Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Schilder over mogelijke stemfraude bij de gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem

Antwoord van Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
14 april 2026).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht dat in Gorinchem vermoedens bestaan van stemfraude
met volmachten bij de recente gemeenteraadsverkiezingen?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 4 en 5

Hoe beoordeelt u de signalen dat er mogelijk op grote schaal gebruik is gemaakt van
volmachten, waaronder situaties waarin meerdere volmachten op vergelijkbare wijze
waren voorbereid?

In hoeverre acht u het zorgwekkend dat op één stembureau een relatief hoog aantal
volmachten is uitgebracht (circa 135 op 650 stemmen)?

Klopt het dat het huidige systeem van stemmen bij volmacht kwetsbaar is voor misbruik?
Zo ja, welke risico’s zijn hierbij bekend? Hoe worden deze risico’s op dit moment
aangepakt?

Antwoord 2, 4 en 5

De mogelijkheid om te stemmen bij volmacht wordt in ons land breed gedragen, omdat
het bijdraagt aan de toegankelijkheid van verkiezingen: mensen die niet zelf naar
het stemlokaal kunnen, krijgen zo toch de mogelijkheid om hun stem uit te brengen.
54% van de kiezers die bij de Europees Parlementsverkiezing in 2024 een volmacht heeft
afgegeven zou niet zijn gaan stemmen als machtigen niet mogelijk was.2 Dit laat zien dat het stemmen per volmacht een toegevoegde waarde heeft in ons verkiezingsproces;
het zorgt dat er geen stemmen verloren gaan en levert een belangrijke bijdrage aan
de opkomst bij verkiezingen.

De mogelijkheid om bij volmacht te stemmen brengt echter ook kwetsbaarheden met zich
mee, zoals dat kiezers onder druk gezet kunnen worden om hun volmacht af te geven.
Internationale waarnemers hebben bij eerdere verkiezingen ook op deze risico’s gewezen.
Het ronselen van volmachten is strafbaar. De wettelijke strafbepalingen zijn op dit
onderwerp recent nog aangescherpt. Hiervoor is 1 januari jl. een wetswijziging3 in werking getreden (Stb. 2025, 272) waarbij de delictsomschrijving is aangescherpt en de strafmaat is verhoogd. Ook
is er voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen extra ingezet op aanvullende voorlichting
voor kiezers, gemeenten en stembureaumedewerkers.

Wanneer er sprake is van een hoog percentage volmachten bij een stemlokaal kan dit
een aanwijzing zijn voor mogelijke risico’s zoals ronselen. Daar kan echter niet op
voorhand vanuit gegaan worden. Er kunnen ook andere verklaarbare factoren zijn: bij
stemlokalen in de buurt van verzorgingscentra worden bijvoorbeeld vaker stemmen bij
volmacht uitgebracht dan bij andere stemlokalen. In de praktijk zien we dat concrete
aanwijzingen van onregelmatigheden zoals ronselen worden gesignaleerd en dat dit leidt
tot aangifte en onderzoek door het Openbaar Ministerie (hierna: OM). De politie en
het OM doen op dit moment onderzoek naar de gebeurtenissen rond de gemeenteraadsverkiezing
in Gorinchem. Op de uitkomsten van dit onderzoek kan ik niet vooruitlopen. Als uit
dat onderzoek blijkt dat er daadwerkelijk sprake is van ronselen, is dat strafbaar
en is het aan de rechter om hierover te oordelen.

De casus Gorinchem betrek ik bij de evaluatie van de verkiezingen, om te beoordelen
of aanvullende aanpassingen nodig zijn. Daarbij geldt dat elke maatregel zorgvuldig
moet worden afgewogen: beperkingen van de mogelijkheid om bij volmacht te stemmen
kunnen de toegankelijkheid van de verkiezingen beïnvloeden, vooral voor kiezers die
echt niet zelf kunnen stemmen. Dit belang wordt altijd meegewogen.

Vraag 3

Zijn er signalen dat vergelijkbare praktijken met betrekking tot volmachtstemmen ook
in andere gemeenten hebben plaatsgevonden? Zo ja, waar en wordt hier ook onderzoek
naar gedaan?

Antwoord 3

Er zijn geen andere signalen bij mij gemeld. Wanneer er sprake is van vergelijkbare
praktijken in andere gemeenten is het aan het betreffende college om aangifte te doen,
zodat de signalen kunnen worden onderzocht.

Vraag 6

In hoeverre komt misbruik van volmachten vaker voor bij verkiezingen in Nederland
en wordt dit structureel gemonitord?

Antwoord 6

De omvang van ronselen van volmachten bij verkiezingen in Nederland lijkt in de praktijk
beperkt. Uit onderzoek van de Kiesraad blijkt dat er in de periode 1998–2015 dertien
keer aangifte is gedaan van het ronselen van volmachten, waarna het OM een onderzoek
is gestart. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 is het OM in één geval tot vervolging
overgegaan vanwege ronselen.

Er is geen actuele monitoring ingericht waarin het misbruik van volmachten structureel
op een plek wordt bijgehouden. Iedere casus van misbruik van volmachten is ongewenst.
Gemeenten en stembureaus hebben een belangrijke rol in het signaleren van mogelijke
onregelmatigheden tijdens verkiezingen. Het ronselen van volmachten is strafbaar.
Als er signalen van ronselen zijn, dient de betreffende gemeente aangifte te doen.
Dat is ook in Gorinchem gebeurd.

Vraag 7

Deelt u de zorg dat situaties waarin kiezers worden benaderd om hun volmacht af te
geven het vertrouwen in het verkiezingsproces kunnen ondermijnen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Het initiatief om een volmacht af te geven moet altijd bij de kiezer zelf liggen.
Wanneer kiezers worden benaderd of zelfs onder druk worden gezet om hun volmacht af
te geven, ligt dit initiatief niet langer bij de kiezer maar bij de persoon die de
volmacht probeert te bemachtigen. Dit kan worden gekwalificeerd als ronselen en is
schadelijk voor het vertrouwen in het verkiezingsproces. Om die reden is de strafbaarstelling
en strafmaat voor ronselen recent aangescherpt.

Vraag 8

Welke rol spelen kandidaten of politieke partijen bij het verzamelen van volmachten
en waar ligt de grens tussen legitieme ondersteuning en ongewenste beïnvloeding?

Antwoord 8

Het komt voor dat politieke partijen bemiddelen tussen kiezers die een volmacht willen
afgeven en potentiële gemachtigden. Dit kan handig zijn voor kiezers die zeker willen
weten dat de gemachtigde op de partij van hun keuze gaat stemmen. Deze praktijk is
toegestaan, mits het initiatief nog altijd bij de kiezer zelf ligt om contact op te
nemen met de politieke partij, zodat een gemachtigde kan worden aangewezen en de kiezer
dus ook weet wie de volmachtnemer is. Zodra politieke partijen of individuele kandidaten
zelf kiezers benaderen om hen te bewegen hun volmacht af te geven, is er sprake van
ronselen. Het is dus van belang om deze grens scherp voor ogen te houden.

Vraag 9 en 11

Bent u bereid te onderzoeken of het huidige systeem van volmachtstemmen moet worden
aangepast of aangescherpt om fraude en beïnvloeding tegen te gaan?

Op welke wijze wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek en
eventuele bredere implicaties voor toekomstige verkiezingen?

Antwoord 9 en 11

Iedere verkiezing wordt uitgebreid geëvalueerd met als doel te onderzoeken welke verbeteringen
in het verkiezingsproces mogelijk zijn. De casus in Gorinchem wordt betrokken bij
de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij wordt bezien of en zo ja hoe
de regels over het gebruik van volmachten moeten worden aangescherpt.

Vraag 10

Welke vervolgstappen worden overwogen indien uit het onderzoek blijkt dat daadwerkelijk
sprake is geweest van stemfraude en wat betekent dit voor de geldigheid van de verkiezingsuitslag
in Gorinchem?

Antwoord 10

Het is aan het OM en vervolgens aan de rechter om te bepalen welke vervolgstappen
passend zijn wanneer er sprake is van het ronselen van volmachten of andere vormen
van stemfraude in Gorinchem. De gemeenteraad van Gorinchem heeft op 31 maart jl. besloten
de nieuw verkozen leden niet toe te laten en een herstemming te organiseren. Inmiddels
is bekend dat deze herstemming plaatsvindt op 29 april aanstaande. De gemeenteraad
heeft hiertoe besloten omdat er te veel twijfels zijn over de betrouwbaarheid van
de stemming, nu er een onderzoek loopt naar mogelijke verkiezingsfraude door de politie
en het OM.