Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Keijzer over het bericht dat archieffragmenten van Pim Fortuyn zijn geblokkeerd en niet mogen worden uitgezonden

Antwoord van Minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 22 juni
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2083

Vraag 1

Klopt de bewering in de uitzending van Nieuws van de Dag van 6 mei 2026 dat een groot
aantal archieffragmenten van Pim Fortuyn in televisiesystemen wel kan worden teruggevonden,
maar niet (meer) mag worden uitgezonden?

Antwoord 1

Nee, dit is niet helemaal juist. Professionals, zoals journalisten en wetenschappers,
die audiovisueel materiaal willen zoeken en bestellen voor hergebruik, kunnen in het
portal DAAN materiaal uit de collecties zoeken, bekijken, downloaden en licenties
aanvragen.1 In de zoekresultaten wordt direct getoond welke auteursrechtelijke status aan een
uitzending is gekoppeld. Materiaal kan bijvoorbeeld Publiek Domein zijn, grofweg materiaal
uit de eerste helft van de twintigste eeuw, en dan zonder licentie worden gedownload.
Er kan ook staan «licentie vereist» of «geblokkeerd». Dit kan bijvoorbeeld zijn vanwege
het auteursrecht, privacyredenen of veiligheidsrisico’s van geportretteerden. Dat
betekent dat het materiaal niet zonder extra controle door de rechthebbende kan worden
gebruikt.

Beeld & Geluid geeft aan dat voor het hergebruik van het fragment waaraan gerefereerd
wordt een licentie nodig is. De aanvrager heeft dan toestemming nodig van de rechthebbende
Als het gaat om materiaal van de omroepen, fungeert de omroep als rechthebbende en
licentieverstrekker.

Het fragment stamt volgens Beeld & Geluid uit een tijd dat hergebruik nog plaatsvond
via fysieke banden. Daarop zat destijds een sticker «blocked/geblokkeerd» zodat er
vanwege de gevoeligheid van het materiaal altijd een extra toets werd gedaan naar
de context voordat het materiaal kon worden hergebruikt. In de digitale transitie
van het materiaal zijn die termen in eerste instantie overgenomen. Beeld & Geluid
geeft aan dat de term «geblokkeerd» voor verwarring kan zorgen en neemt dit mee in
de doorontwikkeling van hun archiefsysteem. Het zegt namelijk iets over de toetsing
bij een licentieverstrekking en niet zozeer over het weghalen van het materiaal. Dat
laatste is niet aan de orde.

Uit gegevens van Beeld & Geluid blijkt dat het eerdergenoemde fragment door de jaren
heen een aantal keer is vrijgegeven voor hergebruik. Ook ziet Beeld & Geluid dat er
over het algemeen licenties worden verleend voor het hergebruik van beelden van Pim
Fortuyn. Ter illustratie verwijst Beeld & Geluid naar de in 2025 verschenen documentaire
Fortuyn: On-Hollands, dat veel archiefbeelden bevat. Daarnaast geeft Beeld & Geluid aan dat het aantal
daadwerkelijk geblokkeerde fragmenten in hun archief laag is.

Vraag 2

Klopt het dat redacties bij het raadplegen van deze archieven worden geconfronteerd
met een technische blokkade, waardoor uitzending van deze fragmenten slechts mogelijk
is na aanvullende toestemming of helemaal niet is toegestaan?

Antwoord 2

Zie het antwoord op vraag 1.

Vraag 3

Is het waar dat deze blokkades zijn aangebracht binnen systemen waarvan omroepen gebruikmaken,
zoals het archiefsysteem van de NPO en/of het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid?
Zo niet, om welk systeem gaat het dan?

Antwoord 3

Zie het antwoord op vraag 1.

Vraag 4

Welke instanties of partijen hebben besloten tot het aanbrengen van deze blokkades
bij archieffragmenten van Pim Fortuyn?

Antwoord 4

Zoals ik onder antwoord 1 heb aangegeven fungeren de omroepen als rechthebbende en
licentieverstrekker als het materiaal aan hen toebehoort. Zij bepalen of een licentie
voor hergebruik wordt verstrekt. Voor het verwerken van blokkeringen of licentiebeperkingen
dienen rechthebbenden een verzoek in bij Beeld & Geluid. Individuele personen kunnen
dit niet zelf in het systeem aanpassen.

De omroepen geven aan dat zij vanuit de uitvoering van de publieke taak fragmenten
waarvan zij de rechthebbende zijn, zoveel mogelijk vrijgeven. Dit geldt in het bijzonder
voor journalistiek materiaal. Ik vind dit een belangrijk uitgangspunt.

Er kunnen desondanks gronden zijn om op enig moment geen licentie te geven voor het
gebruik van een bepaald fragment of materiaal. De beschikbaarheid van publieke omroeparchieven
voor het publiek kan bijvoorbeeld worden beperkt op grond van het auteursrecht, het
naburig recht en overwegingen met betrekking tot privacy. In deze gevallen is dat
in de eerste plaats ten behoeve van de rechten van makers, uitvoerend kunstenaars
en natuurlijke personen. Het uitgangspunt van auteursrechtelijk en nabuurrechtelijk
beschermd materiaal is dat voor de openbaarmaking en verveelvoudiging ervan door derden,
toestemming van de rechthebbenden vereist is. Dit is niet het geval als er sprake
is van gebruik dat onder een wettelijke uitzondering valt. Indien de omroep rechthebbende
van het materiaal is, besluit zij of er een licentie wordt verstrekt voor het hergebruik
van archiefmateriaal.

De omroepen hebben mij nadere toelichting gegeven bij specifieke situaties waarin
een licentie voor hergebruik niet is verstrekt. Zo geven de omroepen aan dat het mogelijk
is dat het auteursrecht op het fragment niet (meer) bij de omroep berust. Een andere
reden is dat fragmentverstrekking een risico zou kunnen betekenen voor de geportretteerde
of andere betrokkenen. Dit risico kan zien op veiligheid of andere redelijke belangen
van betrokkenen, zoals privacy. De omroep weegt in een dergelijk geval de belangen
van de betrokkenen af tegen het belang dat is gemoeid met de openbaarmaking van het
fragment. Daarnaast weegt de omroep mee in welke context de aanvrager het fragment
wil gebruiken.

Omroepen beoordelen de verstrekking van fragmenten altijd per geval. BNNVARA geeft
aan dat het fragment waar u naar verwijst destijds is geblokkeerd omdat het na de
dood van Pim Fortuyn in 2002 een onbedoelde context en lading kreeg. Hierdoor kwamen
de belangen en de veiligheid van de directbetrokkenen in het geding. Om deze reden
is destijds besloten om het fragment te blokkeren en dat is zo gebleven. BNNVARA heeft
naar aanleiding van persvragen over het fragment opnieuw naar de blokkade op de licentie
gekeken en ziet hierin aanleiding om deze te heroverwegen. Reden hiervoor is de veranderde
context waardoor de voornoemde redenen voor de blokkade niet meer van toepassing zijn.
Zoals eerder aangegeven is er in de afgelopen jaren meerdere keren een licentie verstrekt
voor het hergebruik van dit fragment.

Het is belangrijk om te benoemen dat ook in het geval van een blokkering het materiaal
nog steeds te bekijken is in het archief van Beeld & Geluid. Het betekent dus niet
dat het materiaal helemaal niet meer toegankelijk is.

Vraag 5

Is het waar dat het hierbij (mede) gaat om fragmenten met aantoonbare historische
en politieke betekenis, waaronder interviews en debatmomenten uit de periode rond
de opkomst van Pim Fortuyn?

Antwoord 5

Beeld & Geluid geeft aan zelf niet te beoordelen of fragmenten een aantoonbare historische
of politieke betekenis hebben. Deze kwalificaties worden niet vastgelegd in de metadata.
Hiermee sluit ik niet uit dat het type fragmenten waarnaar u verwijst onderdeel uit
kan maken van een programma dat de status «geblokkeerd» heeft. Om vast te stellen
in welke gevallen dit speelt, zal uitgebreider onderzoek nodig zijn.

Volgens Beeld & Geluid heeft een programma soms als geheel de status «geblokkeerd»,
terwijl de blokkade slechts betrekking heeft op één onderdeel van dat programma. Denk
aan een uitzending van het programma <I>NOVA</I> uit 2002, waarin een item van Fortuyn te zien was, maar die is geblokkeerd vanwege
een ander item over de Puttense moordzaak. Deze blokkade verschijnt in de zoekresultaten
in DAAN wanneer op de naam Fortuyn wordt gezocht.

Dit laat onverlet dat voor verschillende programma’s met deze status in de loop van
de jaren een licentie is verstrekt voor hergebruik, net zoals voor het fragment waarnaar
werd verwezen in de uitzending van «Nieuws van de dag».

Vraag 6

Met welke reden of redenen zijn deze fragmenten geblokkeerd, en op basis van welk
juridisch, beleidsmatig of contractueel kader is deze beslissing genomen?

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 4.

Vraag 7

Zijn er naast de in de uitzending genoemde fragmenten nog meer archiefbeelden van
Pim Fortuyn die (gedeeltelijk) zijn geblokkeerd, en zo ja, kunt u aangeven om hoeveel
fragmenten het gaat en op welke gronden deze zijn geblokkeerd?

Antwoord 7

Zie het antwoord op vraag 5.

Vraag 8

Klopt het dat betrokkenen die in deze fragmenten voorkomen, via een systeem kunnen
aangeven dat zij niet wensen dat bepaalde beelden opnieuw worden uitgezonden?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 4.

Vraag 9

Indien de publieke omroep verantwoordelijk is voor het blokkeren van deze archieffragmenten,
acht u deze handelwijze verenigbaar met de publieke taak van de publieke omroep om
de Nederlandse politieke en maatschappelijke geschiedenis toegankelijk en inzichtelijk
te maken?

Antwoord 9

Zoals ik onder antwoord 4 heb aangegeven, onderschrijf ik het uitgangspunt van de
omroepen om vanuit hun publieke taak materiaal waarvan zij rechthebbende zijn, zoveel
mogelijk beschikbaar te stellen. Daarom vind ik het goed dat omroepen een zorgvuldige
afweging maken voordat ze bepalen of een fragment geblokkeerd moet worden.

Veel licenties voor archiefmateriaal, waaronder dat van Fortuyn, worden dan ook regelmatig
verstrekt. Beeld & Geluid verzoekt de omroepen daarnaast om periodiek te controleren
of een blokkade nog relevant is.

Vraag 10

Deelt u de mening dat historisch-politieke archieffragmenten die met publieke middelen
zijn vervaardigd of beheerd, in beginsel vrij beschikbaar moeten zijn voor journalistieke
en maatschappelijke duiding?

Antwoord 10

Ja. Audiovisueel archiefmateriaal draagt bij aan de beleving van historische momenten.
Het geeft inzage in een tijdsbeeld en kan bijdragen aan historisch inzicht en het
begrip van complexe hedendaagse vraagstukken. Daarom is het goed dat een breed publiek
kennis kan nemen van archiefmateriaal. Tegelijkertijd zijn er gronden waarop het hergebruik
van materiaal beperkt kan worden.

Vraag 11

Deelt u de mening dat het structureel blokkeren van dergelijke fragmenten neerkomt
op het beperken van het zicht op de Nederlandse politieke geschiedenis?

Antwoord 11

Nee. Op dit moment is er mijns inziens geen sprake van het «structureel» blokkeren
van archiefmateriaal. Omroepen gaan slechts na een zorgvuldige afweging over tot het
blokkeren van materiaal. Ik vind het goed dat omroepen hier terughoudend mee omgaan,
vanwege de maatschappelijke waarde die het materiaal heeft. Dat neemt niet weg dat
omroepen soms genoodzaakt zijn om een afweging te maken tussen het belang van het
hergebruik en overige relevante omstandigheden, zoals het belang van de betrokkenen.

Zoals ik onder antwoord 5 heb aangegeven, constateert Beeld & Geluid dat omroepen
ook voor programma’s die een blokkade bevatten, licenties geven voor hergebruik.

Vraag 12

Kunt u toezeggen dat u zich actief zal inzetten om ervoor te zorgen dat archieffragmenten
van Pim Fortuyn met historische en politieke betekenis weer zonder belemmeringen kunnen
worden uitgezonden? Zo niet, waarom niet?

Antwoord 12

Nee. Beeld & Geluid geeft aan dat er in algemene zin licenties worden verstrekt voor
het hergebruik van archiefmateriaal van Fortuyn. Bovendien is ook voor het desbetreffende
fragment uit het nieuwsbericht meerdere malen een licentie verstrekt voor hergebruik.
Daarnaast zetten omroepen zich in om zoveel mogelijk materiaal beschikbaar te maken.
Het blijft uiteindelijk aan de rechthebbende om een afweging te maken rondom het verstrekken
van licenties.