Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op van de leden Kröger en Lahlah over het bericht 'Publiek energiefonds is geen vervanger voor het Noodfonds'

Antwoord van Minister Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 19 maart
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 1333.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Publiek Energiefonds is geen vervanger van het noodfonds»1 van Energeia?

Antwoord 1

Ja, hier ben ik mee bekend.

Vraag 2

Wat zijn de verschillen in doel en opzet tussen het Publiek Energiefonds en het Tijdelijk
Noodfonds Energie?

Antwoord 2

Het Tijdelijk Noodfonds Energie (TNE) ondersteunde huishoudens met een laag tot midden
inkomen en een hoge energierekening bij het betalen van hun energierekening. Het betrof
een publiek-private samenwerking. De stichting TNE werd deels gefinancierd door een
subsidie van het Rijk en deels door energieleveranciers en netbeheerders. Om de subsidie
binnen de bestaande juridische kaders te verstrekken, was een private bijdrage van
meer dan één derde van de totale som vereist.

Het TNE heeft in 2023, 2024 en 2025 uitgekeerd. Het had een jaarlijks vaststaand budget.
Mensen kregen op volgorde van aanmelding een uitkering, totdat het budget was uitgeput.
Aangezien het budget niet toereikend was voor het aantal huishoudens binnen de doelgroep,
kon helaas niet iedereen geholpen worden. Omdat het een private stichting betreft,
stond voor mensen geen bezwaar en beroep open.

Kenmerken van een publiek energiefonds zijn onder andere:

– Het wordt volledig bekostigd uit publiek geld en er wordt een basis in de wet gecreëerd.

– De relatie tussen een publiek fonds en de huishoudens wordt beheerst door het bestuursrecht
en daarmee de Algemene wet bestuursrecht. De besluiten van het fonds over het al dan
niet verstrekken van de energietoeslag zijn beschikkingen, waartegen bezwaar en beroep
open staat.

– De uitvoering moet ook voldoen aan andere vereisten in wet- en regelgeving en richtlijnen
van het Rijk, zoals de Wet digitale overheid, de aanbestedings- en mededingingsregels
en de Baseline Informatiebeveiliging Overheid.

Binnen de randvoorwaarden gesteld door het SKF krijgen huishoudens met een gasaansluiting,
een relatief hoog energieverbruik en een beperkt inkomen jaarlijks € 200 voor de verwachte
stijging van hun energierekening als gevolg van de invoering van ETS-2. De looptijd
van het fonds is minimaal 2 jaar, mogelijk langer afhankelijk van niet-gebruik. Het
is de bedoeling dat tegelijkertijd wordt gewerkt aan het verduurzamen van woningen.
Ook kunnen huishoudens die daar geen bezwaar tegen hebben ondersteuning krijgen van
hun gemeenten bij de verlaging van hun energierekening, bijvoorbeeld energiecoaches,
energiebesparende maatregelen en hulp bij het aanvragen van regelingen.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de constatering in dit artikel dat het aangekondigde Publiek Energiefonds
is bedoeld om huishoudens te beschermen tegen toekomstige prijsstijgingen als gevolg
van Europees beleid, en daarmee geen vervanging is voor de inkomenssteun die het Tijdelijk
Noodfonds Energie gaf aan huishoudens, en dus niet kan fungeren als directe vervanger
van het Tijdelijk Noodfonds Energie?

Antwoord 3

Het klopt dat de Europese middelen uit het Social Climate Fund en de vereiste nationale
cofinanciering alleen aangewend kunnen worden voor het beschermen tegen toekomstige
prijsstijgingen als gevolg van de invoering van het nieuwe Europese emissiehandelssysteem
ETS-2. De middelen zijn echter ook bedoeld voor compensatie van hoge energiekosten
en komen in belangrijke mate terecht bij de doelgroep van het Tijdelijk Noodfonds
Energie.

Vraag 4

In de brief van het vorige kabinet aan de Kamer (Kamerstuk 2025D38183) is aangegeven dat het publiek energiefonds wordt voorbereid in samenwerking met
de werkeenheid Uitvoering van Beleid (UVB) en dat invoering per januari 2027 werd
beoogd. Wat is de huidige stand van zaken? wordt de beoogd uitvoerder definitief aangesteld?

Antwoord 4

Het kabinet bekijkt de mogelijkheden van een meerjarig publiek Energiefonds. Dat gaat
helaas niet makkelijk. Met name de uitvoerbaarheid blijft een uitdaging.

Tegelijkertijd begrijpt het kabinet dat huishoudens zich zorgen maken over hoe het
conflict hen zal raken en het kabinet neemt die zorgen serieus. Voor komende winter
wil het kabinet onder andere kijken of het noodfonds energie weer op poten gezet kan
worden, zodat mensen die daar echt behoefte aan hebben daar gebruik van kunnen maken.
Ook brengt het kabinet zoals toegezegd door de Staatssecretaris van Financiën, alternatieve
opties in kaart voor gerichte ondersteuning, zodat deze wanneer nodig bij de augustusbesluitvorming
benut kunnen worden.

Vraag 5

Wanneer moet de vormgeving van het fonds definitief zijn om op 1 januari open te gaan?
Is daar wetgeving voor nodig? Lopen de voorbereidingen op schema, en kunt u een gedetailleerde
planning aan de Kamer doen toekomen?

Antwoord 5

Zie het antwoord op vraag 4.

Vraag 6

Aangezien het publieke energiefonds in 2026 nog niet operationeel zal zijn, welke
maatregelen treft u om huishoudens met lage en middeninkomens in de winter van 2026
te beschermen tegen hoge energielasten en mogelijke betalingsproblemen?

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 4.

Vraag 7

Heeft u zicht op hoeveel huishoudens worden geholpen met de dit jaar beschikbaar gestelde
30 miljoen euro voor gemeenten, en hoeveel hen dit scheelt op hun energierekening?

Antwoord 7

Er zijn meer dan 151.000 huishoudens die zich bij het TNE hebben gemeld en toestemming
hebben gegeven om hun gegevens met de eigen gemeente te delen. Aan gemeenten is € 10 miljoen
beschikbaar gesteld om met deze huishoudens contact op te nemen over ondersteuning
bij verlaging van de energierekening.

De overige € 20 miljoen dient als impuls voor de bestaande lokale dienstverlening
in de aanpak van energiearmoede. Gemeenten kunnen deze middelen bijvoorbeeld inzetten
voor energiecoaches, energiebesparende maatregelen en hulp bij het aanvragen van regelingen.
Deze middelen kunnen gebruikt worden voor ondersteuning aan huishoudens die zich bij
het TNE hebben gemeld, maar ook voor andere huishoudens in energiearmoede.

Gemeenten hebben beleidsvrijheid in de uitvoering van hun energiearmoede aanpak, waardoor
de effecten per gemeente en per huishouden kunnen verschillen.

Uit het TNO-rapport «Kwantitatieve en kwalitatieve analyse van de effecten van energiehulp
op huishoudens»2 blijkt dat vergelijkbare energiehulp een meetbaar effect heeft op het gas- en elektriciteitsverbruik
van huishoudens, met name voor mensen in energiearmoede. Gemiddeld leidt dit tot een
besparing van € 215 per jaar op de energierekening. Daarnaast heeft energiehulp een
breder effect, het vermindert zorgkosten en draagt bij aan een betere leefsituatie
voor de huishoudens.

Vraag 8

In hoeverre is onderzocht of het bestaande Tijdelijk Noodfonds Energie tijdelijk kan
worden ingezet om 2026 te overbruggen? Is deze analyse heroverwogen naar aanleiding
van de gerechtelijke uitspraak dat het Noodfonds geen zelfstandig bestuursorgaan betreft?
Zo ja, hoe verhoudt deze uitspraak zich tot de eerder opgevoerde argumenten om het
Tijdelijk Noodfonds Energie in te zetten ter overbrugging van 2026?

Antwoord 8

Het kabinet wil ervoor zorgen dat er komende winter hulp is voor mensen die dat nodig
hebben. Er liggen verschillende opties op tafel om mensen te helpen. Het Noodfonds
Energie is daar één van. Die worden richting augustusbesluitvorming uitgewerkt.

Vraag 9

Hoeveel huishoudens hadden dit jaar recht gehad op een uitkering uit het Tijdelijk
Noodfonds Energie? Een inschatting o.b.v. de meest recente cijfers mag ook.

Antwoord 9

Het Tijdelijk Noodfonds Energie bakende haar potentiële doelgroep af op basis van
inkomens en energiequote. Op basis van de door het Tijdelijk Noodfonds Energie gestelde
voorwaarden bedroeg in 2023 de doelgroep naar (grove) schatting ca. 1,8 mln. huishoudens.
2023 was wel een jaar met zeer hoge energieprijzen en daarmee een potentieel grote
doelgroep van huishoudens met een hoge energiequote. Het jaar 2024 was qua energieprijzen
een meer «gemiddeld» jaar. Op basis van de gestelde voorwaarden bedroeg de doelgroep
toen naar schatting 685.000 huishoudens. Over 2026 heeft het kabinet geen inschatting
van de potentiële doelgroep, ook omdat de prijzen nog niet vaststaan. Het ligt gezien
de huidige prijzen voor de hand dat deze tussen die van 2023 en 2024 ligt.

Vraag 10

Hoeveel huishoudens die recht hadden gehad op inkomenssteun door het Tijdelijk Noodfonds
Energie zullen dat niet meer hebben onder de voorwaarden van het Publiek Energiefonds?
Een inschatting o.b.v. de meest recente cijfers mag ook.

Antwoord 10

We kijken momenteel nog naar de vormgeving van een publiek energiefonds. De voorwaarden
daarvoor staan dus nog niet vast. Om die reden kan de gevraagde inschatting nog niet
worden gegeven.

Vraag 11

Waarom is ervoor gekozen om het inkomensplafond om in aanmerking te komen voor een
uitkering uit het Publiek Energiefonds te verlagen van 200% naar 130% van het sociaal
minimum?

Antwoord 11

Een vernauwing van de omvang van de doelgroep sluit aan bij de bevindingen vanuit
het onderzoeksprogramma energiearmoede van TNO3, met als doel om de beschikbare steun te richten op de doelgroep die dit het hardste
nodig heeft.

Vraag 12

Waarom is ervoor gekozen om de uitkering te maximeren op 200 euro, terwijl TNO berekende
dat de «diepte» van energiearmoede veel dieper is (gemiddeld 472 euro per jaar)?

Antwoord 12

Zoals op vraag 3 geantwoord, mogen de Europese middelen uit het Social Climate Fund
alleen gebruikt worden om de verwachte prijsstijgingen door de invoering van ETS-2
te compenseren. Onderzoek van CE-Delft laat zien dat de deze prijsstijging verder
oploopt naarmate de jaren verstrijken. Het bedrag van € 200 per jaar sluit aan bij
de verwachte gemiddelde prijsstijging waar huishoudens mee te maken krijgen door de
meerprijs van ETS-2.

Daarnaast is de inzet van het kabinet om deze kloof te overbruggen ook breder dan
alleen inkomensondersteuning; zo wordt er binnen het Ministerie van VRO nadrukkelijk
ingezet op de verbetering van de energetische kwaliteit van woningen, en werkt het
Ministerie van KGG als systeemverantwoordelijke aan een rechtvaardig energiesysteem.

Vraag 13

Waar kunnen huishoudens met een warmtenet terecht die hun energierekening niet kunnen
betalen?

Antwoord 13

Mensen met zorgen over de energierekening kunnen een betalingsregeling met de energieleverancier
treffen of aankloppen bij de gemeente of bij Geldfit.

Vraag 14

Kan uitstel van ETS2 leiden tot een lager budget in het Sociaal Klimaatfonds voor
Nederland, en voor het Publiek Energiefonds in het bijzonder? Zo ja, (hoe) gaat u
ervoor zorgen dat dit geen effect heeft op het beschikbare budget in het Publiek Energiefonds?

Antwoord 14

Het uitstel van ETS-2 zal geen gevolgen hebben voor het totale bedrag waar lidstaten
aanspraak op kunnen maken. Wel is het mogelijk dat door het uitstel van ETS-2 de middelen
pas later beschikbaar komen, aangezien het Social Climate Fund gevuld wordt uit de
opbrengsten van ETS-2.

Vraag 15

Kan uitstel van ETS2 naar 2028 ertoe leiden dat huishoudens geen of minder steun krijgen
uit het Publiek Energiefonds in 2027, bijvoorbeeld omdat het fonds alleen toeziet
op compensatie van extra kosten veroorzaakt door ETS2? Zo niet, op basis waarvan wordt
in dat geval de vergoeding bepaald in 2027?

Antwoord 15

Uitstel van ETS-2 naar 2028 kan er niet toe leiden dat huishoudens geen of minder
steun krijgen uit het publiek Energiefonds in 2027. Zie verder het antwoord op vraag
4.

Vraag 16

Kunt u bevestigen dat het Sociaal Klimaatfonds ondanks uitstel van ETS2 per 1 januari
open zal gaan? Zo niet, wat zijn de gevolgen voor het Publiek Energiefonds als dit
niet zo zou zijn?

Antwoord 16

Zie het antwoord op vraag 4.