Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bushoff over de uitbraak van het stijgend tekort aan medische hulpmiddelen

Antwoord van Minister Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 30 juni
2026) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2287

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Stijgend tekort aan medische hulpmiddelen in
ziekenhuizen»?1

Antwoord 1

Ja, daar heb ik kennis van genomen.

Vraag 2

Kunt u een overzicht aan de Kamer sturen van de omvang van de tekorten aan essentiële
medische hulpmiddelen in Nederlandse ziekenhuizen?

Antwoord 2

Tussen 1 januari 2026 en 31 mei 2026 zijn over 563 medische hulpmiddelen tekorten
gemeld bij het landelijk meldpunt tekorten, dat wordt beheerd door Zorg Inkoop Netwerk
Nederland. De afgelopen 12 maanden zijn de meeste meldingen binnengekomen over de
in onderstaande figuur genoemde categorieën medische hulpmiddelen.

Vraag 3

Welke categorieën medische hulpmiddelen zijn momenteel het meest kwetsbaar voor leveringsproblemen?
Voor welke hulpmiddelen dreigen er reeds tekorten op korte termijn?

Antwoord 3

Op dit moment zijn met name producten die gemaakt zijn van olie of geproduceerd worden
met olie, kwetsbaar voor leveringsproblemen en prijsstijgingen door het risico op
een grondstoftekort en afhankelijkheid van productie in Azië. Concreet gaat het disposable
OK-jassen en afdekmateriaal, niet-latex handschoenen, infuussystemen, disposable spuiten,
katheters, mond-neusmaskers en verbandmaterialen. Daarnaast zijn incontinentiemateriaal,
dialyse disposbles en medische verpakkingen kwetsbaar voor prijsstijgingen.

In het algemeen geldt dat hulpmiddelen voor eenmalig gebruik (disposables) het meest
kwetsbaar voor leveringsproblemen, vanwege het hoge en continue verbruik. Via de Green
Deal Duurzame Zorg wordt gewerkt aan het verminderen van het gebruik van hulpmiddelen
voor eenmalig gebruik.

Daarnaast zijn medische hulpmiddelen voor specifieke toepassingen en doelgroepen zoals
kinderen, kwetsbaar voor tekorten. Er wordt in Europa gewerkt aan vereenvoudiging
van de Europese wetgeving voor medische hulpmiddelen (MDR) om de beschikbaarheid van
deze hulpmiddelen te verbeteren.

Concreet is er op dit moment één tekort met acute impact voor de continuïteit van
zorg. Het gaat om een essentieel medisch hulpmiddel dat gebruikt wordt door de cardiologen,
met name in de hartzorg voor katheterisatie en dotterbehandelingen van hartpatiënten.
Dit tekort is ontstaan naar aanleiding van een terugroepactie door een veiligheidsissue.
Vanwege het tekort is een deel van de planbare operaties uitgesteld. Tot nu toe heeft
het tekort geen gevolgen gehad voor de continuïteit van de acute zorg. Het meldpunt
tekorten medische hulpmiddelen van het Zorg Inkoop Netwerk Nederland, de IGJ en vertegenwoordigers
uit de zorg monitoren de situatie en geven adviezen over het gebruik van alternatieven
om de oplopende wachtlijsten te beperken.

Vraag 4

In hoeveel gevallen hebben tekorten aan medische hulpmiddelen de afgelopen twee jaar
geleid tot uitstel van operaties, aanpassing van behandelingen of risico’s voor patiëntveiligheid?

Antwoord 4

Tussen 1 januari 2024 en 31 mei 2026 zijn over 3.986 medische hulpmiddelen tekorten
gemeld bij het meldpunt. Bij 61 van deze tekorten (1,5%) was sprake van uitstel van
behandelingen door een tekort aan alternatieven. Hoewel uitstel van behandelingen
vervelend is voor de patiënt en extra werk oplevert voor de zorg, heeft dit vaak geen
gevolgen voor de patiëntveiligheid. In 33 gevallen (0,8%) heeft het tekort tot minder
comfort of een verhoogd risico voor de patiënt geleid.

Vraag 5

Hoe wordt momenteel toezicht gehouden op de beschikbaarheid van essentiële medische
hulpmiddelen, en acht u dat toezicht voldoende effectief?

Antwoord 5

Sinds januari 2025 is een Europese meldplicht voor leveringsonderbrekingen van medische
hulpmiddelen van kracht. Fabrikanten zijn verplicht om leveringsonderbrekingen van
kritische hulpmiddelen te melden bij een lidstaat. In Nederland komen deze meldingen
binnen bij het CIBG. Het CIBG publiceert alle meldingen die bij lidstaten binnenkomen.

Zorgaanbieders en leveranciers kunnen tekorten op vrijwillige basis melden bij het
meldpunt tekorten medische hulpmiddelen van het Zorg Inkoop Netwerk Nederland. Dit
kunnen ook meldingen van niet-kritische hulpmiddelen zijn.

Fabrikanten zijn verplicht om incidenten met een medisch hulpmiddel en daaruit voortvloeiende
veiligheidsmeldingen en terugroepacties te melden bij de IGJ.

Het kabinet subsidieert Zorg Inkoop Netwerk Nederland om inzicht te geven in de kwetsbaarheid
van leveringsketens van kritische productgroepen.

Ondanks deze acties kan zich altijd een onverwachte situatie voordoen waardoor de
zorg overvallen wordt door een tekort. Dat maakt het belangrijk om goed voorbereid
te zijn op acute tekorten. Het kabinet werkt daarom met vertegenwoordigers uit de
zorg en leveranciers aan een blauwdruk voor een crisisstructuur bij tekorten aan kritieke
medische hulpmiddelen.

Vraag 6

Welke lessen zijn volgens u getrokken uit de tekorten aan medische hulpmiddelen tijdens
de coronapandemie?

Antwoord 6

Tijdens de coronapandemie hebben we geleerd dat het belangrijk is om beter inzicht
te hebben in (dreigende) tekorten van medische hulpmiddelen en dat de beschikbaarheid
van medische hulpmiddelen kwetsbaar is. Na de pandemie is het meldpunt tekorten medische
hulpmiddelen ingericht bij het Zorg Inkoop Netwerk Nederland voor coördinatie bij
tekorten, het ontwikkelen van een alternatievendatabase en voor meer inzicht in de
kwetsbaarheden van leveringsketens. Het kabinet heeft ook een overeenkomst afgesloten
met een fabrikant die voor de Nederlandse zorg productiecapaciteit voor mondmaskers
(type FFP2) in stand houdt. Daarnaast is een taakgroep beschikbaarheid medische hulpmiddelen
ingericht met vertegenwoordigers uit de zorg, vertegenwoordigers van leveranciers,
het Zorg Inkoop Netwerk Nederland en de IGJ. Deze taakgroep adviseert het Ministerie
van VWS over beleid- en wetgeving rond tekorten.

Op Europees niveau is een meldplicht leveringsonderbrekingen ingevoerd. Er zijn voor
verschillende medische hulpmiddelen RescEU voorraden aangelegd waar lidstaten een
beroep op kunnen doen. Nederland beheert een RescEU voorraad met medische apparatuur,
zoals patiëntmonitors en echo-apparaten. Daarnaast is bij het EMA een stuurgroep (Medical
Device Shortages Steering Group) ingericht voor Europese coördinatie bij een publieke
gezondheidscrisis. Verder werken we in Europa aan joint action voor (meer) voorraden
en het stimuleren van Europese productie.

Vraag 7

Acht u Nederland voldoende voorbereid op grootschalige tekorten aan medische hulpmiddelen
tijdens een toekomstige geopolitieke crisis die de toeleveringsketen verstoort?

Antwoord 7

De afgelopen jaren heeft Nederland zich beter voorbereid op (grootschalige) tekorten,
ook in samenwerking met de Europese Commissie. Er is nationaal een tijdelijke subsidie
verstrekt aan Zorg Inkoop Netwerk Nederland om zicht op tekorten en de toeleveringsketen
van medische hulpmiddelen te verbeteren. Het kabinet werkt verder samen met vertegenwoordigers
uit de zorg en leveranciers in de taakgroep beschikbaarheid medische hulpmiddelen,
aan een blauwdruk voor een crisisstructuur bij tekorten aan kritieke medische hulpmiddelen.

Daarnaast zal een deel van de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor pandemische
paraatheid worden ingezet voor het aanleggen van voorraden en productie van kritische
medische hulpmiddelen.

Vraag 8

Op welke termijn verwacht u de aangekondigde blauwdruk voor een crisisstructuur bij
grootschalige tekorten gereed te hebben?

Antwoord 8

We verwachten dat de blauwdruk voor een crisisstructuur uiterlijk in het vierde kwartaal
van 2026 gereed is.

Vraag 9

Welke bijkomende acties plant u te ondernemen om Nederland weerbaarder te maken voor
verstoringen in internationale productieketens van medische hulpmiddelen in de context
van toenemende geopolitieke spanningen?

Antwoord 9

Een zekere afhankelijkheid van andere landen zal blijven bestaan. Nederland is nu
eenmaal te klein om alle ruim 500.000 verschillende soorten medische hulpmiddelen,
inclusief grondstoffen en onderdelen, te kunnen produceren. In samenwerking met andere
lidstaten werkt het kabinet aan het bevorderen van productie in Europa. Het pakket
pandemische paraatheid wordt onder andere ingezet voor het aanleggen van voorraden
en productie van kritische medische hulpmiddelen. Ook werkt het Ministerie van EZK
aan een grondstoffenstrategie om de leveringszekerheid van kritische grondstoffen
te bevorderen.

Verder zet het kabinet in op het vergroten van hergebruik van medische hulpmiddelen,
omdat hulpmiddelen voor eenmalig gebruik (disposables) het meest kwetsbaar zijn voor
leveringsonderbrekingen. Zorg Inkoop Netwerk Nederland houdt zicht op de kwetsbaarheid
van de leveringsketens en voorziet in mitigerende adviezen voor de meest kritische
productgroepen medische hulpmiddelen.

Ten slotte wordt ingezet op het versterken van relaties met andere landen, zoals India,
zodat we risico’s en afhankelijkheden beter kunnen spreiden.

Vraag 10

Hoeveel financiële middelen heeft het kabinet precies vrijgemaakt voor het vergroten
van de weerbaarheid van medische productieketens en strategische voorraden?

Antwoord 10

Het kabinet heeft structureel € 177 miljoen per jaar vrijgemaakt voor pandemische
paraatheid. Dit is onder andere bedoeld voor het vergroten van de weerbaarheid van
medische productieketens en strategische voorraden van medicijnen en medische hulpmiddelen.

Daarnaast investeert het kabinet dit jaar ongeveer € 1 miljoen in het in stand houden
van opschaalbare productiecapaciteit voor mondmaskers (FFP2). Het Zorg Inkoop Netwerk
Nederland ontvangt in 2026 € 2 miljoen voor het meldpunt tekorten medische hulpmiddelen,
de alternatievendatabase, het in kaart brengen van kwetsbaarheden in toeleveringsketens
en marktanalyses ten behoeve van inkopers in de zorg.

Vraag 11

Wat vindt u van het voorstel om de inkoop van medische hulpmiddelen in Nederland meer
centraal te organiseren? Zal u stappen in deze richting zetten? Zo ja, welke? Zo nee,
waarom niet?

Antwoord 11

Zorgaanbieders zijn verantwoordelijk voor de inkoop van medische hulpmiddelen. Het
staat zorgaanbieders vrij om (vaker) gezamenlijk of centraal in te kopen. Vanwege
de Wet Markt en Overheid kan de overheid niet ingrijpen in een goed functionerende
markt. Alleen bij crisissituaties is centrale inkoop vanuit de overheid mogelijk,
zowel nationaal als op Europees niveau.

Vraag 12

Welk beleid van andere lidstaten om een tekort aan medische hulpmiddelen te voorkomen,
kan als voorbeeld voor Nederland dienen en overweegt u in Nederlands beleid om te
zetten?

Antwoord 12

Het Zorg Inkoop Netwerk Nederland heeft een inventarisatie gedaan van de aanpak van
tekorten in verschillende landen, waaronder Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Japan,
Oostenrijk en Spanje. De lessen die zijn geleerd bij deze inventarisatie worden meegenomen
bij de ontwikkeling van een blauwdruk voor de crisisstructuur in Nederland.

Eén van de lessen is bijvoorbeeld dat het van belang is om vooraf een crisisstructuur
in te richten met afspraken over rollen en verantwoordelijkheden van alle partijen
bij tekorten aan medische hulpmiddelen. Daar wordt nu aan gewerkt.

Naar voorbeeld van Japan onderzoekt het kabinet op basis van verschillende scenario’s
voor welke medische producten het beste strategische voorraden kunnen worden aangelegd.

In Spanje zijn leveranciers verplicht om informatie over beschikbare voorraden, productiecapaciteit
en eventuele leveringsproblemen te melden bij een centraal digitaal platform. Zorginstellingen
zijn verplicht om hun voorraadniveaus, verbruik en eventuele tekorten door te geven
aan hetzelfde centrale digitale platform. In Nederland wordt bij de ontwikkeling van
de blauwdruk voor een crisisorganisatie in kaart gebracht in hoeverre er draagvlak
is voor levering van dergelijke gegevens op vrijwillige basis. Als informatievoorziening
op vrijwillige basis niet werkt, overweegt het Kabinet een wettelijke informatieplicht
in te voeren.

Vraag 13

Bent u bekend met het plan France 20302 waarmee Frankrijk in deze tijden van geopolitieke spanningen en verstoorde toeleveringsketens
de productie van essentiële medicijnen naar Frankrijk terughaalt? In welke mate zou
een dergelijk plan volgens u ook voor Nederland interessant zijn? Zo nee, waarom niet?
Acht u het nuttig een dergelijk plan naar medische hulpmiddelen uit te breiden? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 13

Ja, ik ben daarmee bekend. In Nederland hebben we een eerste stap gezet door een overeenkomst
te sluiten met fabrikant voor het in stand houden van opschaalbare productiecapaciteit
van mondmaskers (type FFP2). Het kabinet overweegt om met middelen uit het pakket
pandemische paraatheid overeenkomsten te sluiten voor de productie van nog een aantal
van de meest kritische hulpmiddelen.

Vraag 14

Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?

Antwoord 14

De vragen zijn afzonderlijk beantwoord. Er was wat meer tijd nodig om de vragen te
beantwoorden omdat afstemming met betrokken partijen ten behoeve van de beantwoording
meer tijd heeft gevergd.