Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Martin Bosma over het bericht dat het aantal stemmen per volmacht bijzonder hoog is

Antwoord van Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
23 april 2026)

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Kwart van de stemmen in Ulu Moskee was volmacht: «Zwakte
in systeem»»?1

Antwoord 1

Ja, ik heb in de bredere context kennisgenomen van de landelijke data-analyse van
de NOS2 waar in het genoemde artikel naar wordt verwezen.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het feit dat bij het Bergse stemlokaal in de Ulu Moskee zelfs
meer dan een kwart van de stemmen bij volmacht is uitgebracht?

Antwoord 2

In het algemeen is het zo dat een percentage van boven de vijfentwintig procent op
een enkel stembureau, zoals het geval bij stemlokaal in de Ulu Moskee in Bergen op
Zoom, hoog is. Tegelijkertijd kunnen er verklaarbare factoren zijn voor een hoog aantal
volmachtstemmen, zoals de nabijheid van een verpleeghuis, zorginstelling of een concentratie
van inwoners die minder mobiel zijn en daarom vaker gebruikmaken van een volmacht.
Het is belangrijk te benadrukken dat een dergelijk percentage op zichzelf dus geen
bewijs is van fraude of ronselen.

In contact met de gemeente Bergen op Zoom komt naar voren dat de gemeente heeft geconstateerd
dat het percentage volmachten op dit stembureau relatief hoog was. Er zijn echter
geen onregelmatigheden aangetroffen die aanleiding gaven voor verder onderzoek. Daarnaast
waren er in Bergen op Zoom meer stembureaus met relatief hogere percentages volmachten.
Dit komt overeen met eerdere verkiezingen, waarbij in bepaalde wijken vaker gebruik
wordt gemaakt van volmachten dan in andere.

Vraag 3

Bent u het met de mening eens dat deze ontwikkeling zorgelijk is? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Verschillen in het gebruik van volmachtstemmen zijn soms groot, maar vormen op zichzelf
niet automatisch een reden tot zorg. Zoals hiervoor aangegeven zijn hogere percentages
vaak te verklaren door de samenstelling van de bevolking in een bepaald gebied, zoals
de aanwezigheid van ouderen of mensen in zorginstellingen.

Tegelijkertijd is het wel belangrijk om alert te blijven. Wanneer op dezelfde locaties
structureel hoge percentages volmachtstemmen worden uitgebracht, is het zinvol om
te begrijpen wat daar precies speelt. Dat is niet om direct te veronderstellen dat
er sprake is van misbruik, maar om het functioneren van het systeem goed te blijven
volgen en waar nodig te verbeteren. In de evaluatie van de verkiezingen zal hier dan
ook nadrukkelijk naar worden gekeken.

Vraag 4

Kunt u aangeven of hier sprake is van stembusfraude en het ronselen van stemmen? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 4

Een kwalificatie als stembusfraude en het ronselen van stemmen is aan de politie en
het Openbaar Ministerie (OM) om te onderzoeken en uiteindelijk aan de rechter om daarover
een oordeel te vellen. Mocht er in een gemeente een vermoeden hiervan zijn, is het
aan de gemeente om hier aangifte van te doen.

Vraag 5 en 6

Kunt u uitleggen hoe deze ontwikkeling te verklaren is, aangezien sinds 1 januari
de regels rond het ronselen van volmachten juist zijn aangescherpt? Zo nee, waarom
niet?

Bent u bereid onze democratie tegen eventuele stembusfraude te beschermen en kritisch
naar deze zorgwekkende ontwikkeling te kijken en indien nodig maatregelen te treffen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5 en 6

Per 1 januari 2026 is de Kieswet inderdaad gewijzigd met een aanscherping van de strafbaarstelling
van het ronselen van volmachten. De delictsomschrijving van ronselen is aangepast,
zodat ook bij een eenmalige oproep of een oproep via sociale media vervolging mogelijk
kan zijn. Daarnaast is de maximale straf verhoogd van één maand naar zes maanden gevangenisstraf.

Zoals aangegeven in de memorie van toelichting bij die wet (Kamerstuk 36 571, nr. 3) is niet de verwachting dat deze wet opeens tot een grote verhoging van het aantal
vervolgingen zal leiden aangezien de omvang van ronselen van volmachten bij verkiezingen
in de praktijk beperkt lijkt. Onderzoek van de Kiesraad laat zien dat hier tussen
1998 en 2015 dertien keer aangifte van is gedaan, waarna het OM onderzoek heeft ingesteld.3 Dat neemt niet weg dat het van belang is dat de delictsomschrijving van ronselen
bij de tijd is gebracht en dat de strafmaat nu beter aansluit bij de ernst van de
overtreding.

Een van de maatregelen om de risico’s van het onrechtmatige gebruik van volmachten
te beperken is de extra inzet op voorlichting voor kiezers, gemeenten en stembureaumedewerkers.
Via de website elkestemtelt.nl, sociale media en een uitlegvideo is uitgelegd hoe
de volmachtprocedure werkt en dat het initiatief tot afgeven van een volmacht altijd
bij de kiezer zelf moet liggen.

De casus Gorinchem betrek ik bij de evaluatie van de verkiezingen, om te beoordelen
of aanvullende maatregelen nodig zijn. Daarbij geldt dat elke maatregel zorgvuldig
moet worden afgewogen: beperkingen van de mogelijkheid om bij volmacht te stemmen
kunnen de toegankelijkheid van de verkiezingen beïnvloeden, vooral voor kiezers die
echt niet zelf naar het stemlokaal kunnen gaan. Dit belang wordt altijd meegewogen.