Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Maeijer over het bericht dat instellingen voor mensen met dementie worstelen met opendeurenbeleid

Antwoord van Minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) (ontvangen 17 april
2026).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Instellingen voor mensen met dementie worstelen met
opendeurenbeleid»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u aangeven bij hoeveel zorgaanbieders de deuren in de praktijk nog gesloten zijn,
aangezien de inspectie ziet dat veel zorgaanbieders werken aan een opendeurenbeleid
maar bij een groot deel van de zorgaanbieders de deuren in de praktijk nog altijd
gesloten? Kunt u dit uitsplitsen per sector en daarbij aangeven wat daarvoor de hoofd
beweegredenen zijn?

Antwoord 2

Nee, ik heb geen inzicht in de aantallen verpleeghuizen met een zogenoemd opendeurenbeleid.
Ieder verpleeghuis dient zich aan de geldende wet- en regelgeving te houden. In het
kader van opendeurenbeleid is dat de Wet zorg en dwang (Wzd).

Vraag 3

Op welke manieren bent u van plan om in te zetten op kwaliteit van leven voor mensen
met dementie?

Antwoord 3

Ik zet met de Nationale Dementiestrategie (NDS) in op meer onderzoek naar dementie,
een dementievriendelijke samenleving en goede zorg en ondersteuning voor mensen met
dementie. Deze strategie is onlangs geactualiseerd en in januari 2026 met uw Kamer
gedeeld.2

Vraag 4

Op welke manieren gaat u inzetten op «vrijheid, tenzij» voor mensen met dementie?
En hoe faciliteert u daarin de zorgaanbieders, zorgprofessionals en familie?

Antwoord 4

Het belangrijkste instrument waarmee ingezet kan worden op «vrijheid, tenzij» voor
mensen met dementie is de Wzd zelf. Het uitgangspunt van de Wzd is «nee, tenzij».
Dat betekent dat cliënten niet beperkt worden in hun vrijheid, tenzij dat echt niet
anders kan. En in dat geval alleen als dat gebeurt met inachtneming van de eisen die
de Wzd stelt.

De meest betrokken veldpartijen (zorgaanbieders, beroepsverenigingen en cliëntenorganisaties)
hebben met de bestuurlijke afspraken Uitvoering Wzd (december 2023)3 afgesproken zich ervoor in te zetten om het openen van deuren te stimuleren, hier
aandacht aan te besteden en het lerende effect tussen zorgaanbieders en professionals
te versterken. Vilans heeft hieraan bijgedragen met onder andere de campagne «Een deur kan op veel manieren open»4 als onderdeel van een breder Wzd-programma 2023–2025. Daarnaast heeft Vilans naar
aanleiding van de bestuurlijke afspraken samen met veldpartijen de folder «Leven in
vrijheid voor cliënten en hun naasten of vertegenwoordigers» uitgebracht.5 In de folder wordt in duidelijke taal uitgelegd wat de Wzd is en welke stappen zorgorganisaties
moeten doorlopen bij het inzetten van gedwongen zorg aan cliënten.

Binnen de Wzd-programma’s van Vilans zijn talrijke kennisproducten en -sessies ontwikkeld
en aangeboden aan het veld. In het kader van de doorlopende kennisfunctie van Vilans
worden de kennisproducten over de Wzd en het openen van deuren onderhouden en blijvend
onder de aandacht van de zorgprofessionals gebracht door Vilans.6

Tot slot kent de Wzd om de cliënt en zijn naasten te ondersteunen de functie cliëntvertrouwenspersoon
(CVP). Iedere cliënt die te maken krijgt met gedwongen zorg heeft recht op ondersteuning
van een CVP.

Vraag 5

Deelt u de mening dat dit niet alleen iets van aanbieders, professionals en familie
is maar van de samenleving als geheel? Hoe zet u daar op in?

Antwoord 5

Eén van de lijnen van de Nationale Dementiestrategie is de Dementievriendelijke samenleving.
Binnen dit thema werken we aan bewustwording van de samenleving over dementie en zorgen
we voor inclusiviteit. We werken aan meer begrip uit de omgeving voor mensen met dementie
en hun naasten. We stimuleren betere toegankelijkheid van sportclubs en verenigingen
voor mensen met dementie.

Daarnaast heeft Vilans in het kader van het programma «Open de deuren» een «Dossier
passende vrijheid» ontwikkeld. Dit dossier bestaat uit meerdere bouwstenen. Eén van
deze bouwstenen is «Gebouw en omgeving». Het dossier geeft zorgaanbieders handvatten
hoe zij zowel intern als extern een dementievriendelijke omgeving creëren.

Vraag 6

Deelt u de zorg van de instellingen dat dementerende bewoners door het opendeurbeleid
in gevaarlijke situaties terechtkomen of niet meer terugkeren? Zo ja, wat gaat u doen
om hen hierin te begeleiden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Ik begrijp deze zorg. Het artikel geeft de emotie goed weer die het openen van deuren
voor familie en naasten soms met zich meebrengt, waarbij het gevoel dat een cliënt
niet veilig is en risico’s loopt een grote rol speelt.

Juist daarom is de individuele afweging noodzakelijk. Als gevaarlijke situaties voorstelbaar
zijn bij een cliënt, kan de zorgaanbieder de afweging maken dat deze cliënt niet alleen
naar buiten gaat, maar kan de zorgaanbieder andere opties verkennen, zoals onder begeleiding
van een zorgverlener de afdeling af en/of naar buiten.

Vraag 7

Begrijpt u dat ook familieleden van bewoners vaak enorm worstelen met de afweging
tussen vrijheid en veiligheid dat zij grote machteloosheid ervaren als het gaat om
de fysieke bescherming van hun dementerende geliefden? Zo nee, waarom niet? Hoe neemt
u hen mee in het opendeurenbeleid?

Antwoord 7

Het is mij bekend dat familieleden en naasten een open deur niet altijd als veilig
ervaren en dat zij soms ook in situaties terechtkomen waarin zij dierbaren moeten
zoeken en ophalen. Tegelijkertijd horen we, ook van familieleden, dat de kwaliteit
van leven van cliënten erop vooruitgaat als zij zich meer in vrijheid kunnen bewegen.
Daarom is het belangrijk dat zorgprofessionals in overleg met de naasten van een cliënt
en zo mogelijk de cliënt zelf een goede afweging maken.

Onderdeel van deze individuele afweging is de inschatting van de zorgverlener welke
risico’s er zijn voor de cliënt en hoe dat afgewogen kan worden tegenover de verbeterde
kwaliteit van leven voor de cliënt.

Om deze afweging zorgvuldig voor elke individuele cliënt te kunnen maken heeft Vilans
in 2024 een handreiking7 gemaakt ter ondersteuning van zorgprofessionals. Vilans heeft over de handreiking
actief gecommuniceerd naar zorgprofessionals, onder andere via hun nieuwsbrief over
gedwongen zorg.

Vraag 8

Bent u het eens met de verzorgenden dat personeelstekort de tijd beperkt voor maatwerk
en begrijpt u dat tegelijkertijd de sterke verantwoordelijk voor de bewoners en het
verantwoording afleggen aan familie grote druk op hen legt? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Ja, dat begrijp ik. Dat neemt niet weg dat, in geval van gedwongen zorg, altijd een
individuele afweging gemaakt moet worden.

Vraag 9

Hebt u er in tegenstelling tot de inspectie wel begrip voor dat fysieke aanpassingen
geld kosten en wegens bezuinigingen niet altijd mogelijk zijn? Zo ja, op welke manier
komt u hen hierin tegemoet? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Het is inderdaad mogelijk dat fysieke aanpassingen kosten met zich brengen. In de
Wet langdurige zorg (Wlz) wordt via de normatieve huisvestingscomponent geld beschikbaar
gesteld voor behoud van het vastgoed. Daar horen ook aanpassingen bij die zijn ingegeven
door wijzigingen in de wijze van zorgverlening.

Vraag 10

Hoe bevordert u het delen van kennis en ervaringen binnen de verschillende sectoren
met het opendeurenbeleid?

Antwoord 10

Zie mijn antwoord op vraag 4.

Vraag 11

Bent u bereid op korte termijn met de Beroepsvereniging V&VN voor verpleegkundigen
en verzorgenden en andere betrokkenen in gesprek te gaan, de knelpunten in de wet,
problemen waar zij tegen aan lopen en eventueel door hen voorgestelde oplossingen
in kaart te brengen en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Ja, en sterker nog: dat doe ik al. Vanuit het Ministerie van VWS vindt er regelmatig
overleg plaats op verschillende niveaus en in wisselende samenstellingen met beroepsverenigingen
en dus ook de V&VN. Uw Kamer is en wordt daar op regelmatige basis over geïnformeerd.
In de toelichting van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg en Wzd (Evaluatiewet Wvggz en Wzd) dat momenteel wordt voorbereid,
zal ook ingegaan worden op de inbreng van beroepsverenigingen.