Verslag van een schriftelijk overleg : Verslag van een schriftelijk overleg over de Kabinetsreactie op de initiatiefnota van het lid Ceder “Tegen christenvervolging, voor geloofsvrijheid: richtinggevende voorstellen voor een diplomatiek daadkrachtig buitenlandbeleid” (Kamerstuk 36888-5)

Nr. 6
VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

Vastgesteld 19 augustus 2026

De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en opmerkingen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van 25 maart 2026
inzake de kabinetsreactie op de initiatiefnota van de leden Ceder en Stoffer «Tegen
christenvervolging, voor geloofsvrijheid: richtinggevende voorstellen voor een diplomatiek
daadkrachtig buitenlandbeleid» (Kamerstuk 36 888, nr. 5).

De vragen en opmerkingen zijn op 22 april 2026 aan de Minister voorgelegd. Bij brief
van 19 augustus zijn de vragen beantwoord.

De voorzitter van de commissie, Klaver

De griffier van de commissie, Westerhoff

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en antwoord/reactie van de Minister

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie

De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota
van de leden Ceder en Stoffer en leggen de Minister van Buitenlandse Zaken naar aanleiding
hiervan enkele vragen voor. In de reactie stelt de Minister dat de bevordering van
mensenrechten, waaronder de vrijheid van religie en levensovertuiging, een kernonderdeel
vormt van het Nederlandse buitenlandbeleid. Tegelijkertijd wijst de Minister op de
noodzaak om keuzes te maken binnen een context van geopolitieke instabiliteit en budgettaire
krapte.

Deze leden vragen de Minister om een nadere verduidelijking van de wijze waarop deze
inzet zich verhoudt tot de bredere strategische belangen van Nederland en Europa,
in het bijzonder waar het gaat om de samenwerking met partners die essentieel zijn
voor onze energiezekerheid en migratiebeheersing. Hoe weegt de Minister de ambitie
om een daadkrachtig mensenrechtenbeleid te voeren af tegen het behoud van onze strategische
autonomie, en op welke wijze wordt voorkomen dat morele agendering de noodzakelijke
diplomatieke ruimte voor het veiligstellen van Nederlandse kernbelangen in de weg
staat?

1. Antwoord van het kabinet

Het Nederlandse buitenlands beleid is gestoeld op de samenhang tussen veiligheid,
welvaart en democratische vrijheden, waar universele mensenrechten onlosmakelijk mee
zijn verbonden. De weging tussen deze belangen is zelden zwart-wit; net zomin als
dat agendaring van mensenrechten een puur morele overweging is. Grove schendingen
van arbeidsrechten, bijvoorbeeld dwangarbeid, verzwakken de concurrentiepositie van
onze bedrijven. Grootschalige onderdrukking van rechten van minderheden kunnen leiden
tot instabiliteit en migratie. Intimidatie van journalisten of inperking van de vrijheid
van meningsuiting versterken desinformatie en autocratische tendensen, die onze geopolitieke
bewegingsruimte inperken. Dat betekent niet dat we het ons kunnen veroorloven om alleen
om te gaan met landen die onze blik op de wereld volledig onderschrijven. Er zullen
zich bij veel landen spanningen voordoen tussen het bevorderen van mensenrechten en
andere Nederlandse belangen – van energievoorzieningszekerheid tot veiligheid en migratie.
In dergelijke situaties maakt het kabinet per geval steeds een zorgvuldige weging
van belangen. Evenmin zijn onze relaties met andere landen beperkt tot één thema.
Een brede dialoog met landen waarmee een dito relatie bestaat maakt het juist mogelijk
om gevoelige mensenrechtenthema’s, zoals christenvervolging, effectief te agenderen.
In de brede bilaterale dialoog komen dan alle relevante thema’s aan de orde, waaronder
naast mensenrechten, ook economische samenwerking, regionale veiligheid en andere
terreinen van gemeenschappelijk belang. In situaties waarin een publieke benadering
contraproductief zou zijn of de positie van lokale christelijke gemeenschappen en
andere religieuze minderheden zou verzwakken, kiest het kabinet bij grote voorkeur
voor stille diplomatie en inzet achter de schermen.

Ten aanzien van de institutionele inrichting kondigt de Minister aan te verkennen
hoe de functie van de Speciaal Gezant voor de Vrijheid van Religie en Levensovertuiging
(SGRL) structureel kan worden verankerd met een eigen mandaat en budget. De leden
van de VVD-fractie merken op dat de Minister in dezelfde brief het postennet en de
ambassadeurs omschrijft als het hart van het Nederlandse mensenrechtenbeleid.

Deze leden vragen daarom naar de noodzaak en de doelmatigheid van een dergelijke structurele
verankering van een thema-specifieke gezant. Dreigt hiermee niet een bureaucratische
silo te ontstaan die de integrale slagkracht van onze ambassadeurs ter plaatse juist
verzwakt? Kan de Minister toelichten waarom de huidige ambtelijke ondersteuning binnen
het ministerie niet volstaat en hoe een structurele gezant zich verhoudt tot de bredere
wens van deze leden om de overhead bij de overheid te beperken en de focus op kerntaken
te versterken? Deze leden horen graag hoe de Minister borgt dat mensenrechtenbeleid
een integrale verantwoordelijkheid blijft van het gehele diplomatieke netwerk in plaats
van te worden gedelegeerd aan een afzonderlijke functionaris. Ook horen zij graag
hoe de Nederlandse en de Europese gezant zich tot elkaar verhouden. Zou het niet beter
zijn gebruik te maken van de Europese gezant?

2. Antwoord van het kabinet

Het mensenrechtenbeleid is een kernonderdeel van het buitenlandbeleid en een integrale
verantwoordelijkheid van het gehele diplomatieke netwerk. Dat geldt dus ook voor de
bevordering van vrijheid van religie en levensovertuiging, als één van de vijf mensenrechtenprioriteiten
binnen het Nederlandse mensenrechtenbeleid. In de praktijk is die inzet sterk contextafhankelijk
en in sommige situaties complex, met oog op de veiligheid van sommige religieuze groepen.
De programmatische inzet gebeurt via centrale en decentrale mensenrechtenprogramma’s,
waaronder het mensenrechtenfonds. De programma’s gericht op FoRB (Freedom of Religion and Belief) worden altijd in samenspraak met ambassades in de betrokken landen vormgegeven,
met oog voor de repercussies voor lokale gemeenschappen en het «do no harm-principe».

De Speciaal Gezant voor de Vrijheid van Religie en Levensovertuiging (SGRL) dient
daarbij expliciet niet als vervanging van of alternatief voor de inzet van ambassades,
maar juist als een versterking daarvan. De SGRL werkt daarom nauw samen met ons diplomatieke
netwerk.

De meerwaarde van deze thema-specifieke gezant ligt op drie punten:

• als inhoudelijk expert en verbinder tussen beleid, posten en maatschappelijke actoren
op een complex en gevoelig thema als FoRB;

• als zichtbaar aanspreekpunt in internationale coalities zoals de International Religious Freedom or Belief Alliance en de International Contact Group on FoRB (IRFBA), waar gezamenlijke acties worden voorbereid, onder meer tegen christenvervolging;

• als centrale aanjager voor kennisopbouw en religieuze geletterdheid binnen BZ en het
diplomatieke netwerk, in lijn met de motie-Ceder over religieuze geletterdheid1.

De rollen van de EU-gezant op Freedom of Religion and Belief en de nationale SGRL zijn daarbij complementair. De EU-gezant kan FoRB in de externe
betrekkingen van de Europese Unie systematisch agenderen. De Nederlandse SGRL kan
daarnaast nationale prioriteiten benadrukken, waaronder toenemende zorgen over christenvervolging,
en deze inbrengen in EU-kaders; de Europese inzet vertalen naar concrete bilaterale
acties en programmering; en in coalities als IRFBA optreden waar de EU als geheel
geen lid van is.

Alleen leunen op het werk van de EU-gezant zou de Nederlandse handelingsruimte beperken
en onze zichtbaarheid in internationale FoRB-netwerken verminderen. Daarom kiest het
kabinet voor beide: een sterke EU-gezant én een goed ingebedde Nederlandse SGRL die
nauw met elkaar en met onze ambassades samenwerken.

De Minister geeft in zijn reactie aan dat religieuze geletterdheid reeds een vast
onderdeel is van de opleiding voor jonge diplomaten en de trainingen voor uitgezonden
personeel, waarmee hij deels tegemoetkomt aan de wensen in de initiatiefnota.

De leden van de VVD-fractie vragen de Minister op welke wijze deze trainingen specifiek
bijdragen aan het beter begrijpen van de geopolitieke dynamiek in conflictgebieden
en het behartigen van Nederlandse belangen. Wordt in deze trainingen ook aandacht
besteed aan de risico's van religieuze beïnvloeding door statelijke actoren die onvrijheid
als instrument gebruiken om de stabiliteit in regio's als de Sahel of de Westelijke
Balkan te ondermijnen? Ten aanzien van de digitale weerbaarheid ondersteunt het kabinet
de inzet voor internetvrijheid via internationale coalities, maar deze leden missen
een directe koppeling met de bredere strijd tegen statelijke desinformatie vanuit
landen als Rusland en China. Hoe zorgt de Minister ervoor dat de inzet op internetvrijheid
en de bestrijding van online haat volledig wordt geïntegreerd in de nationale cyberstrategie
om onze open samenleving te beschermen tegen antidemocratische krachten?

3. Antwoord van het kabinet

Zoals in de kabinetsreactie is aangegeven, is religieuze geletterdheid een voorwaarde
voor effectief mensenrechtenbeleid en diplomatie. In de acculturatiecursussen, de
jaarlijkse mensenrechtencursus en andere opleidingen voor Nederlandse diplomaten wordt
religie nadrukkelijk geplaatst in de bredere analyse van macht, conflict en buitenlandse
beïnvloeding. Dit draagt op verschillende manieren bij aan het beter begrijpen van
de geopolitieke dynamiek in conflictgebieden en het behartigen van Nederlandse belangen.

Diplomaten leren onder meer hoe religieuze identiteiten en instituties kunnen worden
ingezet in binnenlandse machtsstrijd en buitenlandse politiek, bijvoorbeeld door regimes
die religie gebruiken om oppositie te delegitimeren of minderheden te marginaliseren.
Ook wordt aandacht besteed aan de positieve rol die religieuze actoren kunnen spelen
in conflictpreventie, verzoening en stabilisatie, zodat ambassades deze actoren gericht
kunnen betrekken bij Nederlandse inzet op veiligheid, migratie en economische ontwikkeling.
Daarnaast wordt aandacht besteed aan de risico’s die er zijn van religieuze beïnvloeding
door statelijke actoren die onvrijheid en polarisatie bewust inzetten om stabiliteit
te ondermijnen, ook in regio’s als de Sahel en de Westelijke Balkan. Dit helpt diplomaten
om dergelijke patronen te herkennen, te duiden en hierover te rapporteren.

Ten aanzien van digitale weerbaarheid en internetvrijheid geldt, in lijn met de kabinetsreactie,
dat deze inzet steeds nauwer wordt verbonden met de bredere aanpak van desinformatie
en cyberdreigingen. Nederland zet zich internationaal in voor informatie integriteit
en tegen de online verspreiding van haat, onder meer via steun aan maatschappelijke
organisaties die werken aan digitale geletterdheid, mediawijsheid, persvrijheid en
de bescherming van mensenrechtenverdedigers, inclusief religieuze minderheden, mede
via het Mensenrechtenfonds en programmatische instrumenten zoals Safety for Voices. Ook werkt Nederland aan actieve inzet in EU-kaders rond de Digital Services Act en de aanpak van desinformatie, waar ook statelijke actoren als Rusland en China
expliciet in beeld zijn. Verder maakt Nederland deel uit van internationale coalities
die internetvrijheid bevorderen, zoals de Freedom Online Coalition en de Media Freedom Coalition, waar oog is voor de risico’s van surveillancetechnologie en digitale repressie.

De koppeling met de nationale cyberstrategie wordt gelegd via de Internationale Cyberstrategie
2025–2028. In de uitvoering van deze strategie werkt het Ministerie van Buitenlandse
Zaken nauw samen met de ministeries van Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse
Zaken en Koninksrijksaangelegenheden, Defensie en Justitie en Veiligheid, ook op thema’s
die raken aan het tegengaan van desinformatie en het promoten van informatie integriteit.
De bescherming van vrijheid van meningsuiting online (met inbegrip van de vrijheid
van religie en levensovertuiging) staat centraal in de inzet om ongewenste inhoud
online tegen te gaan.

Wat betreft de monitoring van mensenrechtenschendingen wijst de Minister het voorstel
voor een afzonderlijk nationaal instrument af vanwege de kosten en de reeds bestaande
internationale rapportages van de Verenigde Naties (VN) en ngo's. De leden van de
VVD-fractie steunen dit besluit vanuit het oogpunt van een efficiënte overheid en
budgettaire beheersbaarheid.

Zij vragen de Minister wel hoe hij waarborgt dat de informatie uit deze externe bronnen
effectief wordt vertaald naar concrete diplomatieke actie die aansluit bij de Nederlandse
prioriteiten. Wordt deze informatie ook benut om de risico's van ongewenste buitenlandse
inmenging in Nederland in kaart te brengen, bijvoorbeeld wanneer regimes de diaspora
misbruiken als instrument voor hun buitenlandbeleid? Tot slot vragen deze leden om
een verheldering over de financiële realiteit die de Minister noemt. Kan de Minister
bevestigen dat er geen sprake zal zijn van een automatische verhoging van budgetten
voor sociaaleconomische projecten in het buitenland zonder dat hier een direct Nederlands
belang tegenover staat?

4. Antwoord van het kabinet

Zoals in de kabinetsreactie uiteengezet is het, gelet op de vele bestaande VN- en
NGO-rapportages, niet doelmatig om een parallel nationaal monitoringsinstrument op
te tuigen. Het gericht gebruiken van beschikbare informatie voor diplomatieke actie
en programmering geschiedt door middel van systematische beleidsvertaling, waarbij
informatie uit VN-mechanismen (zoals de Universal Periodic Review), EU-rapportages, NGO-studies (waaronder de ranglijst van Open Doors) en diplomatieke
rapportages wordt samengebracht in landenanalyses. Deze vormen de basis voor prioritering
in bilaterale contacten, EU-inzet en de keuze van landen en thema’s binnen instrumenten
als het Mensenrechtenfonds en het FOCUS-programma (2026–2031), waarvoor EUR 35 miljoen
is gereserveerd voor de bescherming van religieuze minderheden.

De Nederlandse ambassades toetsen externe rapportages aan de lokale realiteit, vullen
lacunes aan en adviseren over de meest effectieve mix van publieke en stille diplomatie.
Zo voorkomen we dat Nederland reageert op onvolledige of eenzijdige informatie, en
stemmen we de inzet af op de veiligheid van lokale gemeenschappen en het «do no harm-principe».

Daarnaast worden signalen over geloofsvervolging en FoRB-schendingen, waar relevant,
betrokken bij analyses van conflict, migratie, terrorisme en buitenlandse beïnvloeding,
zodat de informatie direct wordt verbonden met bredere Nederlandse belangen.

Wat betreft ongewenste buitenlandse inmenging geldt dat het Ministerie van Buitenlandse
Zaken signalen uit internationale rapportages en van diaspora-gemeenschappen deelt
in de daarvoor bestaande interdepartementale structuren, zoals de nationale aanpak
statelijke dreigingen. Wanneer regimes diaspora inzetten als verlengstuk van hun buitenlandbeleid,
kan dat zowel een mensenrechtenvraagstuk zijn als een veiligheidsrisico. In die gevallen
wordt in nauwe samenwerking met andere departementen bezien welke maatregelen passend
zijn.

Financiële ondersteuning van projecten in het buitenland vindt plaats op basis van
duidelijk geformuleerde beleidsdoelen. Binnen de beschikbare middelen worden scherpe
keuzes gemaakt, waarbij FoRB en de bescherming van religieuze minderheden worden meegewogen
als onderdeel van de bredere inzet op mensenrechten, stabiliteit, rechtsstaat en ontwikkeling.
Projecten worden geselecteerd op basis van hun verwachte impact en hun bijdrage aan
zowel lokale behoeften als Nederlandse en Europese belangen, zoals veiligheid, migratiebeheersing,
energiezekerheid en een voorspelbare internationale rechtsorde.

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de kabinetsreactie
op de initiatiefnota van het lid Ceder over christenvervolging en geloofsvrijheid.
Deze leden waarderen dat het kabinet erkent dat geloofsvervolging, waaronder christenvervolging,
een ernstige en hardnekkige realiteit is. Ook zien deze leden dat het kabinet op meerdere
onderdelen bereid is de inzet te versterken, onder meer via religieuze geletterdheid,
diplomatieke agendering, interreligieuze dialoog, online weerbaarheid en monitoring.

Tegelijkertijd constateren de leden van de CDA-fractie dat op meerdere punten nog
onduidelijk is hoe deze inzet concreet, structureel en niet-vrijblijvend vorm krijgt.
Zij hebben daarover de volgende vragen.

Algemeen

De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet concreet kan aangeven op welke punten
de kabinetsreactie leidt tot een andere of intensievere inzet dan het beleid zoals
dat na de eerdere initiatiefnota uit 2021 is gevoerd.

5. Antwoord van het kabinet

Ten opzichte van het beleid na de initiatiefnota uit 2021 zet deze kabinetsreactie,
en het daaropvolgende debat over christenvervolging, op een aantal punten nadrukkelijk
een stap verder. De inzet op vrijheid van religie en levensovertuiging wordt structureler
en intensiever.

Waar SGRL eerder geen structurele functie was, heeft het kabinet er nu expliciet voor
gekozen om de SGRL als zelfstandige en volwaardige functie te behouden en te versterken.
Een eerder voornemen om de functie samen te voegen met die van Mensenrechtenambassadeur
in het kader van de bezuinigingen komt daarmee te vervallen. Dat betekent continuïteit
en meer ruimte voor landenbezoeken en diplomatieke inzet, juist ook rond christenvervolging.

Graag informeer ik uw Kamer over de benoeming van mevrouw drs. A.E. Faro tot de nieuwe
Speciaal Gezant voor de Vrijheid van Religie en Levensovertuiging. Zij zal na de zomer
de werkzaamheden van de huidige SGRL overnemen.

In de periode 2021–2025 is via het Joint Initiative for Strategic Religious Action (JISRA) circa EUR 37 miljoen ingezet op interreligieuze dialoog, samenwerking en
het versterken van maatschappelijke weerbaarheid in meerdere landen. Met het nieuwe
beleidskader FOCUS is er opnieuw EUR 35 miljoen specifiek voor FoRB en de bescherming
van religieuze minderheden.

Religieuze geletterdheid maakte al deel uit van acculturatiecursussen en opleidingen,
maar nieuw is dat in reactie op de initiatiefnota, de motie-Ceder (Kamerstuk 36 800 XVII, nr. 49) en het debat over christenvervolging, bestaande trainingen verder worden uitgebreid
en verdiept, en de rol van de SGRL en externe expertise bij opleidingen wordt vergroot.
Zo wordt onder meer verkend of in samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken
en Welzijn in de tweede helft van dit jaar een nieuwe cursus op het gebied van religieuze
geletterdheid kan worden opgezet.

Daarnaast is het voornemen dat Nederland een actievere rol neemt in allianties als
de International Religious Freedom or Belief Alliance (IRFBA), waar we in de steering committee zitten, en ons lidmaatschap van de VN-Mensenrechtenraad gebruiken om FoRB steviger
te agenderen. Zo organiseerde Nederland tijdens de 58e zitting van de VN-Mensenrechtenraad
samen met Marokko een side-event over religieuze tolerantie, waarin overheden, religieuze
leiders en maatschappelijke organisaties in gesprek gingen over het bevorderen van
interreligieuze dialoog en het tegengaan van discriminatie op grond van religie.

Verder heeft het kabinet zich, mede naar aanleiding van de initiatiefnota en in lijn
met de motie van uw Kamer, sterk gemaakt voor de benoeming van een nieuwe EU-gezant
voor vrijheid van religie en levensovertuiging. Nu die EU-gezant er is, zal het kabinet
zoals toegezegd verkennen hoe Nederland haar concreet kan ondersteunen conform motie
met Kamerstuk 36 800-V, nr. 91, onder meer via een eventuele detachering en afstemming met de Nederlandse SGRL.
Daarnaast is de ondersteuning van de VN-Speciaal Rapporteur voor FoRB geïntensiveerd,
onder meer via het plaatsen van een door Nederland gefinancierde Junior Professional
Officer op haar kantoor. Hiermee wordt beoogd de monitoring en opvolging van schendingen,
inclusief christenvervolging, door de VN verder te versterken.

Het kabinet schrijft dat de inzet op vrijheid van religie en levensovertuiging plaatsvindt
binnen beperkte personele en financiële kaders. De leden van de CDA-fractie vragen
welke gevolgen dit concreet heeft voor de uitvoerbaarheid van de voornemens in deze
kabinetsreactie. Op basis van welke criteria maakt het kabinet de «scherpe keuzes»
waar en hoe Nederland zich inzet? Welke landen of regio’s krijgen in dat licht prioriteit?

6. Antwoord van het kabinet

De beperkte personele en financiële kaders – die voor veel onderdelen van gehele Rijksoverheid
gelden – betekenen dat het kabinet de inzet op vrijheid van religie en levensovertuiging
beter laat aansluiten bij bestaande instrumenten en prioriteiten. De voornemens in
de kabinetsreactie zijn daarom bewust zo vormgegeven dat zij binnen deze kaders uitvoerbaar
zijn: het versterken van wat er al is (Speciaal Gezant, FOCUS-programma, religieuze
geletterdheid, inzet in VN/EU en coalities), in plaats van nieuwe structuren op te
tuigen.

Bij het maken van de geografische keuzes worden drie criteria gehanteerd:

• de ernst en aard van de schendingen (waaronder christenvervolging), op basis van o.a.
VN- en NGO- rapportages en signalen van posten en maatschappelijke organisaties;

• het handelingsperspectief en de meerwaarde van Nederlandse inzet, al dan niet in EU-
of coalitieverband;

• de samenhang met andere Nederlandse belangen, zoals stabiliteit, migratie en regionale
veiligheid, en de aanwezigheid en capaciteit van het postennet.

Op basis van deze criteria wordt per land en situatie bepaald of, en met welke mix
van diplomatieke en programmatische middelen, Nederland zich inzet. Daarbij geldt
dat landen en contexten waar religieuze minderheden aantoonbaar zwaar onder druk staan
én waar de inschatting is dat specifieke Nederlandse inzet een verschil kan maken,
in de praktijk veelal prioriteit krijgen.

Investeer in religieuze geletterdheid en in structurele contacten met religieuze actoren

Het kabinet noemt acculturatiecursussen, de Academie voor Internationale Betrekkingen,
de jaarlijkse mensenrechtencursus en het opleidingstraject voor startende beleidsmedewerkers.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan aangeven hoeveel medewerkers
hier jaarlijks ongeveer aan deelnemen.

7. Antwoord van het kabinet

De genoemde acculturatiecursussen, het aanbod van de Academie voor Internationale
Betrekkingen (AIB), de jaarlijkse mensenrechtencursus en het opleidingstraject voor
startende beleidsmedewerkers (IBBZ) bereiken jaarlijks een substantieel deel van ons
personeel, maar worden niet uitgesplitst per deelonderwerp.

Omdat deze opleidingen breed zijn opgezet (en niet uitsluitend op FoRB gericht), registreren
we geen exacte aantallen. Wel geldt dat alle nieuwe beleidsmedewerkers en een belangrijk
deel van het uitgezonden personeel gedurende hun loopbaan op meerdere momenten met
religie-sensitief werken in aanraking komen.

De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan verduidelijken wat wordt bedoeld
met het «blijvend investeren in deskundigheid, capaciteit en netwerken» op dit terrein.
Gaat het hierbij om extra middelen, extra fte, nieuwe trainingen of andere maatregelen.

8. Antwoord van het kabinet

Het blijvend investeren in deskundigheid, capaciteit en netwerken is een combinatie
van maatregelen binnen de bestaande begrotingskaders, geen additionele middelen. Concreet
gaat het om:

• Deskundigheid: verdere inhoudelijke versterking van bestaande opleidingen (acculturatie,
AIB-modules, mensenrechtencursus, IBBZ en een nieuwe cursus over religieuze geletterdheid
in samenwerking met SZW) en het beter benutten van de expertise van de SGRL en externe
kennispartners bij de ontwikkeling van lesmateriaal en casuïstiek; waaronder een mogelijke
nieuwe cursus of in samenwerking met SZW in de tweede helft van dit jaar op het gebied
van religieuze geletterdheid kan worden opgezet.

• Capaciteit: borgen dat er binnen BZ voldoende medewerkers zijn met specifieke kennis
van religieuze dynamieken, onder meer via het netwerk rond de SGRL en mensenrechten-aanspreekpunten
op posten;

• Netwerken: het actief onderhouden en uitbouwen van contacten met religieuze actoren
(kerken, moskeeën, andere geloofsgemeenschappen en faith-based organisaties), zowel
in partnerlanden als in Nederland, zodat diplomaten beschikken over betrouwbare gesprekspartners
en tijdige signalen uit het veld.

Ambassades worden aangemoedigd hun netwerken met religieuze actoren te verdiepen en
religieuze dynamieken structureel te betrekken in politieke rapportages en landenstrategieën.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze dit wordt aangemoedigd, gevolgd
en beoordeeld.

9. Antwoord van het kabinet

Ambassades worden op verschillende manieren gestimuleerd om religieuze dynamieken
en contacten met religieuze actoren structureel te betrekken bij hun werk. Dit gebeurt
onder meer via beleidsinstructies en landenstrategieën, waarin in relevante landen
expliciet wordt gevraagd aandacht te hebben voor de positie van religieuze minderheden
en voor vrijheid van religie en levensovertuiging.

Daarnaast beschikken posten over het decentrale Mensenrechtenfonds, waarmee zij projecten
kunnen ondersteunen die gericht zijn op de bescherming van religieuze minderheden,
interreligieuze dialoog en het tegengaan van haatzaaiing. Dit geeft ambassades de
mogelijkheid om, in aansluiting op de lokale context, concrete initiatieven te steunen
die bijdragen aan veiligheid en inclusie.

Ook de inzet van de SGRL en de Mensenrechtenambassadeur speelt een belangrijke rol.
Bij landenbezoeken ontmoeten zij samen met de posten religieuze actoren en delen zij
best practices, waarmee ambassades verder worden aangemoedigd om religie en levensovertuiging
structureel in hun werk te verankeren.

Over deze inzet wordt op verschillende manieren gerapporteerd, zodat zowel het departement
als uw Kamer zicht houdt op de voortgang en resultaten. Zo vindt er regelmatig contact
plaats tussen posten en het departement over ontwikkelingen op het gebied van vrijheid
van religie en de bredere mensenrechtensituatie, waarbij ook wordt gesproken over
samenwerken met religieuze actoren.

Daarnaast wordt in de jaarlijkse Mensenrechtenrapportage aan uw Kamer expliciet aandacht
besteed aan voorbeelden van FoRB-inzet.

Tot slot wordt in rapportages en evaluaties van instrumenten als het Mensenrechtenfonds
en programmatische kaders (zoals JISRA en FOCUS) ook de rol van lokale religieuze
partners beschreven, waaronder in de recente IOB-evaluatie van het Nederlandse mensenrechtenbeleid.
Daarmee wordt geborgd dat ervaringen uit de uitvoering worden teruggekoppeld naar
beleid en programmering.

Het kabinet verkent momenteel hoe jaarlijks structureel middelen kunnen worden vrijgemaakt
om de SGRL een structurele positie te geven. De leden van de CDA-fractie vragen wanneer
het kabinet deze verkenning verwacht af te ronden en de Kamer hierover te informeren.
Kan het kabinet aangeven aan welke omvang van budget en capaciteit wordt gedacht om
de Speciaal Gezant deze structurele positie daadwerkelijk te geven? Hoe verhoudt de
rol van de Speciaal Gezant zich tot die van de Mensenrechtenambassadeur? Hoe wordt
overlap voorkomen?

10. Antwoord van het kabinet

Conform de motie-Ceder c.s. (Kamerstuk 36 800 V, nr. 76) worden jaarlijks structureel middelen vrijgemaakt om de SGRL als zelfstandige en
volwaardige functie te borgen.

Het gaat daarbij om middelen die nodig zijn om de functie zelf structureel te maken
(salaris en beperkte ondersteuning), niet om een apart programmabudget. Voor programmatische
inzet op vrijheid van religie en levensovertuiging bestaan al instrumenten: centraal
via het FOCUS-programma (2026–2031), waarin EUR 35 miljoen is gereserveerd voor FoRB
en bescherming van religieuze minderheden. En decentraal via het Mensenrechtenfonds,
dat door ambassades wordt ingezet voor contextspecifieke projecten, onder meer op
FoRB. De SGRL zal, net als de Mensenrechtenambassadeur, geen eigen programmabudget
beheren, maar gebruikmaken van deze bestaande instrumenten.

Wat de rolverdeling betreft: de Mensenrechtenambassadeur heeft een breed mandaat op
het gehele mensenrechtenbeleid en benadrukt FoRB ook in landencontexten waar dit nuttig
en relevant is. De SGRL richt zich specifiek en verdiepend op vrijheid van religie
en levensovertuiging, inclusief christenvervolging. Het volledig vermijden van enige
overlap is daarbij niet altijd mogelijk of wenselijk: overlap kan helpen om FoRB stevig
te verankeren in onze brede mensenrechteninzet. De inzet is daarmee complementair:
de SGRL is aanvullend op de brede inzet van de Mensenrechtenambassadeur, en samen
bestrijken zij meer landen en fora dan één van beiden afzonderlijk zou kunnen. Hun
activiteiten worden onderling en met de posten afgestemd, zodat zij elkaar versterken
binnen een geïntegreerde mensenrechtenstrategie.

Versterk online weerbaarheid tegen religieus gemotiveerde haat en vervolging

Het kabinet onderkent dat online haat, desinformatie en oproepen tot geweld kunnen
bijdragen aan stigmatisering en fysiek geweld. De leden van de CDA-fractie vragen
of het kabinet kan aangeven welke concrete programma’s of projecten Nederland nu al
steunt op dit terrein. Hoeveel middelen uit het Mensenrechtenfonds of andere instrumenten
worden momenteel ingezet voor digitale weerbaarheid van religieuze minderheden? Op
welke manier wordt de effectiviteit van deze inzet gemeten? Ziet het kabinet mogelijkheden
om binnen EU-verband sterker op te trekken tegen online haatcampagnes gericht op religieuze
minderheden?

11. Antwoord van het kabinet

De inzet op digitale weerbaarheid van religieuze minderheden maakt onderdeel uit van
bredere projecten op het gebied van mensenrechten, in het bijzonder gericht op vrijheid
van meningsuiting online, persvrijheid en informatie integriteit. Het gaat om projecten
waarin meerdere doelen samenkomen, zoals bescherming van mensenrechtenverdedigers,
tegengaan van online haat en desinformatie, het promoten van persvrijheid en onafhankelijke
media en de versterking van digitale geletterdheid. Binnen het Mensenrechtenfonds
en andere instrumenten wordt verder niet separaat bijgehouden hoeveel van de inzet
binnen deze projecten specifiek ten goede komt van de weerbaarheid van (ook) religieuze
minderheden.

In EU-context zou Nederland er voorstander van zijn dat de nieuwe EU-gezant voor vrijheid
van religie en levensovertuiging, samen met de EU-Speciaal Vertegenwoordiger voor
Mensenrechten, de online dimensies van geloofsvervolging nadrukkelijker agendeert
in de dialoog met derde landen en grote onlineplatforms.

Investeer in interreligieuze dialoog

Het kabinet verwijst naar het Joint Initiative for Strategic Religious Action (JISRA)-programma
en naar voortzetting via het FOCUS-programma. De leden van de CDA-fractie vragen of
het kabinet kan aangeven welke lessen uit JISRA het zwaarst meewegen in de nieuwe
inzet. Kan het kabinet daarnaast nader specificeren hoe de gereserveerde middelen
binnen FOCUS voor 2026–2031 worden verdeeld over vrijheid van religie en levensovertuiging,
interreligieuze dialoog, bescherming van religieuze minderheden en weerbaarheid tegen
discriminatie?

12. Antwoord van het kabinet

Uit JISRA is een aantal lessen te trekken die zwaar meewegen in de nieuwe inzet onder
FOCUS.

Allereerst is langdurige betrokkenheid en lokale verankering essentieel gebleken:
structurele verandering vraagt tijd en moet idealiter worden gedragen door lokale
religieuze én seculiere partners. Daarom is het streven om de programmatische inzet,
waar mogelijk, in veel van dezelfde landen voort te zetten.

Daarnaast bleek dat dialoog het best werkt als die gekoppeld is aan concrete gezamenlijke
activiteiten, bijvoorbeeld rond veiligheid, onderwijs of lokale dienstverlening, en
niet alleen uit gesprekken bestaat.

Verder is gebleken dat inclusiviteit binnen religieuze gemeenschappen, met name de
betrokkenheid van vrouwen en jongeren, de impact en duurzaamheid van interventies
vergroot. Interreligieuze dialoog moet bovendien worden aangevuld met versterking
van rechtsorde, mensenrechtenverdedigers en mechanismen tegen haatzaaiing om echt
verschil te maken.

Deze lessen zijn terug te zien in de hoofddoelen van het FoRB-subinstrument binnen
FOCUS. De belangrijkste doelstellingen daarvan zijn:

1. Het versterken van lokale maatschappelijke organisaties en gemeenschapsorganisaties
die bijdragen aan het bevorderen van vrijheid van religie en bescherming van religieuze
minderheden;

2. Het stimuleren van inter-, intra en extra-religieuze dialoog en samenwerking;

3. Het tegengaan van spanningen, polarisatie en het risico op gewelddadig extremisme
in kwetsbare en religieus diverse samenlevingen;

4. Versterken van inclusie van kwetsbare groepen, waaronder vrouwen, jongeren en lhbtiq+
personen, binnen religieuze gemeenschappen;

5. Het ondersteunen van dialoog en internationale belangenbehartiging richting overheden
om discriminatie tegen religieuze minderheden te verminderen en hun positie te versterken.

Binnen FOCUS is voor 2026–2031 in totaal EUR 35 miljoen gereserveerd voor dit FoRB-subinstrument.
De ingediende subsidieaanvragen worden op dit moment nog beoordeeld. Het is daarom
nog niet mogelijk u te informeren over de budgettaire verdeling over de verschillende
onderdelen. Ook geldt dat binnen dit subinstrument geen vooraf vastgelegde financiële
allocaties per type activiteit worden aangebracht en dat veel activiteiten meerdere
doelstellingen tegelijk zullen dienen.

Betrek diasporagemeenschappen bij de inzet tegen geloofsvervolging

Het kabinet erkent dat diasporagemeenschappen een waardevolle bron van kennis, ervaring
en netwerken vormen. De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet kan aangeven
hoe vaak en in welke vorm hierover structureel contact plaatsvindt. Is het kabinet
bereid een meer vaste overlegstructuur in te richten met relevante diasporagemeenschappen,
kerken en faith-based organisaties in Nederland? Hoe wordt in die contacten omgegaan
met veiligheidsrisico’s voor familieleden of contacten in het land van herkomst? Op
welke manier worden signalen uit diasporagemeenschappen daadwerkelijk teruggelegd
in beleid, landenstrategieën en diplomatieke inzet?

13. Antwoord van het kabinet

Contact met diasporagemeenschappen, religieuze instellingen en andere faith-based organisaties vindt functioneel en thematisch plaats. Dat gebeurt onder meer via gesprekken
van de SGRL en de Mensenrechtenambassadeur met diaspora-organisaties en religieuze
gemeenschappen in Nederland. Voorts via reguliere contacten van directies en ambassades
met maatschappelijke organisaties die nauw met diaspora samenwerken. Ook diaspora-signalen
die worden opgevangen in het kader van specifieke landensituaties zoals Syrië, Irak,
Nigeria of Pakistan, worden betrokken bij onze analyses en inzet.

In alle contacten met de diaspora wordt zorgvuldig omgegaan met veiligheid en vertrouwelijkheid.
Dat betekent dat het kabinet terughoudend is met het openbaar maken van namen, organisaties
of concrete casussen wanneer dit risico’s kan opleveren voor familieleden of contacten
in het land van herkomst, en dat waar nodig gebruik wordt gemaakt van vertrouwelijke
settingen en steeds met betrokkenen afstemmen welke informatie wel en niet kan worden
gedeeld.

Signalen uit diasporagemeenschappen worden voorts meegenomen in landenanalyses en
mensenrechtenprofielen die richtinggevend zijn voor de diplomatieke inzet, het voeden
van de Nederlandse positie in VN- en EU-kaders (bijvoorbeeld bij UPR-aanbevelingen
of EU-verklaringen) en betrokken bij de programmering van instrumenten zoals het Mensenrechtenfonds
en FOCUS, door aandacht te hebben voor de thema’s en regio’s die diaspora als urgent
signaleren.

Structurele aandacht voor geloofsvervolgingen in diplomatie met consequenties

Het kabinet schrijft dat structurele aandacht voor geloofsvervolging niet vrijblijvend
mag zijn. De leden van de CDA-fractie vragen wat het kabinet precies verstaat onder
«niet vrijblijvend».

Kan het kabinet schetsen welke escalatieladder beschikbaar is wanneer sprake is van
ernstige of verslechterende situaties, bijvoorbeeld van bilaterale gesprekken en gezamenlijke
EU-stappen tot politieke agendering in multilaterale fora? Welke concrete consequenties
zijn in de praktijk denkbaar wanneer landen zich blijven schuldig maken aan ernstige
schendingen van de vrijheid van religie en levensovertuiging? Kan het kabinet nader
toelichten in welke gevallen het kiest voor stille diplomatie en in welke gevallen
voor publieke politieke druk?

14. Antwoord van het kabinet

Signalen over geloofsvervolging, waaronder christenvervolging, worden consequent genoteerd
en verwerkt in onze diplomatieke inzet en beleidskeuzes, conform de motie- van Baarle
c.s. (Kamerstuk 36 800-V, nr. 92). Structurele aandacht betekent dat FoRB consequent terugkomt in bilaterale gesprekken,
EU-overleggen en multilaterale fora, en dat verslechteringen aanleiding kunnen zijn
om de inzet op te schalen. In de praktijk hanteert het kabinet een soort escalatieladder,
waarbij de precieze stappen per land en context verschillen. Elementen daarvan zijn
onder meer:

• Bilaterale diplomatie: het onderwerp aan de orde stellen in politieke gesprekken en
mensenrechtendialogen, zowel op ambtelijk als op politiek niveau; het vragen om toelichting,
het aandringen op wetgevingswijzigingen of bescherming van specifieke gemeenschappen.

• Gezamenlijke EU-stappen: wanneer bilaterale signalen onvoldoende effect sorteren,
wordt vaak de EU-lijn gevolgd: gezamenlijke demarches, EU-verklaringen, het agenderen
van FoRB in Raadsconclusies of mensenrechtendialogen, en, waar passend, het meewegen
van ernstige schendingen in bredere EU-relaties.

• Multilaterale agendering: bij aanhoudende of verslechterende situaties brengt het
kabinet FoRB-schendingen in VN-fora naar voren, bijvoorbeeld via bijdragen in de Mensenrechtenraad,
UPR-aanbevelingen of steun aan resoluties waarin expliciet wordt verwezen naar de
positie van religieuze minderheden.

• Gerichte maatregelen: in ernstige gevallen kan Nederland op nationale basis maatregelen
treffen, of binnen EU- of VN-verband pleiten voor gerichte sancties tegen verantwoordelijke
personen of entiteiten, of voor het conditioneren van bepaalde vormen van samenwerking,
conform de lijn die ook in de initiatiefnota wordt geschetst. Daarbij wordt ook steeds
de verwachte effectiviteit van de Nederlandse inzet tegen het licht gehouden.

De keuze tussen stille diplomatie en publieke politieke druk is een contextafweging
waarin ook bredere Nederlandse belangen worden meegewogen. Stille diplomatie ligt
voor de hand wanneer de veiligheid van religieuze minderheden of individuele gesprekspartners
in het geding zijn, wanneer er aanwijzingen zijn dat vertrouwelijke gesprekken ruimte
bieden voor concrete verbeteringen, of wanneer publieke veroordelingen het risico
op verdere repressie of polarisatie zouden vergroten. Publieke politieke druk, bilateraal,
in EU-verband of in VN-fora, is eerder aan de orde wanneer sprake is van ernstige
of structurele schendingen waarbij eerdere stille interventies onvoldoende effect
hebben gehad, wanneer er behoefte is aan een duidelijk politiek signaal, ook richting
andere landen en maatschappelijke actoren, of wanneer we samen met gelijkgezinde landen
een bredere normatieve boodschap willen afgeven, bijvoorbeeld via een gezamenlijke
verklaring of resolutie.

Het kabinet noemt onder meer Nigeria, Pakistan, China, Syrië, Irak, India, Algerije,
Indonesië en Oost-Congo. De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet per genoemd
land kort kan aangeven wat in 2026 de belangrijkste Nederlandse inzet is, welke doelen
daarbij horen en hoe de Kamer over de voortgang wordt geïnformeerd.

15. Antwoord van het kabinet

In Nigeria richt de inzet van het kabinet zich in 2026 op het bevorderen van bescherming
van burgers en religieuze minderheden, in een context van een complex en vaak gewelddadig
conflict. Dit vindt plaats door in bilaterale en EU-contacten aandacht te vragen voor
veiligheid en straffeloosheid, en door via FOCUS en het Mensenrechtenfonds interreligieuze
dialoog en samenwerking te ondersteunen.

In Pakistan blijft Nederland de zorgen over blasfemiewetgeving, gedwongen bekeringen
en de positie van religieuze minderheden agenderen in bilaterale contacten, in EU-kaders
(waaronder GSP+) en in VN-fora, met als doel misbruik van wetgeving te beperken en
rechtsbescherming te versterken.

Ten aanzien van China vraagt het kabinet in EU-verband, in de VN-Mensenrechtenraad
en bilateraal aandacht voor ernstige beperkingen op vrijheid van religie en levensovertuiging,
waaronder tegen christelijke (huis)kerken. Voor China worden, waar mogelijk, projecten
via het Mensenrechtenfonds ondersteund, waarbij grote terughoudendheid in publieke
communicatie wordt betracht om de veiligheid van partners te beschermen.

In Syrië staat de inzet van het kabinet in het teken van bescherming van gemeenschappen,
inclusief religieuze minderheden, in de context van transitie en wederopbouw. FoRB
wordt daar gekoppeld aan een bredere inzet op mensenrechten, accountability en voorwaarden
aan wederopbouw, zoals ook uiteengezet in de recente Kamerbrief over straffeloosheid
en mensenrechten in Syrië.2

In Irak vraagt het kabinet in contacten met de autoriteiten aandacht voor de positie
van religieuze minderheden, waaronder jezidi’s en christelijke gemeenschappen, met
nadruk op gelijke rechten en veilige terugkeer. De ervaringen uit JISRA in Irak worden
benut bij de beoordeling of en hoe Irak onder FOCUS kan worden geprogrammeerd.

In India brengt het kabinet zorgen over de positie van religieuze minderheden en de
toepassing van anti-conversiewetten in EU-India-mensenrechtendialogen en bilaterale
contacten in, conform de motie-Stoffer3, steeds in samenhang met de bredere strategische relatie.

In Algerije is Nederland in gesprek met religieuze leiders en het Ministerie van Religieuze
Zaken. Waar opportuun deelt Nederland de visie over het belang van vrijheid van religie
en levensovertuiging. Zo wordt ook gesproken over de positie van christenen. Hierbij
is het van belang om een vertrouwelijke dialoog te voeren met religieuze leiders en
de overheid en om onze doelgroep niet in een kwetsbare positie te brengen.

In Indonesië bouwen we voort op een goede samenwerking rond FoRB en interreligieuze
dialoog, onder meer via bezoeken van de SGRL, FOCUS-activiteiten en door de ambassade
gesteunde projecten gericht op bescherming van religieuze vrijheden.

In Oost-Congo (DRC) is de inzet gericht op het terugdringen van geweld door gewapende
groepen, waaronder de Allied Democratic Forces, en op versterking van lokaal bestuur en rechtsstaat, omdat duurzame vrede en effectief
staatsgezag de beste bescherming bieden tegen geweld tegen christelijke en andere
gemeenschappen. Religieuze vrijheid en mensenrechten zijn geïntegreerd in programma’s
op het gebied van veiligheid en rechtsorde.

Uw Kamer wordt over de voortgang van deze inzet primair geïnformeerd via de jaarlijkse
Mensenrechtenrapportage4, waarin per mensenrechtenprioriteit de belangrijkste ontwikkelingen en Nederlandse
acties worden geschetst. Daarnaast wordt, waar relevant, in reguliere landen- en themabrieven
(bijvoorbeeld over Syrië, Nigeria, China of de Grote Meren) nader ingegaan op specifieke
stappen en resultaten.

In China worden zorgen zowel bilateraal als via EU-verklaringen geadresseerd. Onlangs
bleek uit nieuw onderzoek van Human Rights Watch (HRW) dat China's onderdrukking van
katholieken sterk is toegenomen.5 De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet, via de Nederlandse ambassade of
via Europese partners, over eigen informatie beschikt die deze signalen bevestigt.
Zo ja, is het kabinet bereid om in EU-verband te pleiten voor een gezamenlijke en
duidelijkere Europese reactie op de verslechterende positie van katholieken en andere
religieuze minderheden in China? Welke mogelijkheden ziet het kabinet om mensenrechtenverdedigers,
religieuze gemeenschappen en documentatie van mensenrechtenschendingen in en rond
China beter te ondersteunen? Kan het kabinet aangeven of deze berichten aanleiding
geven om het bredere Nederlandse China-beleid, op het punt van mensenrechten en geloofsvrijheid,
aan te scherpen?

16. Antwoord van het kabinet

Het kabinet vangt met enige regelmaat signalen op dat de druk op geloofsgemeenschappen
in China, waaronder katholieken, toe neemt. Die signalen betreffen ook de recent aangenomen
wet op de Etnische Eenheid, die onder meer ziet op controle op geloofsgemeenschappen.
Informatie wordt vergaard via eigen contacten en kanalen. In aanvulling hierop wisselt
Nederland informatie uit met gelijkgezinde landen, waaronder EU-lidstaten.

Nederland brengt mensenrechten in den brede, waaronder de vrijheid van religie, op
in gesprekken met Chinese gesprekspartners, op verschillende niveaus. Dat doet Nederland
in EU-verband, via multilaterale fora zoals bijvoorbeeld tijdens de meest recente
VN Mensenrechtenraad (23.02–31.03 jl.) en bilateraal. Daarbij kijkt het kabinet altijd
naar de meest effectieve inzet, zowel voor als achter de schermen. Naast voorgenoemde
inzet in bilateraal en multilateraal verband, schenkt het kabinet via het Mensenrechtenfonds
extra aandacht aan vrijheid van religie, onder meer door het identificeren en steunen
van projecten. Binnen het huidige Nederlandse China-beleid is er reeds nadrukkelijke
aandacht voor mensenrechten, waaronder geloofsvrijheid. Het kabinet ziet binnen het
bestaande beleid en de daarbinnen beschikbare instrumenten voldoende ruimte om de
toenemende druk op geloofsgemeenschappen te adresseren.

Structurele monitoring en rapportage inzake christenvervolging

Het kabinet ziet geen meerwaarde in een afzonderlijk nationaal monitoringsinstrument,
mede vanwege de kosten. De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet wel kan
bezien of in de jaarlijkse Mensenrechtenrapportage een vaste paragraaf opgenomen kan
worden over vrijheid van religie en levensovertuiging, met aandacht voor trends, prioritaire
landen, Nederlandse inzet en bereikte resultaten.

17. Antwoord van het kabinet

In de jaarlijkse Mensenrechtenrapportage6 wordt reeds structureel gerapporteerd over vrijheid van religie en levensovertuiging,
met aandacht voor trends, prioritaire landen, de Nederlandse inzet en, waar mogelijk,
bereikte resultaten. Een vast hoofdstuk over FoRB is daarmee in de praktijk al gebruik.

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de
kabinetsreactie op de initiatiefnota. Ze danken de Minister voor het opstellen van
de kabinetsreactie en voor de waarde die het kabinet hecht aan de bescherming en bevordering
van mensenrechten binnen het buitenlandbeleid, waaronder de vrijheid van religie en
levensovertuiging. De leden hebben een aantal vragen.

De leden van de ChristenUnie-fractie zien de aandacht die het kabinet heeft voor de
vrijheid van religie en levensovertuiging, ook in het huidige kabinetsbeleid. De leden
zien dat de kabinetsreactie vooral al bestaand beleid bevat, terwijl de initiatiefnota,
met verwijzing naar de IOB-evaluatie uit 2023, ook nadrukkelijk tekortkomingen van
het beleid blootlegt. De leden vragen de Minister te reflecteren op de in de initiatiefnota
genoemde bevindingen van de IOB-evaluatie.

18. Antwoord van het kabinet

De IOB-evaluatie bevestigt dat er de afgelopen jaren belangrijke stappen zijn gezet,
maar legt ook terecht een aantal aandachtspunten bloot. In de initiatiefnota worden
met name drie punten uit de evaluatie genoemd.

Ten eerste constateert IOB dat vrijheid van religie en levensovertuiging in de praktijk
binnen sommige multilaterale trajecten, zoals de UPR-inzet, ondanks de formele prioriteitsstatus
sinds 2007, minder prioriteit kreeg dan andere thema’s. Met de huidige kabinetsreactie
is de inzet dat FoRB consequenter wordt meegenomen in de VN-Mensenrechtenraad en dat
de ondersteuning van de VN-Speciaal Rapporteur voor FoRB wordt geïntensiveerd, onder
meer via het plaatsen van een door Nederland gefinancierde Junior Professional Officer op haar kantoor. Hiermee wordt beoogd de monitoring en opvolging van schendingen,
inclusief christenvervolging, door de VN verder te versterken.

Ten tweede wijst IOB erop dat een deel van de ambassades in de praktijk vaker de nadruk
legde op andere thema’s, zoals vrouwenrechten en LHBTIQ+, dan op vrijheid van religie
en levensovertuiging. FoRB komt inderdaad in de besteding van het decentrale Mensenrechtenfonds
niet overal even prominent naar voren. Tegelijkertijd is het belangrijk te benadrukken
dat FoRB de afgelopen jaren juist ook via grote centrale programmering stevig is opgepakt:
in de periode 2021–2025 via JISRA (circa EUR 37 miljoen) en nu, voor 2026–2031, via
het FOCUS-kader, waarin circa EUR 35 miljoen voor het FoRB-sub-instrument is gereserveerd.
Ambassades kiezen er soms voor om de relatief beperkte middelen uit het decentrale
Mensenrechtenfonds op andere prioriteiten te richten die makkelijker uit te voeren
zijn dan in de soms complexe context van religieuze minderheden en -vrijheden. Dat
neemt niet weg dat, mede naar aanleiding van de evaluatie, expliciet wordt ingezet
op versterking van religieuze geletterdheid en op betere inbedding van FoRB in landenstrategieën
en rapportages. Binnen de brede inzet op FoRB wil en zal het kabinet nadrukkelijk
meer aandacht besteden aan het thema christenvervolging, vooral in landen en regio’s
waar christenen aantoonbaar onder druk staan.

Ten derde signaleert IOB dat de SGRL in de onderzochte periode nog onvoldoende geïntegreerd
was in het departement en relatief beperkt werd ingezet voor (digitale) landenbezoeken.
Dat is een belangrijk aandachtspunt. Met de keuze om de functie van de SGRL als zelfstandige
en volwaardige functie te behouden en structureel te borgen, geeft het kabinet hier
een concreet antwoord op. De gezant wordt daarmee een vaste schakel tussen beleid,
ambassades en maatschappelijke actoren.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister tevens om toe te lichten wat
wordt bedoeld met dat er soms spanningsvelden kunnen ontstaan tussen fundamentele
rechten. In algemene zin begrijpen de leden dat grondrechten intrinsiek kunnen botsen.
Tegelijkertijd zien de leden niet hoe het tegengaan van christenvervolging als gevolg
kan hebben dat andere fundamentele rechten onder druk komen te staan. Kan de Minister
dit verder toelichten en hier wellicht voorbeelden van geven?

19. Antwoord van het kabinet

De passage over spanningsvelden tussen fundamentele rechten betekent niet dat het
tegengaan van christenvervolging op zichzelf andere rechten onder druk zou zetten,
maar dat we in de praktijk soms opereren in contexten waarin verschillende rechten
tegelijk in het geding zijn en zorgvuldig moet worden gekeken naar onze inzet.

Voorbeelden zijn de verhouding tussen vrijheid van religie en levensovertuiging en
vrijheid van meningsuiting. In sommige landen wordt blasfemiewetgeving gebruikt om
religieuze minderheden, onder wie christenen, te vervolgen. Daar verzet het kabinet
zich tegen. Tegelijkertijd zijn er situaties waarin religieuze uitingen worden gebruikt
om haat of geweld tegen andere groepen aan te wakkeren. Een tweede spanningsveld kan
ontstaan in de verhouding tussen FoRB en de rechten van vrouwen en LGBTIQ+-personen.
In sommige contexten worden religieuze overtuigingen aangevoerd ter rechtvaardiging
van beperkingen op de rechten van vrouwen of LGBTIQ+-personen. Dit kan in de diplomatieke
praktijk betekenen dat we in één en dezelfde landencontext zowel opkomen voor vervolgde
christelijke minderheden, als scherpe gesprekken voeren over de rechten van vrouwen
en LGBTIQ+-personen. Dat vraagt om een benadering waarin we mensenrechten in onderlinge
samenhang bevorderen, en duidelijk is dat bepaalde rechten naast elkaar kunnen bestaan.

De genoemde spanningsvelden hebben te maken met de context waarin we opereren en de
manier waarop staten of actoren zelf met rechten omgaan. Daarom blijft het kabinet
benadrukken dat mensenrechten universeel en ondeelbaar zijn, en dat onze inzet erop
gericht is FoRB te versterken zonder dat dit ten koste gaat van andere fundamentele
vrijheden.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister welke concrete stappen hij
voornemens is te zetten om de positie, het mandaat en de inzet van de Speciaal Gezant
voor Vrijheid van Religie en Levensovertuiging te versterken, zowel binnen het ministerie
als in de internationale diplomatieke praktijk? Kan de Minister aangeven welke extra
middelen of bevoegdheden hiervoor worden ingezet. Tevens vragen de leden over welke
personele en financiële middelen de Speciaal Gezant momenteel beschikt. Acht de Minister
deze middelen voldoende gelet op de mondiale omvang en urgentie van schendingen van
vrijheid van religie en levensovertuiging? Zo ja, waarom? Zo nee, is de Minister bereid
aanvullende middelen beschikbaar te stellen om de slagkracht van de Speciaal Gezant
te vergroten?

20. Antwoord van het kabinet

Zoals aangegeven in de antwoorden op de vragen 2 en 10 is de rol van de SGRL nadrukkelijk
bedoeld als versterking van de inzet van ambassades, als thematisch expert en verbinder
op vrijheid van religie en levensovertuiging en worden, conform de motie-Ceder c.s.7, jaarlijks structureel middelen vrijgemaakt om de SGRL als zelfstandige en volwaardige
functie te borgen.

Zowel de SGRL, als de Mensenrechtenambassadeur, zullen geen eigen programmabudget
beheren, maar gebruik maken van de bestaande instrumenten: centraal via het FOCUS-programma
(2026–2031, EUR 35 miljoen gereserveerd voor FoRB en bescherming van religieuze minderheden)
en decentraal via het Mensenrechtenfonds, dat door ambassades wordt ingezet voor context
specifieke projecten, onder meer op FoRB.

De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij dat het kabinet het belang van investeren
in religieuze geletterdheid en in structurele contacten met religieuze actoren om
geloofsvervolging effectiever tegen te gaan onderschrijft. De leden vragen of Minister
inzichtelijk wil maken in hoeverre er via ontwikkelingssamenwerking in algemene zin
reeds met religieuze actoren wordt samengewerkt. Is het mogelijk om dit bijvoorbeeld
in een percentage te vatten? Ook zijn de leden benieuwd of het kabinet voornemens
is om deze samenwerking te versterken en zo ja, op welke manier?

21. Antwoord van het kabinet

Via ontwikkelingssamenwerking wordt op uiteenlopende terreinen samengewerkt met religieuze
actoren, zowel met lokale religieuze leiders en organisaties als met internationale
faith-based organisaties. Dat gebeurt bijvoorbeeld in programma’s op het gebied van vrede en
verzoening, rechtsstaat, onderwijs, gezondheidszorg en humanitaire hulp, en specifiek
in FoRB-gerelateerde programma’s zoals JISRA en straks FOCUS. Religieuze actoren zijn
in veel landen belangrijke maatschappelijke spelers en worden daarom structureel als
partners betrokken. Het is daardoor niet goed mogelijk om deze samenwerking in een
betrouwbaar percentage te vatten. Projecten en programma’s worden niet systematisch
gecodeerd naar «religieuze» of «niet-religieuze» partner, en veel consortia zijn gemengd
(religieuze en seculiere organisaties samen). Een poging om daar achteraf een exact
percentage aan te verbinden zou weinig nauwkeurig zijn.

De leden van de ChristenUnie-fractie zien de aandacht voor geloofsvervolging in de
diplomatie. De leden vragen de Minister nader toe te lichten in hoeverre er ook echt
consequenties aan zijn verbonden. Zijn er voorbeelden te geven van stevige consequenties
richting een land waarbij de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging flink onder
druk stond of staat?

22. Antwoord van het kabinet

Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 14 is de inzet op geloofsvervolging niet
vrijblijvend en hanteert het kabinet in de praktijk een escalatieladder, van bilaterale
diplomatie en gezamenlijke EU-stappen tot multilaterale agendering en, in ernstige
gevallen, gerichte maatregelen zoals sancties of het conditioneren van samenwerking.
In de 43e Universal Periodic Review (periodieke mensenrechtentoets van VN-lidstaten) van Nigeria in heeft Nederland bijvoorbeeld
aanbevolen, ten behoeve van de uitoefening van het recht op vrijheid van religie en
levensovertuiging, de veiligheid van burgers in alle regio’s van Nigeria te vergroten
en de accountability voor schendingen van dit recht te versterken.

Aanvullend kan de escalatieladder in de praktijk ook tot stevige consequenties leiden.
Zo kan ernstige en aanhoudende druk op vrijheid van religie en levensovertuiging ertoe
bijdragen dat Nederland in EU-verband pleit voor opname van verantwoordelijke personen
of entiteiten op sanctielijsten, of voor het kritisch heroverwegen van preferentiële
handelsregimes wanneer landen hun mensenrechtenverplichtingen, inclusief FoRB, systematisch
schenden.

Een concreet voorbeeld hiervan is de 15e EU-Pakistan Joint Commission van december
jl., die de basis vormt voor de GSP+-beoordeling in 2026. In dit kader heeft de EU
met Pakistan gesproken over vrijheid van religie of levensovertuiging en de rechten
van minderheden, waarbij is benadrukt dat het preferentiële handelsregimes «niet gegarandeerd
en niet automatisch» is.

In alle gevallen wordt zorgvuldig afgewogen welke combinatie van druk, dialoog en
eventuele sancties het meeste perspectief biedt op daadwerkelijke verbetering van
de positie van religieuze minderheden, zonder dat zij door zichtbare Nederlandse of
Europese stappen onbedoeld verder in de gevarenzone komen.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister naar de inzet op het aanspreken
van landen die nog de doodstraf hanteren op blasfemie of afvalligheid. Wanneer kunnen
de leden opvolging aan de motie-Ceder/Ceulemans (Kamerstuk 36 800 V, nr. 89) verwachten?

23. Antwoord van het kabinet

Nederland verzet zich principieel tegen blasfemiewetten, in het bijzonder waar deze
de doodstraf mogelijk maken of leiden tot vervolging van afvalligen en religieuze
minderheden. In bilaterale contacten en in multilaterale fora, zoals de VN-Mensenrechtenraad
en in EU-kader, spreekt Nederland landen hierop consequent aan. Daarbij wordt benadrukt
dat het bestraffen met de doodstraf van blasfemie of afvalligheid onverenigbaar is
met internationale mensenrechtenverplichtingen, waaronder vrijheid van religie en
levensovertuiging en vrijheid van meningsuiting.

Tegelijkertijd is in een aantal landen directe afschaffing van blasfemiewetten politiek
(nog) niet haalbaar. Daarom koppelt Nederland het principiële pleidooi tegen deze
wetgeving aan een pragmatische inzet om de schade te beperken. Zo zet Nederland in
op het verhogen van bewijslasteisen, het versterken van procedurele waarborgen en,
waar passend, het verplaatsen van gevoelige zaken naar hogere of gespecialiseerde
rechtbanken. Dit verkleint de ruimte voor misbruik van blasfemiebeschuldigingen, bijvoorbeeld
in persoonlijke vetes of lokale machtsconflicten, en kan helpen voorkomen dat ter
dood veroordelingen worden uitgesproken of ten uitvoer worden gelegd. In EU-verband
pleit Nederland daarnaast voor versterking en consequente toepassing van de EU-richtsnoeren
voor vrijheid van religie en levensovertuiging (FoRB), waarin als uitgangspunt geldt
dat religieuze expressie vrij moet zijn zolang deze geen haat of geweld aanwakkert.

De eerste integrale rapportage over de uitvoering van deze motie zal worden opgenomen
in de volgende jaarlijkse Mensenrechtenrapportage, die in de zomer van 2027 aan de
Kamer wordt aangeboden. Daarin zal het kabinet uiteenzetten op welke wijze de diplomatieke
en multilaterale inzet tegen de doodstraf voor blasfemie en afvalligheid verder is
geconcretiseerd.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister of hij voorbeelden kent van
landen met shariawetgeving die op de gehele samenleving van toepassing zijn verklaard
waar christenen en andere religieuze minderheden niet in de verdrukking raken. Kan
hij dat toelichten? De leden vragen of de Minister erkent dat landen met dergelijke
shariawetgeving of met een sterk islamitisch staatskarakter oververtegenwoordigd zijn
in de top-10 van de Ranglijst christenvervolging van Open Doors. Heeft de Minister
daar een verklaring voor? Hoe neemt de Minister dit gegeven mee in het kader van effectieve
interventies ten aanzien van christenvervolging in deze specifieke contexten? Tevens
vragen de leden welke effectieve interventies de Minister voor zich ziet bij christenvervolging
in totalitaire en socialistische staten als China, Noord-Korea en Eritrea.

24. Antwoord van het kabinet

In landen waar religie een sterke plaats heeft in staatsrecht en wetgeving, zien we
geregeld dat religieuze minderheden, waaronder christenen, onder druk kunnen komen
te staan. Dat geldt in het bijzonder waar religieus geïnspireerde bepalingen, bijvoorbeeld
rond blasfemie, afvalligheid of familie- en huwelijksrecht, ruimte laten voor discriminatie,
uitsluiting of vervolging van wie afwijkt van de dominante norm. In sommige contexten
speelt islamitisch extremisme daarbij nadrukkelijk een rol: christelijke gemeenschappen,
maar ook gematigde moslims en andere religieuze minderheden (waaronder eveneens islamitische
groepen), worden dan doelwit van geweld of intimidatie die religieus wordt gelegitimeerd.
Die realiteit ontkent het kabinet niet; die komt ook terug in rapportages van ambassades
en van organisaties als Open Doors.

Tegelijkertijd is de werkelijkheid genuanceerder dan een eenvoudig een-op-een verband
tussen «sharia» en «vervolging» en wil het kabinet niet generaliseren door religieuze
tradities als geheel verantwoordelijk te houden voor geweld. In iedere context zijn
de oorzaken van geweld en vervolging vaak complex en hangen zij samen met factoren
zoals zwak bestuur, gewapend conflict, sociaaleconomische ongelijkheid, etnische spanningen,
georganiseerde criminaliteit en politieke instrumentalisering van religie. Dat betekent
echter niet dat het kabinet wegkijkt waar religie en, in sommige contexten, islamitisch-extremisme
aantoonbaar een aanjagende rol spelen bij spanningen in en geweld tegen de christelijke
gemeenschap. De Nederlandse inzet op FoRB is gericht op bescherming van personen en
hun rechten, ongeacht religie, en op het tegengaan van misbruik van religie voor onderdrukking
of uitsluiting. Het kabinet benoemt schendingen van vrijheid van religie, inclusief
christenvervolging en islamitisch-extremisme, en spreekt waar relevant landen daar
ook op aan.

Ook in landen zonder islamitisch staatskarakter is sprake van ernstige christenvervolging.
Zo noemt de ranglijst van Open Doors prominente voorbeelden van niet-islamitische,
sterk autoritaire of totalitaire staten, zoals Noord-Korea en Eritrea, waar christenen
en andere gelovigen zwaar worden vervolgd in een overwegend seculiere of ideologisch
gedreven context. Binnen landen met een islamitische meerderheid lopen situaties bovendien
per regio en gemeenschap sterk uiteen; in sommige landen zijn er bijvoorbeeld aanzienlijke
verschillen tussen stedelijke en rurale gebieden of tussen deelstaten. Naast religieuze
normen spelen rechtsstatelijke zwakte, gewapend conflict, etnische spanningen, georganiseerde
criminaliteit en politieke instrumentalisering van religie een grote rol in de mate
waarin minderheden daadwerkelijk worden beschermd of juist kwetsbaar zijn. In onze
analyses en inzet proberen we die factoren in samenhang te wegen: we willen de complexiteit
niet reduceren tot één oorzaak, maar ook niet wegkijken waar religie, inclusief islamitisch
extremisme, aantoonbaar een aanjagende rol speelt.

In landen met een sterk religieus staatskarakter spreekt het kabinet autoriteiten
aan op hun internationale verplichtingen, inclusief het recht om te geloven, niet
te geloven of van geloof te veranderen, en verzetten we ons tegen strafbaarstelling
van blasfemie en afvalligheid, zeker waar de doodstraf mogelijk is. In contexten waar
islamitisch extremisme specifiek bijdraagt aan christenvervolging, agendeert Nederland
dat expliciet, en zet, waar mogelijk samen met lokale religieuze leiders en gelijkgezinde
landen, in op bescherming van kwetsbare gemeenschappen, rechtsbescherming en aanpak
van straffeloosheid. In autoritaire en totalitaire staten, of die zich nu religieus
profileren of juist seculier/socialistisch, ligt de nadruk meer op volgehouden agendering
in EU- en VN-kader, steun aan onafhankelijke monitoring en bewijsvergaring met het
oog op accountability, en, waar dat verantwoord kan, ondersteuning van organisaties
die vervolgde gelovigen en andere kwetsbare groepen bijstaan.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister in hoeverre er in het beleid
specifiek aandacht is voor de impact van gender specific religious persecution en van age specific religious persecution. Kan de Minister dit uiteenzetten? Ook vragen de leden of er in het beleid specifiek
aandacht si voor de rechten van bekeerlingen? Kan de Minister hierop reflecteren?

25. Antwoord van het kabinet

In de Nederlandse inzet op vrijheid van religie en levensovertuiging staat het individu
centraal, met oog voor de verschillende manieren waarop mensen geloofsvervolging ervaren.
Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor genderspecifieke en leeftijdsspecifieke dimensies
van geloofsvervolging, evenals voor de positie en rechten van bekeerlingen.

Binnen het mensenrechtenbeleid geldt al langer dat vrouwen en meisjes, kinderen en
jongeren, en lhbtiq+-personen tot de kwetsbare groepen worden gerekend. Dat geldt
ook op het terrein van geloofsvervolging. In beleidskaders en programmering wordt
expliciet gevraagd om gender- en leeftijdssensitieve analyses. In de praktijk betekent
dit dat bij FoRB-programma’s en projecten, bijvoorbeeld binnen het FOCUS-programma
(2026–2031) en via het Mensenrechtenfonds, specifiek wordt gekeken naar situaties
waarin meisjes, vrouwen en jongeren extra kwetsbaar zijn, zoals gedwongen huwelijken,
seksueel geweld of uitsluiting van onderwijs en werk op religieuze gronden, en dat
interventies daarop worden toegesneden.

Ook in diplomatieke contacten wordt deze dimensie meegenomen. Wanneer Nederland landen
aanspreekt op schendingen van vrijheid van religie en levensovertuiging, wordt waar
relevant gewezen op de bijzondere kwetsbaarheid van vrouwen, meisjes en jongeren binnen
religieuze minderheden, en op de noodzaak hen effectief te beschermen.

Met betrekking tot bekeerlingen geldt dat hun rechten integraal onderdeel zijn van
de Nederlandse inzet op FoRB. De vrijheid om van geloof te veranderen of geen geloof
aan te hangen is een essentieel onderdeel van dit recht. In gesprekken met landen
waar afvalligheid of bekering sociaal of juridisch wordt bestraft, benadrukt Nederland
dat vervolging, sociale uitsluiting of geweld tegen bekeerlingen in strijd is met
internationale mensenrechtenverplichtingen. Ook in multilaterale fora, zoals de VN-Mensenrechtenraad,
steunt Nederland resoluties en aanbevelingen die expliciet aandacht vragen voor de
rechten van bekeerlingen en voor het beëindigen van strafbaarstelling van afvalligheid.

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op de initiatiefnota
over christenvervolging en de bevordering van vrijheid van religie en levensovertuiging.
Deze leden onderschrijven het belang van bescherming van religieuze minderheden wereldwijd,
maar constateren dat de inzet van het kabinet op onderdelen abstract blijft en vragen
oproept over effectiviteit, prioritering en consequenties.

De leden van de BBB-fractie constateren dat het kabinet benadrukt dat de inzet plaatsvindt
binnen beperkte personele en financiële kaders, en dat dit noopt tot scherpe keuzes.
Deze leden vragen op basis van welke concrete criteria deze keuzes worden gemaakt.
Hoe wordt bepaald in welke landen of situaties Nederland zich wél of juist niet actief
uitspreekt of inzet tegen christenvervolging, en hoe wordt de effectiviteit van die
keuzes geëvalueerd? Deze leden lezen dat het kabinet spreekt over een mix van maatregelen
«voor en achter de schermen». Kan het kabinet concreet maken in welke gevallen wordt
gekozen voor stille diplomatie en wanneer voor zichtbare politieke druk? Welke afwegingen
spelen daarbij een doorslaggevende rol, en hoe wordt voorkomen dat stille diplomatie
feitelijk leidt tot vrijblijvendheid of gebrek aan zichtbare druk?

26. Antwoord van het kabinet

In het antwoord op vraag 14 is toegelicht welke stappen op de escalatieladder beschikbaar
zijn en op basis van welke criteria de afweging tussen stille diplomatie en publieke
druk wordt gemaakt.

Over deze inzet en de effectiviteit ervan wordt gerapporteerd via regulier contact
tussen posten en het departement over FoRB en de bredere mensenrechtensituatie, via
de jaarlijkse mensenrechtenrapportage aan uw Kamer, en via rapportages en evaluaties
van instrumenten als het Mensenrechtenfonds en programmatische kaders, waaronder de
recente IOB-evaluatie van het Nederlandse mensenrechtenbeleid. Daarbij wordt onder
meer gekeken of diplomatieke interventies bijdragen aan zichtbare veranderingen, zoals
het aanpassen van wetgeving, het verminderen van geweld of het realiseren van betere
bescherming voor specifieke gemeenschappen.

De leden van de BBB-fractie erkennen het belang van religieuze geletterdheid, maar
constateren dat het kabinet vooral verwijst naar bestaande opleidingen en cursussen.
Kan het kabinet aangeven hoe wordt gemeten of deze investeringen daadwerkelijk leiden
tot betere bescherming van religieuze minderheden in de praktijk? Zijn er concrete
voorbeelden waar verhoogde religieuze kennis van diplomaten aantoonbaar heeft geleid
tot verbeterde positie van christelijke gemeenschappen?

27. Antwoord van het kabinet

Opleidingen en cursussen worden geëvalueerd op deelname, relevantie en toepasbaarheid
in het werk van diplomaten. Daarnaast leidt betere kennis van religieuze contexten
ertoe dat ambassades gerichter netwerken opbouwen, scherper rapporteren en effectiever
interveniëren wanneer religieuze minderheden onder druk staan. Zie ook het antwoord
op vragen 7 en 8.

De leden van de BBB-fractie lezen dat het kabinet inzet op het tegengaan van online
haat, maar tegelijkertijd benadrukt dat vrijheid van meningsuiting niet mag worden
ingeperkt. Deze leden vragen hoe dit spanningsveld in de praktijk wordt opgelost.
In welke concrete gevallen heeft Nederland zich uitgesproken tegen online haatcampagnes
gericht op christenen, en welke instrumenten zijn toen daadwerkelijk ingezet richting
platforms of staten?

28. Antwoord van het kabinet

Het kabinet deelt de zorgen dat het tegengaan van ongewenste inhoud online, zoals
desinformatie en haatspraak, regelmatig wordt aangewend als reden om te verregaande
inperking van de vrijheid van meningsuiting online te legitimeren. Nederland kiest
er daarom voor in de aanpak van deze inhoud focus te leggen op het promoten van informatie
integriteit, zowel in multilateraal als bilateraal verband. Hiermee ligt nadruk op
het promoten van online structuren die bijdragen aan een gezond informatie ecosysteem,
in plaats van het definiëren van ongewenste inhoud.

Uitingen, ook online, die oproepen tot geweld of aanzetten tot haat tegen personen
op grond van hun religie zijn in strijd met internationale mensenrechtennormen; daartegen
treedt het kabinet principieel op. Kritiek op religie, religieuze opvattingen of religieuze
instellingen vallen in beginsel echter onder de vrijheid van meningsuiting.

Wanneer online haatcampagnes tegen christenen of andere religieuze minderheden aanzetten
tot geweld of discriminatie; of wanneer de reacties van overheden op online haat leiden
tot disproportionele inperking van de vrijheid van meningsuiting, kan Nederland dit
aankaarten in bilaterale gesprekken met de betrokken staat, in EU-kader of in multilaterale
fora. Daarnaast financiert Nederland projecten die lokale organisaties ondersteunen
bij het monitoren en rapporteren van online haat en het vergroten van digitale weerbaarheid
van de getroffen gemeenschappen. Omdat deze inzet onderdeel is van bredere (mensenrechten)programma’s
en vaak in vertrouwelijke context plaatsvindt, kan geen lijst van afzonderlijke casussen
worden gegeven. Steeds staat voorop dat maatregelen tegen online haat niet worden
gebruikt als voorwendsel om legitieme religieuze of andere vreedzame uitingen te beperken.

De leden van de BBB-fractie zien dat aanzienlijke middelen zijn ingezet voor interreligieuze
dialoog, onder andere via JISRA. Kan het kabinet concreet maken welke meetbare resultaten
deze programma’s hebben opgeleverd specifiek ten aanzien van het terugdringen van
geweld of discriminatie tegen christenen? In hoeverre wordt bij nieuwe programma’s
gestuurd op aantoonbare impact in plaats van proces- of dialoogresultaten?

29. Antwoord van het kabinet

Programma’s als JISRA zijn er niet alleen op gericht om geweld of discriminatie tegen
christenen terug te dringen, maar om breder vrijheid van religie en levensovertuiging
te bevorderen en spanningen tussen groepen, waaronder christelijke en niet-christelijke
gemeenschappen, te verminderen. Binnen die brede doelstelling is in meerdere landen
expliciet aandacht geweest voor de positie van christelijke minderheden.

De resultaten worden gemeten aan de hand van land- en programma-specifieke indicatoren,
zoals vermindering van het aantal gerapporteerde geweldsincidenten tussen bepaalde
gemeenschappen in een district; toegenomen meldingsbereidheid en betere doorverwijzing
van slachtoffers; afspraken tussen religieuze leiders om haatprediking tegen andere
groepen tegen te gaan; of concrete interventies van lokale autoriteiten na signalen
uit interreligieuze platforms. Evaluaties laten zien dat JISRA op lokaal niveau heeft
bijgedragen aan verbeterde samenwerking tussen religieuze leiders, het voorkomen of
de-escaleren van spanningen én een grotere zichtbaarheid van de problemen waarmee
religieuze minderheden, waaronder christenen, te maken hebben.

Bij nieuwe programma’s, waaronder FOCUS (2026–2031), wordt ook nadrukkelijk gestuurd
op aantoonbare impact. Dat betekent dat naast proces- en dialoogresultaten (zoals
aantal bijeenkomsten of gevormde platforms) ook outcome-indicatoren worden gehanteerd,
bijvoorbeeld veranderingen in ervaren veiligheid van minderheden, lokale beleidsaanpassingen,
of aantoonbare opvolging van incidenten door autoriteiten. Subsidieontvangers moeten
die resultaten onderbouwen met context specifieke data, waarbij we ons er ook van
bewust zijn dat causale relaties in complexe conflictsituaties niet altijd eenduidig
zijn.

De leden van de BBB-fractie constateren dat het kabinet spreekt over structurele aandacht
voor geloofsvervolging, maar dat concrete consequenties bij verslechterende situaties
beperkt worden uitgewerkt. Deze leden vragen welke concrete diplomatieke of politieke
maatregelen Nederland bereid is te nemen wanneer landen structureel tekortschieten
in de bescherming van christelijke minderheden. Wordt daarbij ook gedacht aan het
conditioneren van samenwerking, handelsrelaties of ontwikkelingsprogramma’s, en zo
ja, onder welke voorwaarden?

30. Antwoord van het kabinet

Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 14 is de inzet op geloofsvervolging, waaronder
christenvervolging, niet vrijblijvend en hanteert het kabinet in de praktijk een escalatieladder:
van bilaterale diplomatie en gezamenlijke EU-stappen tot multilaterale agendering
en, in ernstige gevallen, gerichte maatregelen zoals sancties of het conditioneren
van samenwerking. In het antwoord op vraag 22 is verder uiteengezet dat deze escalatieladder
ook daadwerkelijk kan leiden tot stevige consequenties, bijvoorbeeld door in EU-verband
te pleiten voor opname van verantwoordelijke personen of entiteiten op sanctielijsten,
of voor het kritisch heroverwegen van preferentiële handelsregimes wanneer landen
hun mensenrechtenverplichtingen, inclusief FoRB, systematisch schenden.

Daarbij sluit het kabinet nooit uit dat, wanneer landen structureel tekortschieten
in de bescherming van christelijke minderheden en andere religieuze groepen, in samenwerking
met andere (Europese) partners, ook bredere vormen van samenwerking, handelsrelaties
of ontwikkelingsprogramma’s kunnen worden geconditioneerd. Zulke stappen vergen altijd
een zorgvuldige afweging: enerzijds het belang van een duidelijk politiek signaal
en druk op de verantwoordelijke autoriteiten, anderzijds het risico dat kwetsbare
gemeenschappen door het wegvallen van samenwerking of programma’s juist extra geraakt
worden, en de weging van andere voor Nederland strategische belangen. In alle gevallen
staat voorop welke combinatie van druk, dialoog en eventuele sancties het meeste perspectief
biedt op daadwerkelijke verbetering van de positie van religieuze minderheden, zonder
dat zij door zichtbare Nederlandse of Europese stappen onbedoeld verder in de gevarenzone
komen.

De leden van de BBB-fractie lezen dat het kabinet geen meerwaarde ziet in een apart
monitoringsinstrument vanwege bestaande rapportagestructuren. Deze leden vragen hoe
binnen de huidige rapportages specifiek zicht wordt gehouden op de ontwikkeling van
christenvervolging, in plaats van bredere, meer algemene mensenrechtenindicatoren.
Hoe wordt voorkomen dat specifieke trends of escalaties onvoldoende scherp in beeld
komen binnen deze bredere kaders? Daarnaast vragen deze leden hoe de Kamer tijdig
wordt geïnformeerd bij acute verslechteringen in specifieke landen, gezien de jaarlijkse
rapportagecyclus mogelijk te traag is voor snel veranderende situaties.

31. Antwoord van het kabinet

Zoals in het antwoord op vraag 4 is toegelicht, is het, gelet op de vele bestaande
VN-, EU- en NGO-rapportages, niet doelmatig om daarenboven een parallel nationaal
monitoringsinstrument op te tuigen.

Binnen die bestaande structuren is er specifieke aandacht voor christenvervolging.
In landenanalyses en mensenrechtenrapportages wordt niet alleen gekeken naar algemene
indicatoren, maar expliciet naar de positie van religieuze minderheden, waaronder
christelijke gemeenschappen. Rapportages van organisaties als Open Doors en Kerk in
Nood, signalen van kerken en christelijke NGO’s, en bevindingen van onze ambassades
worden daarbij nadrukkelijk betrokken. De uitkomsten hiervan werken door in de prioritering
van landen en thema’s in bilaterale gesprekken, in EU- en VN-inzet en in de keuze
van projecten binnen het Mensenrechtenfonds en het FOCUS-programma.

Wat betreft tijdige informatievoorziening richting de Kamer: wanneer zich acute en
ernstige verslechteringen voordoen, bijvoorbeeld grootschalig geweld tegen christelijke
gemeenschappen of andere religieuze minderheden, is het kabinet niet beperkt tot de
jaarlijkse Mensenrechtenrapportage. In zulke gevallen kan de Kamer zo nodig tussentijds
worden geïnformeerd via aparte landenbrieven, thematische Kamerbrieven of geannoteerde
agenda’s voorafgaand aan relevante Europese Raden en VN-zittingen. Op die manier kunnen
zowel de ontwikkelingen als de Nederlandse inzet bij snel veranderende situaties tijdig
met de Kamer worden gedeeld.