Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid De Vos over de prijsstijgingen van kunstmest als gevolg van de sluiting van de Straat van Hormuz

Antwoord van Minister Van Essen (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) (ontvangen
29 juni 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2134.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel in het AD van 5 april 2026, getiteld «Raakt Iran-oorlog
ook productie kunstmest en ons voedsel? «Het kan nijpend worden»»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met dit artikel. Zoals ik ook heb aangegeven in de antwoorden op
de Kamervragen van de leden Lohman en Koorevaar (CDA) is er op dit moment voor Nederland
geen aanleiding om te twijfelen aan de leveringszekerheid van kunstmest2.

Vraag 2

Bent u bekend met het artikel van RTV Noord van 17 april 2026, getiteld «Boeren voeren
eigen mest af en kopen kunstmest: «Volslagen maf»»?3

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Welke concrete maatregelen neemt u op dit moment om te voorkomen dat de stijgende
kunstmestprijzen zich vertalen in hogere voedselproductieprijzen en dalende rentabiliteit
voor Nederlandse boeren?

Antwoord 3

Deze maatregelen worden vooral in Europees verband genomen. Op 19 mei jl. heeft de
Europese Commissie het Actieplan Meststoffen (Fertiliser Action Plan) gepresenteerd waarin een scala aan maatregelen wordt gepresenteerd om zo de beschikbaarheid,
betaalbaarheid en strategische autonomie van meststoffen in de EU te versterken. Hieronder
vallen ook acties om de effecten van gestegen kunstmestprijzen te kunnen mitigeren4. Binnenkort zal de Kamer met een BNC-fiche worden geïnformeerd over het kabinetsstandpunt
ten aanzien van de inhoud hiervan.

Vraag 4

Kunt u bevestigen dat een Nederlandse boer die zijn gebruiksnorm voor dierlijke meststoffen
heeft bereikt géén extra dierlijke mest meer mag uitrijden – ook niet als hij nog
behoefte heeft aan extra stikstof – en daardoor wordt gedwongen kunstmest aan te kopen?

Antwoord 4

De agrariër mag stikstof aanwenden binnen de totale stikstofgebruiksnorm, waarbij
de stikstof vanuit verschillende bronnen (dierlijke mest, minerale meststoffen en
andere organische meststoffen dan dierlijke mest) kan worden gebruikt. Een agrariër
die zijn stikstofgebruiksnorm voor dierlijke meststoffen heeft bereikt mag geen extra
dierlijke mest meer uitrijden, ook als er nog behoefte is aan extra stikstof voor
de gewasgroei. Sinds 12 juni jl. mag bovenop de stikstofgebruiksnorm voor dierlijke
mest onder voorwaarden tot 80 kg stikstof per hectare per jaar uit Renure-meststoffen
worden aangewend (binnen de totaal stikstofgebruiksnorm).

Ik herken mij niet in het geschetste beeld dat een agrariër door deze stikstofgebruiksnormen
wordt gedwongen extra kunstmest aan te kopen. Een agrariër zal hierin zelf een afweging
maken en zal bij deze afweging de prijs van kunstmest en de extra opbrengst die extra
stikstofbemesting kan opleveren betrekken. Ook kan worden gekozen voor andere stikstofhoudende
meststoffen zoals compost of voor het inzaaien van klaver om stikstof uit de lucht
te binden. Tenslotte is de inzaai van vanggewassen ook effectief voor het binden van
overgebleven stikstof in de bodem en om deze vastgelegde stikstof in het nieuwe teeltseizoen
beschikbaar te maken voor de hoofdteelt.

Vraag 5

Acht u het wenselijk dat op dit moment grote hoeveelheden dierlijke mest uit Nederland
wordt geëxporteerd, terwijl tegelijkertijd grote hoeveelheden kunstmest naar Nederland
wordt geïmporteerd? Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Ik ben van mening dat nutriënten zoveel mogelijk circulair moeten worden benut, op
een manier die verantwoord is met het oog op het voorkomen van verliezen naar het
milieu. Om deze reden is het in Nederland sinds 12 juni jl. toegestaan om enkele Renure-meststoffen
(stikstof uit bewerkte dierlijke mest die voldoet aan de criteria uit bijlage III
van de Nitraatrichtlijn) tot 80 kg stikstof per hectare per jaar te gebruiken bovenop
de gebruiksnorm van 170 kg stikstof per hectare per jaar uit dierlijke mest.

Er wordt inderdaad kunstmest in Nederland geïmporteerd. Een groot deel wordt echter
doorgevoerd naar andere landen. Daarnaast wordt in Nederland zelf ook kunstmest geproduceerd.
Per saldo is Nederland een netto exporteur van kunstmest.

Vraag 6

Bent u het ermee eens dat het tegenstrijdig en onwenselijk is dat Nederlandse boeren
worden gedwongen duurdere en steeds schaarser wordende kunstmest in te kopen terwijl
in eigen land dierlijke mest beschikbaar is die deze kunstmest zou kunnen vervangen?
Zo ja, waarom wel? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 4 herken ik mij niet in het beeld dat een
agrariër wordt gedwongen kunstmest aan te kopen. Het is belangrijk om de nutriënten
uit beschikbare dierlijke mest op een verantwoorde manier zoveel mogelijk lokaal en
circulair te benutten. De mogelijkheid om Renure-meststoffen aan te wenden bovenop
de gebruiksnorm voor dierlijke mest is een goede ontwikkeling om de circulariteit
te bevorderen.

Vraag 7

Hoeveel kilogram (stikstof en fosfaat uit) kunstmest zou op dit moment per jaar kunnen
worden vervangen door het dierlijke mestoverschot volledig uit te rijden? Kunt u uw
antwoord toelichten?

Antwoord 7

Zoals in het antwoord op vraag 4 reeds toegelicht, is het niet mogelijk om meer dierlijke
mest aan te wenden dan is toegestaan op basis van de wettelijke stikstofgebruiksnorm
voor dierlijke mest (170 kg stikstof per hectare per jaar) en additioneel de sinds
12 juni jl. mogelijke toepassing van enkele Renure-meststoffen. Het is dus niet aan
de orde dat toepassing van kunstmest kan worden vervangen door dierlijke mest. Daarbij
zijn er ook andere factoren die bepalen welke meststof kan worden aangewend. Zo bepalen
onder andere voedselveiligheids- en kwaliteitsaspecten, de fase in het groeiseizoen
en landbouwkundige overwegingen de keuze van het type meststof.

Vraag 8

Hoeveel kosten zou de Nederlandse agrarische sector daarmee op dit moment per jaar
kunnen besparen? Kunt u deze kosten uitsplitsen in afvoerkosten van het dierlijke
mestoverschot en aanschafkosten van kunstmest? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 8

Kunstmest en dierlijke mest zijn niet één-op-één uitwisselbaar en de agrariër is gehouden
aan de wettelijke normen voor aanwending van dierlijke meststoffen. Zie ook mijn antwoord
op vraag 7.

Vraag 9

Wat is het verschil tussen stikstof (en fosfaat) afkomstig uit kunstmest, dierlijke
mest en andere bronnen zoals Renure, oftewel verwerkte dierlijke mest?

Antwoord 9

Het verschil tussen stikstof afkomstig uit kunstmest, dierlijke mest en Renure betreft
met name de mate waarin deze stikstof in minerale of in organische vorm aanwezig is.
Dit bepaalt dus wanneer deze voedingsstof beschikbaar is voor een gewas. Wat betreft
fosfaat is er geen verschil. Voor fosfaat wordt in de wet- en regelgeving dan ook
geen onderscheid gemaakt in de herkomst van dit nutriënt.

Vraag 10

Erkent u dat enkel de geplande maatregelen om Renure te mogen gebruiken bovenop de
bestaande gebruiksnorm voor dierlijke mest onnodige kosten met zich meebrengen, omdat
dierlijke mest van zichzelf al gebruiksklaar is? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 10

Nee, daar ben ik het niet mee eens. Onbewerkte dierlijke mest kent een hoger aandeel
organisch gebonden stikstof dat bij gewassen met een beperkt groeiseizoen kan vrijkomen
na de teelt, waardoor er een groter risico is op nitraatuitspoeling dan bij aanwending
van Renure-meststoffen.

Vraag 11

Bent u bereid de stikstof- en fosfaatgebruiksnormen voor meststoffen per direct te
verruimen naar het niveau van vóór afschaffing van de derogatie en de gebruiksnorm
voor dierlijke meststoffen te schrappen of tenminste te verhogen – al dan niet met
goedkeuring van de Europese Unie – zodat Nederlandse boeren bij oplopende kunstmestschaarste
niet zonder betaalbare bemesting komen te zitten, juist nu kunstmestprijzen in één
maand met tientallen procenten zijn gestegen – en vervolgens niet zijn gedaald – en
verdere schaarste dreigt door de oorlog in het Midden-Oosten? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 11

De stikstof- en fosfaatgebruiksnormen zijn in algemene zin niet veranderd sinds het
vervallen van de derogatie, alleen zijn de stikstofgebruiksnormen in bepaalde gebieden
lager geworden. Met het vervallen van de derogatie zie ik geen mogelijkheid om de
stikstofgebruiksnorm uit dierlijke mest te verruimen. Het kabinet volgt de ontwikkeling
in de kunstmestprijzen en -beschikbaarheid nauwlettend. Op dit moment dreigt er in
Nederland geen schaarste voor kunstmest.

Vraag 12

Indien het antwoord op vraag 11 ontkennend luidt, bent u dan tenminste bereid zich
zo spoedig mogelijk in Europees verband voor deze maatregelen in te zetten? Zo ja,
hoe gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 12

Nederland heeft zich in EU-verband jarenlang ingezet om beter gebruik te kunnen maken
van stikstof uit dierlijke mest in de vorm van Renure-meststoffen. Dit heeft geresulteerd
in een Europese toelating voor enkele Renure-meststoffen.

Ik ben niet voornemens mij in te zetten voor een verruiming van de stikstof- gebruiksnorm
voor onbewerkte dierlijke mest, omdat ik hiervoor geen ruimte zie.

Wel zet het kabinet zich in om de reikwijdte van de circulaire productie en het gebruik
van meststoffen afkomstig uit dierlijke mest uit te breiden. In het Actieplan Meststoffen
van de Europese Commissie is een mogelijke verbreding van de reikwijdte van Renure
naar bepaalde vormen van digestaat aangekondigd. De appreciatie van dit Actieplan
door het kabinet wordt momenteel uitgewerkt via het traject Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC-fiche). Hierover wordt uw Kamer binnenkort separaat geïnformeerd.

Vraag 13

Indien het antwoord op vraag 12 ontkennend luidt, bent u dan tenminste bereid zo spoedig
mogelijk een tijdelijke ontheffing of verhoogde gebruiksnorm voor dierlijke mest aan
te vragen bij de Europese Commissie, zodat boeren minder afhankelijk worden van geïmporteerde
kunstmest? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

Zoals recentelijk onder meer via mijn brief van 8 april 2026 aan de Tweede Kamer gemeld5, zie ik geen ruimte voor een nieuwe derogatie voor de toepassing van stikstof uit
dierlijke mest op de Nitraatrichtlijn.

Vraag 14

Kunt u bovenstaande vragen zo snel mogelijk en afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Antwoord 14

Ja. Met deze antwoorden beschouw ik tevens het verzoek van het lid ten Hove6 van 12 mei jl. als beantwoord.