Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Keijzer over de kosten van adviesraden, commissies en non-gouvernementele organisaties van ministeries
Vragen van het lid Keijzer (Keijzer) aan de Minister-President en de Ministers van Defensie, van Asiel en Migratie, van Buitenlandse Zaken, van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, van Justitie en Veiligheid, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, van Financiën, van Infrastructuur en Waterstaat, van Economische Zaken en Klimaat, van Klimaat en Groene Groei, van Landbouw Visserij Voedselzekerheid en Natuur, van Sociale zaken en Werkgelegenheid, van Werk en Participatie, van Volksgezondheid Welzijn en Sport en van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport over de kosten van adviesraden, commissies en non-gouvernementele organisaties van ministeries (ingezonden 3 juni 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 10 juli 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026,
nr. 2308.
Vraag 1 en 2
Kunt u voor uw ministerie uitgesplitst per jaar voor de komende kabinetsperiode, inzichtelijk
maken hoeveel publieke middelen worden besteed aan adviesraden, commissies en non-gouvernementele
organisaties, waaronder maar niet beperkt tot het Voedingscentrum, het College financieel
toezicht Curaçao en Sint Maarten, de Nederlandse Sportraad en de Wetenschappelijke
Klimaatraad?
Kunt u per ministerie exact aangeven hoe de financiering van deze adviesraden, commissies
en non-gouvernementele organisaties is vormgegeven (structureel/incidenteel, subsidie/opdracht,
looptijd en verantwoordingsvereisten) en welke begrotingsartikelen hiervoor worden
aangesproken, neem hierin ook constructies mee zoals bij het Voedingscentrum, waarbij
financiering van twee departementen komt?
Antwoord 1 en 2
In de vragen wordt verwezen naar verschillende (vormen van) organisaties die de regering
op enigerlei wijze van advies (kunnen) voorzien. Ten behoeve van de beantwoording
wordt onderscheid gemaakte tussen deze organisatievormen.
De regering wordt onder meer geadviseerd door onafhankelijke adviescolleges. Op grond
van artikel 79 van de Grondwet en de Kaderwet adviescolleges worden vaste adviesorganen
van het Rijk die adviseren over wetgeving en beleid, bij wet ingesteld. Adviescolleges
kunnen op verzoek van regering of parlement, of ongevraagd, adviseren over beleid
en wetgeving op het terrein waarop zij zijn ingesteld. De in de vraagstelling genoemde
Wetenschappelijke Klimaatraad en de Nederlandse Sportraad zijn adviescolleges in de
zin van de Kaderwet. De adviescolleges onder de Kaderwet die in 2025 actief waren,
zijn opgenomen in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025.1 Een actueel overzicht van de adviescolleges onder de Kaderwet wordt bijgehouden in
het Register van Overheidsorganisaties.2
Naast adviescolleges in de zin van de Kaderwet adviescolleges, bestaan er ook onafhankelijke
externe commissies. Niet alle externe commissies zijn adviescommissies. Voor zover
deze commissies (ook) een adviestaak hebben, adviseren zij de regering onafhankelijk
over de uitvoering van bestaand beleid. De lijst van externe commissies wordt zo goed
als mogelijk bijgehouden in het Register van Overheidsorganisaties.3 Voor de instelling van externe commissies hanteert het kabinet de Leidraad instellen
externe commissies.4
Voor de meeste adviescolleges en -commissies worden begrote uitgaven niet apart op
de departementale begroting vermeld. Om tegemoet te komen aan het informatieverzoek
uit vragen 1 en 2, zal het kabinet eenmalig een overzicht opstellen met de financiële
middelen die bij de departementen begroot zijn voor de adviescolleges die adviseren
over beleid en wetgeving. Dit zijn de adviescolleges onder de Kaderwet adviescolleges
en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.5 Er is enige tijd nodig om deze informatie bij de departementen te verzamelen en op
een inzichtelijke wijze te kunnen presenteren. Ik zal dit overzicht voor het einde
van het derde kwartaal aan de Kamer doen toekomen.
Het College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Cft), ook genoemd in vraag
1, valt niet onder de reikwijdte van de Kaderwet adviescolleges. De taken, inrichting
en werkwijze van het Cft zijn onder meer vastgelegd in de Rijkswet financieel toezicht
Curaçao en Sint Maarten. Het Cft toetst aan de normen zoals opgenomen in de Rijkswet
financieel toezicht en adviseert hierover gevraagd en ongevraagd aan de Rijksministerraad.
De uitgaven aan het Cft komen ten laste van Hoofdstuk IV Koninkrijksrelaties, artikel 6
(Apparaat) en zijn in de onderstaande tabel weergegeven. De in de tabel opgenomen
uitgaven hebben betrekking op de volledige organisatie die de werkzaamheden verricht
ten behoeve van het College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten, het College
financieel toezicht BES (Cft BES) en het College Aruba financieel toezicht (CAft).
De colleges financieel toezicht hebben als toezichthouder tot doel om met de besturen
van Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Sint Eustatius en Saba duurzame overheidsfinanciën
te realiseren. Het Cft BES voert zijn taken uit op basis van Wet financiën openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba; het CAft doet dit op grond van de Landsverordening
Aruba financieel toezicht.
Begrote uitgaven Colleges financieel toezicht (bedragen x € 1.000)
2026
2027
2028
2029
2030
2031
6.063
4.519
4.308
4.735
4.624
4.612
In vragen 1 en 2 wordt daarnaast verwezen naar «non-gouvernementele organisaties».
Departementen kunnen aan organisaties die geen onderdeel uitmaken van de Rijksoverheid
subsidies verstrekken met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager. De Kamers
worden structureel geïnformeerd over welke subsidies door de departementen verstrekt
worden. Op grond van de Rijksbegrotingsvoorschriften6 worden in alle begrotingen per begrotingsartikel in de tabel «budgettaire gevolgen
van beleid» de subsidies opgenomen, met een ondergrens van € 1 miljoen.7 In bijlage 3 bij elke begroting, het subsidieoverzicht, wordt een overzicht van alle
subsidies voor het betreffende departement opgenomen, zonder budgettaire ondergrens.
Hierbij wordt ook het subsidiebedrag tot twee jaar voor en vier jaar na het betreffende
begrotingsjaar vermeld. Tevens dient voor elke subsidie het betreffende begrotingsartikel,
de grondslag van de subsidie in wet- of regelgeving en de laatst beschikbare evaluatie
te worden opgenomen. In de vraag wordt specifiek aandacht gevraagd voor het Voedingscentrum.
Het Voedingscentrum is geen adviesorgaan van de overheid, maar een stichting die werkt
op basis van subsidies van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en
het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Ook deze subsidies
worden vermeld in de betreffende begrotingen, zoals hierboven beschreven. Daarnaast
heeft de Minister van VWS, in antwoord op vragen van leden van uw Kamer, recent aanvullende
informatie verstrekt over de subsidies aan het Voedingscentrum.8
Vraag 3
Welke formele en informele invloed hebben deze adviesraden, commissies en non-gouvernementele
organisaties op beleidsvorming binnen elk ministerie? Kunt u concreet aangeven welke
beleidsvoorstellen in het afgelopen jaar aantoonbaar zijn aangepast, gestart of versneld
naar aanleiding van hun adviezen?
Antwoord 3
Het is niet mogelijk om specifiek aan te geven of er op enig moment in het afgelopen
jaar, op een ministerie, een beleidsvoorstel is aangepast vanwege «informele invloed»
van een orgaan dat onder de brede definitie uit de vraagstelling valt. In algemene
zin kan ik zeggen dat het kabinet hecht aan een transparant openbaar bestuur. Het
kabinet heeft die inzet onder meer beschreven in de beleidsbrief Binnenlandse Zaken.9 Van «formele invloed» van non-gouvernementele organisaties is uiteraard geen sprake.
Hoogwaardige en onafhankelijke advisering van adviescolleges komt de beleidsvorming
ten goede en levert een bijdrage aan de kwaliteit en het functioneren van het openbaar
bestuur. Het rapport «Deskundige Overheid» van de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid wijst erop dat een deskundige overheid in staat moet zijn om relevante
kennis en kunde binnen het brede kennisecosysteem rond de overheid op een goede manier
te betrekken bij de beleidsvorming. Adviezen van adviescolleges, net als andere adviezen
die het kabinet ontvangt, kunnen daarmee uiteraard invloed hebben op het beleid. Daar
gaat echter altijd een politieke weging aan vooraf. Adviezen zijn, naar hun aard,
namelijk niet bindend. De formele kaders van het adviesstelsel zijn erop gericht om
transparantie over ontvangen adviezen te bevorderen en het primaat van de politiek
te borgen. Artikel 80, eerste lid, van de Grondwet bepaalt dat adviezen van adviescolleges
die adviseren over beleid en wetgeving openbaar gemaakt dienen te worden. De Kaderwet
adviescolleges verplicht de verantwoordelijk bewindspersoon om binnen drie maanden
na ontvangst van een dergelijk advies diens standpunt kenbaar te maken aan de Eerste
en Tweede Kamer. Ook de Kamers vragen het kabinet geregeld om te reageren op adviezen
van adviescolleges, bijvoorbeeld als de Kamer zelf om het betreffende advies verzocht
heeft. Met dit alles wordt richting de Kamers en de samenleving inzichtelijk gemaakt
welke adviezen de regering gehad heeft van adviescolleges en hoe de regering met deze
adviezen is omgegaan. Het kabinet weegt adviezen, geeft zijn reactie, neemt besluiten,
en legt daarover verantwoording af aan uw Kamer. Het is goed te markeren dat het kabinetsbeleid
is om geen «adviesverplichtingen» in te voeren, waarbij de regering verplicht is om
advies te vragen alvorens zij beleid of wetgeving maakt. Dit is verankerd in de Aanwijzingen
voor de regelgeving.10 Voor de instelling van externe commissies, buiten de Kaderwet adviescolleges, geldt
de Leidraad instellen externe commissies. Hierbij worden dezelfde uitgangspunten gehanteerd
als onder de Kaderwet. Ook daar geldt dat bewindspersonen de Kamers informeren over
adviezen van onafhankelijke externe commissies en de reactie van het kabinet op deze
adviezen.
Vraag 4
Hoe wordt per ministerie de onafhankelijkheid en objectiviteit van publiek gefinancierde
adviesraden, commissies en non-gouvernementele organisaties getoetst en geborgd? Welke
toetsingskaders worden gehanteerd en welke concrete maatregelen worden genomen bij
(de schijn van) belangenverstrengeling of een gebrek aan wetenschappelijke of beleidsmatige
neutraliteit?
Antwoord 4
Leden van adviescolleges worden conform de Kaderwet adviescolleges benoemd op grond
van deskundigheid en ervaring op het beleidsterrein waarop het adviescollege is ingesteld.
Adviescolleges opereren onafhankelijk. Ambtenaren die werkzaam zijn bij een ministerie
of een onder het ministerie ressorterende instelling zijn daarom bij wet uitgesloten
van het lidmaatschap van een adviescollege dat adviseert op het beleidsterrein waarop
de ambtenaar werkzaam is. Ook legt de secretaris van het adviescollege over diens
werkzaamheden slechts verantwoording af aan het college. Voor externe adviescommissies
worden, conform de Leidraad instellen externe commissies, dezelfde uitgangspunten
gehanteerd. Er is daarnaast wet- en regelgeving omtrent de vergoedingen van leden
van adviescolleges- en commissies en de openbaarmaking daarvan. Het kabinet hecht
er daarnaast aan dat adviescolleges transparant zijn over nevenfuncties van raadsleden.11
Over non-gouvernementele organisaties kan ik in algemene zin zeggen dat de Kamer via
de begrotingen structureel geïnformeerd wordt over welke subsidies worden verstrekt
en welke wet- en regelgeving hierop van toepassing is.
Voor subsidies dient in het subsidieoverzicht bij elk begrotingshoofdstuk vermeld
te worden ten laste van welk begrotingsartikel een subsidie komt, de grondslag van
de subsidie in wet- of regelgeving en de laatst beschikbare evaluatie. Langs die weg
wordt inzichtelijk gemaakt welke voorwaarden er aan subsidies gesteld worden.
Vraag 5
Kunt u per ministerie inzichtelijk maken welke externe organisaties, lobbyclubs of
consultants door adviesraden of commissies zijn ingehuurd met publieke middelen, inclusief
de aard van de opdrachten, de kosten en de wijze waarop deze uitgaven zijn verantwoord?
Antwoord 5
Zie mijn antwoord op vragen 1 en 2. Adviescolleges kunnen zich, op grond van artikel 19
van de Kaderwet adviescolleges, laten bijstaan door andere personen voor zover dat
voor de invulling van hun wettelijke adviestaak noodzakelijk is. Het is passend dat
adviescolleges hierin onafhankelijk opereren. Conform de Leidraad instellen externe
commissies geldt hetzelfde uitgangspunt voor externe (advies)commissies.
Vraag 6
Kunt u per ministerie inzichtelijk maken hoeveel fte ambtenaren jaarlijks betrokken
zijn bij activiteiten rondom deze raden en commissies, inclusief het verwerken van
hun adviezen, en welke totale kosten hiermee gemoeid zijn?
Antwoord 6
Het kabinet houdt niet bij hoeveel uren ambtenaren besteden aan dergelijke werkzaamheden.
Het is een regulier en integraal onderdeel van het werk van een beleidsdepartement
om contact te hebben met partijen die de regering gevraagd of ongevraagd van kennis
en advies voorzien, om reacties op deze adviezen voor te bereiden en vervolgens de
bewindspersoon te ondersteunen bij het afleggen van verantwoording aan het de Staten-Generaal.
Vraag 7
Hoe beoordeelt u de recente maatschappelijke en politieke ophef rondom het advies
van het Voedingscentrum? Welke lessen trekken de betrokken Ministers hieruit ten aanzien
van transparantie, onafhankelijkheid en rolvastheid van adviesorganen, en welke concrete
verbetermaatregelen worden doorgevoerd?
Antwoord 7
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft hier in het commissiedebat
Leefstijlpreventie op 23 april jl. en in het navolgende Tweeminutendebat op 18 juni
jl. uitgebreid met leden van uw Kamer over gesproken. Het Voedingscentrum voorziet
in de onafhankelijke voorlichting over voedsel en voeding. De Schijf van Vijf die
hiervoor de basis vormt, is een vertaling van de Richtlijnen goede voeding van de
Gezondheidsraad. De Gezondheidsraad is een onafhankelijk adviesorgaan voor regering
en parlement. Het Voedingscentrum is geen adviesorgaan van de overheid, maar een stichting
die werkt op basis van subsidies van de Ministeries van VWS en LVVN. Zowel de Gezondheidsraad
als het Voedingscentrum zijn onafhankelijk werkende organisaties die zich baseren
op de wetenschap. De onderbouwing van zowel de Richtlijnen van de Gezondheidsraad
en de totstandkoming van de Schijf van Vijf zijn online beschikbaar en daarmee transparant.
Het kabinet hecht waarde aan de onafhankelijke rol en taken van het Voedingscentrum
en waakt ervoor dat ministeries hierop inhoudelijk invloed uitoefenen. Het kabinet
vindt dat het Voedingscentrum naar haar rol heeft gehandeld en ziet daarom geen aanleiding
voor verbetermaatregelen.
Vraag 8
Acht u het wenselijk dat door de overheid gefinancierde adviesraden en commissies
voorstellen doen met zeer ingrijpende maatschappelijke en economische gevolgen zoals
een vleestaks, een forse reductie van dierlijk eiwit of het afbouwen van delen van
de zware industrie, zoals voorgesteld door de Wetenschappelijke Klimaatraad? Hoe weegt
elk ministerie dergelijke adviezen ten opzichte van democratische besluitvorming,
draagvlak en economische realiteit?
Antwoord 8
Het kabinet vindt het in algemene zin wenselijk dat adviescolleges, vanuit hun onafhankelijke
deskundigheid, de adviestaak vervullen die de wetgever hun heeft opgedragen. Het staat
adviescolleges, zoals de Wetenschappelijke Klimaatraad, daarmee vrij om beleidsmaatregelen
voor te stellen ter uitvoering van hun wettelijke adviestaak. Adviezen zijn, naar
hun aard, niet bindend. Zoals beschreven bij antwoord 3, is er een duidelijke en transparante
rolverdeling tussen adviescolleges en regering. Adviescolleges adviseren; het kabinet
weegt adviezen, geeft zijn reactie, neemt besluiten, en legt daarover verantwoording
af aan uw Kamer.
Ondertekenaars
E. van der Burg, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties