Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Nanninga over de mogelijkheid bij de NPO om tv-fragmenten met Pim Fortuyn te blokkeren zodat deze niet uitgezonden kunnen worden

Antwoord van Minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 22 juni
2026)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2084

Vraag 1

Bent u bekend met de uitzending van Nieuws van de Dag van 6 mei 2026 waarin presentator
Thomas van Groningen onthulde dat personen die figureren in tv-fragmenten met Pim
Fortuyn, de mogelijkheid hebben om in het archief van het Nederlands Instituut voor
Beeld en Geluid aan te geven dat voor hen pijnlijke passages niet uitgezonden mogen
worden en dit dan ook niet gebeurt?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt volgens u de bewering van Van Groningen dat het fragment waarin oud-politicus
Marcel van Dam tegen Pim Fortuyn zegt dat hij een «buitengewoon minderwaardig mens»
is, is geblokkeerd en dat dit het geval is met «heel veel van dit soort fragmenten»
met Pim Fortuyn?

Antwoord 2

Nee, dat is niet helemaal juist. Professionals, zoals journalisten en wetenschappers,
die audiovisueel materiaal willen zoeken en bestellen voor hergebruik, kunnen in het
portal DAAN materiaal uit de collecties zoeken, bekijken, downloaden en licenties
aanvragen.1 In de zoekresultaten wordt direct getoond welke auteursrechtelijke status aan een
uitzending is gekoppeld. Materiaal kan bijvoorbeeld Publiek Domein zijn, grofweg materiaal
uit de eerste helft van de twintigste eeuw, en dan zonder licentie worden gedownload.
Er kan ook staan «licentie vereist» of «geblokkeerd». Dit kan bijvoorbeeld zijn vanwege
het auteursrecht, privacyredenen of veiligheidsrisico’s van geportretteerden. Dat
betekent dat het materiaal niet zonder extra controle door de rechthebbende kan worden
gebruikt.

Beeld & Geluid geeft aan dat voor het hergebruik van het fragment waaraan gerefereerd
wordt een licentie nodig is. De aanvrager heeft dan toestemming nodig van de rechthebbende.
Als het gaat om materiaal van de omroepen, fungeert de omroep als rechthebbende en
licentieverstrekker.

Het fragment stamt volgens Beeld & Geluid uit een tijd dat hergebruik nog plaatsvond
via fysieke banden. Daarop zat destijds een sticker «blocked/geblokkeerd» zodat er
vanwege de gevoeligheid van het materiaal altijd een extra toets werd gedaan naar
de context, voordat het materiaal kon worden hergebruikt. In de digitale transitie
van het materiaal zijn die termen in eerste instantie overgenomen. Beeld & Geluid
geeft aan dat de term «geblokkeerd» voor verwarring kan zorgen en neemt dit mee in
de doorontwikkeling van hun archiefsysteem. Het zegt namelijk iets over de toetsing
bij een licentieverstrekking en niet zozeer over het weghalen van het materiaal. Dat
laatste is niet aan de orde.

Uit gegevens van Beeld & Geluid blijkt dat het eerdergenoemde fragment door de jaren
heen een aantal keer is vrijgegeven voor hergebruik. Ook ziet Beeld & Geluid dat er
over het algemeen licenties worden verleend voor het hergebruik van beelden van Pim
Fortuyn. Ter illustratie verwijst Beeld & Geluid naar de in 2025 verschenen documentaire
Fortuyn: On-Hollands, dat veel archiefbeelden bevat. Daarnaast geeft Beeld & Geluid aan dat het aantal
daadwerkelijk geblokkeerde fragmenten in hun archief laag is.

Vraag 3

Deelt u de mening dat als dit fragment (of welk fragment dan ook) inderdaad op verzoek
van Marcel van Dam (of van wie dan ook) niet meer mag worden uitgezonden, dit vanuit
journalistiek oogpunt bijzonder ongewenst is?

Antwoord 3

De omroepen geven aan dat zij vanuit de uitvoering van de publieke taak fragmenten
waarvan zij de rechthebbende zijn, zoveel mogelijk vrijgeven. Dit geldt in het bijzonder
voor journalistiek materiaal. Ik vind dit een belangrijk uitgangspunt.

Er kunnen desondanks gronden zijn om op enig moment geen licentie te geven voor het
gebruik van een bepaald fragment of materiaal. De beschikbaarheid van publieke omroeparchieven
voor hergebruik kan bijvoorbeeld worden beperkt op grond van het auteursrecht, het
naburig recht en overwegingen met betrekking tot privacy. In deze gevallen is dat
in de eerste plaats ten behoeve van de rechten van makers, uitvoerend kunstenaars
en natuurlijke personen. Het uitgangspunt van auteursrechtelijk en nabuurrechtelijk
beschermd materiaal is dat voor de openbaarmaking en verveelvoudiging ervan door derden,
toestemming van de rechthebbenden vereist is. Dit is niet het geval als er sprake
is van gebruik dat onder een wettelijke exceptie valt. Indien de omroep rechthebbende
van het materiaal is, besluit zij of er een licentie wordt verstrekt voor het hergebruik
van archiefmateriaal.

De omroepen hebben mij een nadere toelichting gegeven bij specifieke situaties waarin
een licentie voor hergebruik niet is verstrekt. Zo geven de omroepen aan dat het mogelijk
is dat het auteursrecht op het fragment niet (meer) bij de omroep berust. Een andere
reden is dat fragmentverstrekking een risico zou kunnen betekenen voor de geportretteerde
of andere betrokkenen. Dit risico kan zien op de veiligheid of andere redelijke belangen
van betrokkenen, zoals privacy. De omroep weegt in een dergelijk geval de belangen
van de betrokkenen af tegen het belang dat is gemoeid met de openbaarmaking van het
fragment. Daarnaast weegt de omroep mee in welke context de aanvrager het fragment
wil gebruiken.

Omroepen beoordelen de verstrekking van fragmenten altijd per geval. BNNVARA geeft
aan dat het fragment waar u naar verwijst destijds is geblokkeerd omdat het na de
dood van Pim Fortuyn in 2002 een onbedoelde context en lading kreeg. Hierdoor kwamen
de belangen en de veiligheid van de directbetrokkenen in het geding. Om deze reden
is destijds besloten om het fragment te blokkeren en dat is zo gebleven. BNNVARA heeft
naar aanleiding van persvragen over het fragment opnieuw naar de blokkade bij de verstrekking
van de licentie gekeken en ziet hierin aanleiding om deze te heroverwegen. Reden hiervoor
is de veranderde context waardoor de voornoemde redenen voor de blokkade niet meer
van toepassing zijn. Zoals eerder aangegeven is er in de afgelopen jaren meerdere
keren een licentie verstrekt voor het hergebruik van dit fragment.

Het is belangrijk om te benoemen dat ook in het geval van een blokkade het materiaal
en de metadata te bekijken blijven. Het betekent dus niet dat het materiaal helemaal
niet meer toegankelijk is.

Vraag 4

Meent u dat er een einde zou moeten komen aan de praktijk van een veto uitspreken
over het uitzenden van tv-fragmenten, door personen die liever niet herinnerd worden
aan een optreden in relatie tot Fortuyn of eventuele andere persoonlijkheden/onderwerpen,
en zo ja, bent u bereid dit aan de orde te stellen bij de NPO?

Antwoord 4

Nee, naar mijn mening is geen sprake van dergelijke veto’s. Voor blokkeringen of licentiebeperkingen
van materiaal dienen rechthebbenden een verzoek in bij Beeld & Geluid. Individuele
personen kunnen dit niet zelf in het systeem aanpassen.

Ik vind het daarnaast van belang om nogmaals te benadrukken dat het percentage geblokkeerde
fragmenten in het archief van Beeld & Geluid laag is. Een besluit van de omroep als
rechthebbende om geen licentie te verstrekken voor het hergebruik van materiaal wordt
genomen na een zorgvuldige afweging tussen het belang van hergebruik en de overige
relevante omstandigheden, zoals het belang van een betrokkene.

Vraag 5

Zijn er volgens u situaties denkbaar waarbij een persoon met recht bezwaar zou kunnen
maken tegen het herhalen van fragmenten die zich in het archief bevinden van het Nederlands
Instituut voor Beeld en Geluid?

Antwoord 5

In mijn antwoord op vraag 3 heb ik aangegeven dat het hergebruik van materiaal beperkt
kan worden op verschillende gronden.

Vraag 6

Aangezien iedere Nederlander onvrijwillig meebetaalt aan de NPO, acht u het gepast
om dan materiaal dat van ons allemaal is, te cureren, censureren, blokkeren of anderszins
niet publiek beschikbaar te maken danwel houden?

Antwoord 6

Zoals ik onder antwoord 3 al heb aangegeven, streven omroepen ernaar om materiaal
waarvan zij de rechthebbende zijn zoveel mogelijk beschikbaar te stellen voor hergebruik.
Dit vinden zij passend gezien de publieke taak die zij uitvoeren. Dit uitgangspunt
deel ik. Omroepen maken een zorgvuldige afweging bij het verstrekken van licenties.
Beeld & Geluid verzoekt de omroepen daarnaast om periodiek te controleren of een blokkade
nog relevant is.

Bovenstaande sluit niet uit dat er gronden kunnen zijn waarop omroepen besluiten om
een licentie niet te verstrekken.

Vraag 7

Kunt u inzichtelijk maken hoeveel fragmenten uit het archief van het Nederlands Instituut
voor Beeld en Geluid op verzoek van betrokkenen zijn geblokkeerd, afgeschermd of anderszins
beperkt in hergebruik, en in hoeveel gevallen dit politiek of maatschappelijk relevante
uitzendingen betreft?

Antwoord 7

Nee. Beeld & Geluid beoordeelt niet of fragmenten een aantoonbare historische of politieke
betekenis hebben. Deze kwalificaties worden niet vastgelegd in de metadata. Hiermee
sluit ik niet uit dat het type fragmenten waarnaar u verwijst onderdeel uit kunnen
maken van een programma dat de status «geblokkeerd» heeft. Om vast te stellen in welke
gevallen dit speelt, zou uitgebreider onderzoek nodig zijn.

Volgens Beeld & Geluid heeft een programma soms als geheel de status «geblokkeerd»,
terwijl de blokkade slechts betrekking heeft op één onderdeel van dat programma. Denk
aan een uitzending van het programma NOVA uit 2002, waarin een item van Fortuyn te zien was, maar die is geblokkeerd vanwege
een ander item over de Puttense moordzaak. Deze blokkade verschijnt in de zoekresultaten
van het zoekportaal DAAN wanneer op de naam Fortuyn wordt gezocht.

Dit laat onverlet dat voor verschillende programma’s met deze status in de loop van
de jaren een licentie is verstrekt voor hergebruik, net zoals voor het fragment waarnaar
werd verwezen in de uitzending van «Nieuws van de dag».

Vraag 8

Kunt u inzichtelijk maken welk orgaan binnen de NPO verantwoordelijk is voor dergelijke
censuur en welke overwegingen en criteria gehanteerd worden bij het inwilligen van
verzoeken tot moderatie dan wel censuur?

Antwoord 8

Ik deel niet de mening dat hier sprake is van censuur. Zoals ik eerder heb aangegeven,
streven omroepen ernaar om fragmenten waarvan zij rechthebbende zijn, zo veel mogelijk
vrij te geven. Zie het antwoord op vraag 3 voor de gronden en overwegingen die een
rol spelen bij een besluit om een licentie voor hergebruik niet te verstrekken.