onderzoeken of te wegen.
Het is daarom goed te verklaren dat dit besluit niet al is genomen in de weken of
maanden na inwerkingtreding van de DSA in november 2024. Sinds die datum heeft de
Europese Commissie ontzettend veel werk verricht. Zo heeft de Europese Commissie vanaf
nul een onderdeel binnen haar organisatie moeten opbouwen om toezicht te houden, mensen
geworven, en inmiddels tal van onderzoeken verricht, besluiten genomen, en rechtszaken
gevoerd. Ik vind daarom dat de Europese Commissie doortastend en voorspoedig te werk
is gegaan, en vertrouw erop dat zij dat blijft doen.

Vraag 4

Wat is er nodig om de Digital Services Act sneller, effectiever en harder in te kunnen
zetten tegen techbedrijven die verslavend ontwerp toepassen? Wat is hiervoor de inzet
van dit kabinet?

Antwoord 4

Een evaluatie van de DSA op EU-niveau, en in Nederland van de Uitvoeringswet digitaledienstenverordening,
is voorzien in 2027. De uitkomsten en de opvolging daarvan worden verwacht in de tweede
helft van 2027. In dit kader zal het kabinet uiteraard aandacht hebben voor mogelijke
aanpassingen van de DSA die de effectiviteit ervan en het optreden door toezichthouders
kunnen verbeteren. Als toezichthouders op de DSA in Nederland worden de Autoriteit
Consument en Markt en de Autoriteit Persoonsgegevens daarbij betrokken.

Vraag 5

Kunt u uitleggen wanneer Meta technische aanpassingen moet doorvoeren op Instagram
en Facebook? Welke aanpassingen zijn dit?

Antwoord 5

Meta heeft eerst de mogelijkheid om te reageren op de bevindingen van de Europese
Commissie. Dit kan bijvoorbeeld inhouden dat ze aanpassingen van het ontwerp voorstelt
om te trachten zo de bezwaren van de Europese Commissie weg te nemen. De DSA noch
het voorlopige besluit van de Europese Commissie schrijven voor hoe zij dat moet doen.
Wel heeft de Europese Commissie voorbeelden gegeven van mogelijke maatregelen die
Meta kan nemen, zoals «(...) door belangrijke verslavende functies zoals «autoplay» en «infinite scroll»
standaard uit te schakelen, effectieve «schermtijdonderbrekingen» te implementeren
en het aanbevelingssysteem aan te passen om het minder betrokkenheidsgericht te maken».3 Welke aanpassingen er uiteindelijk moeten worden gemaakt is ter beoordeling van de
Europese Commissie als bevoegd toezichthouder en in laatste instantie aan het Hof
van Justitie.

Vraag 6

Hoe hoog is de boete die Meta riskeert? Vindt u de boete hoog genoeg om het bedrijf
tot actie te dwingen?

Antwoord 6

De DSA maakt het mogelijk om een boete op te leggen ter hoogte van maximaal 6% van
de wereldwijde omzet in het vorige boekjaar. Volgens de voorlopige jaarrapportage
van Meta blijkt dat die omzet in 2025 bijna $ 201 miljard bedroeg, oftewel zo’n € 176 miljard.4 Momenteel zou de maximale boete dus ruim € 10 miljard kunnen bedragen. Er is daarnaast
ook de mogelijkheid om een last onder dwangsom op te leggen ter hoogte van maximaal
5% van de gemiddelde dagelijkse inkomsten of de wereldwijde jaaromzet in het vorige
boekjaar per dag.

Vraag 7

Wanneer moet Meta de aanpassingen doorvoeren? Is hier een harde deadline voor? Zo
niet, bent u bereid hiervoor te pleiten bij de Europese Commissie?

Antwoord 7

Meta heeft eerst de mogelijkheid om te reageren op de bevindingen van de Europese
Commissie waarna die dat zal moeten beoordelen, eventueel aanvullend onderzoek moet
verrichten en al dan niet uiteindelijk een niet-nalevingsbesluit moet nemen. Op dit
moment is niet te zeggen hoelang dat nog gaat duren. Hoewel ik uiteraard ook graag
zo snel mogelijk veranderingen zie, hebben we dit soort regels om rechtsbescherming
te bieden. Ik wil en moet bovendien de onafhankelijkheid van de toezichthouders in
acht nemen en ga me daarom niet mengen in deze of andere toezichtzaken.

Vraag 8

Vertrouwt u er op dat Meta de aanpassingen zal doorvoeren? Op welke manieren kunnen
de Europese Commissie of afzonderlijke lidstaten de druk opvoeren om dit tijdig te
doen?

Antwoord 8

Als er uiteindelijk een niet-nalevingsbesluit van de Europese Commissie volgt, en
dat standhoudt wanneer er een rechtszaak volgt, dan vertrouw ik erop dat Meta daar
opvolging aan geeft en de benodigde aanpassingen maakt. De Europese Commissie kan
ter waarborging hiervan een boete of last onder dwangsom opleggen. Zie daarvoor ook
het antwoord op vraag 6.

Vraag 9

Hoe kunt u, samen met het Nederlandse veld van experts, burgerrechtenorganisaties
en toezichthouders, bijdragen aan de stappen die de Europese Commissie zet tegen Meta?

Antwoord 9

Wanneer mogelijk laat ik de Europese Commissie weten dat zij de steun van het kabinet
heeft bij het uitvoeren haar toezicht op de DSA, ongeacht welke digitale dienst. Het
is tegelijkertijd niet aan mij om mij in een individuele casus te mengen gericht tegen
één bedrijf.

Ik zie tegelijkertijd dat burgerrechtenorganisaties en andere experts graag een bijdrage
leveren aan de effectieve uitvoering van de DSA. Zoals bijvoorbeeld de rechtszaak
van Bits of Freedom tegen Meta5 eerder dit jaar, of de zaak van Mékic tegen X.6 Ik juich het van harte toe dat ook private organisaties en personen gebruik maken
van de rechten die de DSA hen biedt. De jurisprudentie die hierdoor ontstaat, evenals
de besluiten van toezichthouders, zullen uiteindelijk leiden tot de met de DSA beoogde
veranderingen in de bredere industrie.

Vraag 10

Kunt u de vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Antwoord 10

Ja.