Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Beckerman over het bericht ‘Tolweg A24: Meer opbrengst uit boetes en herinneringskosten dan aan e-TOL’

Antwoord van Minister Tieman (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 19 december
2025).

Vraag 1

Hoe reageert u op de uitzending van Kassa van 22 november jongstleden, waarin duidelijk
wordt gemaakt dat de tolweg A24 meer inkomsten via boetes, en in de toekomst ook via
herinneringsbrieven, genereert dan via de tol zelf?1

Antwoord 1

Het is goed dat het Tv-programma Kassa aandacht heeft besteed aan de tolheffing op
de A24/Blankenburgverbinding. Om deze reden is ook medewerking verleend aan een interview
met Kassa. In de uitzending werd het beeld geschetst dat wordt gestuurd op zoveel
mogelijk inkomsten uit betalingsherinneringen en boetes. Dit beeld wordt niet herkend.
Zie ook de antwoorden op de vragen hierna.

Vraag 2

Hoe reageert u op de uitspraken van de Nationale ombudsman, dat het digitale tolsysteem
onnodige lasten bij burgers legt en mensen die niet digitaal vaardig zijn uitsluit,
waardoor zij in de problemen komen?

Antwoord 2

De A24 is de eerste weg in Nederland met een elektronisch tolsysteem. De tolheffing
is uitsluitend bedoeld om een deel van de investering van de Blankenburgverbinding
terug te betalen (€ 405 mln. van € 2,138 mld.). De tolheffing wordt beëindigd als
deze opgave, plus de in- en uitvoeringskosten van tolheffing, is voldaan.

De situatie ter plaatse leende zich vanwege de verkeersveiligheid en doorstroming
niet voor het inrichten van een tolplein met slagbomen. Betaling vindt daarom digitaal
plaats. Dit kan door aan te melden voor automatisch betalen of door per rit te betalen
op www.e-tol.nl. Inmiddels betaalt bijna 80% van de weggebruikers de tol automatisch. Hier zit een
stijgende trend in.

Het systeem kan ingewikkeld zijn voor mensen die minder digitaal vaardig zijn. Er
is daarom ingezet op goede communicatie (ook via niet-digitale middelen zoals verkeersborden
en kranten) en op goede ondersteuning. Het klantcontactcentrum van RDW biedt telefonische
en schriftelijke ondersteuning bij het verrichten van betalingen en het aanmelden
voor automatisch betalen. Wel is het zo dat burgers uiteindelijk zelf (betaal)handelingen
moeten verrichten. Ook met ondersteuning van het klantcontactcentrum is dat niet voor
iedereen mogelijk. In het klantcontact wordt in dergelijke gevallen aangeraden om
hulp te vragen aan familie, vrienden of buren. Ook kunnen mensen terecht bij een Informatiepunt
Digitale Overheid (IDO). IDO’s zijn vaak gevestigd in bibliotheken en bieden hulp
en ondersteuning bij digitale overheidsdiensten. Alle IDO’s hebben van RDW informatie
ontvangen over de tolheffing. Medewerkers van IDO’s in de omgeving van de A24 hebben
daarnaast een aanvullende training gekregen.

In aanvulling hierop is bij de handhaving van de tolplicht oog voor de menselijke
maat en persoonlijke omstandigheden. Er wordt bijvoorbeeld per brief getracht in contact
te komen met gebruikers met meerdere openstaande betalingsherinneringen of boetes.
Doel hiervan is ondersteuning bieden en voorkomen dat mensen in de problemen komen.
De handhaving kan daarbij tijdelijk worden gepauzeerd. Ook wordt in bepaalde gevallen
coulant opgetreden.

Vraag 3

Waarop zijn de boetebedragen voor het niet op tijd betalen van de tol gebaseerd?

Antwoord 3

Als een rit op de A24 niet op tijd is betaald, wordt een betalingsherinnering verstuurd.
In het eerste jaar na opening van de A24 zijn hierbij geen aanvullende kosten gerekend.
Sinds 7 december 2025 wordt een vergoeding van € 9, bovenop het verschuldigde toltarief,
in rekening gebracht. Dit bedrag is vastgelegd in de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Als ook na een betalingsherinnering niet tijdig is betaald, kan een bestuurlijke boete
worden opgelegd. Deze boete bedraagt € 35, vermeerderd met het toltarief en de vergoeding
voor de betalingsherinnering. Het boetebedrag is onderbouwd in de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15.2 De hoogte van het boetebedrag is een afweging tussen proportionaliteit en afschrikwekkende
werking: de boetehoogte moet evenredig zijn aan de ernst van de overtreding én weggebruikers
aanzetten tot het nakomen van de verplichting om tol te betalen. In de memorie van
toelichting staat daarnaast benoemd dat de regering het niet betalen van tol vergelijkbaar
acht met het niet kopen van een vervoerbewijs in het openbaar vervoer. Destijds (de
memorie van toelichting is in 2015 opgesteld) bedroeg deze boete ook € 35, vermeerderd
met de oorspronkelijke ritprijs.3 De boete voor niet-betaalde tol is sinds 2015 niet geïndexeerd.

Vraag 4

Kunt u onderbouwen wat de werkelijke kosten zijn van het versturen van de betalingsherinnering?
Waarop is het bedrag van negen euro gebaseerd?

Antwoord 4

Het bedrag van € 9 is bedoeld om de kosten te dekken die worden gemaakt met het versturen
van een betalingsherinnering en de verdere afhandeling daarvan. Het gaat hierbij bijvoorbeeld
om ICT-kosten, print- en portokosten en personeelskosten. Dit gaat niet alleen om
de personele inzet die betrekking heeft op het versturen van een betalingsherinnering,
maar ook om aanvullend klantcontact dat naar aanleiding van de herinneringsbrief plaatsvindt.
De hoogte van de vergoeding is vastgelegd in artikel 4:113 van de Awb.4 Dit bedrag wordt gehanteerd bij diverse aanmaningen onder het bestuursrecht. Dit
bedrag is daarmee niet specifiek toegespitst op de tolheffing.

Vraag 5

Zijn de aanmaningen voor het niet op tijd betalen van de tol winstgevend? Zo ja, bent
u ervan op de hoogte dat dit tegen de wens van de Tweede Kamer ingaat, aangezien de
motie-Hoogland/Visser, over het beperken van het aantal niet-betalingen tot het absolute
minimum, is aangenomen?5

Antwoord 5

Conform de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 (Wet TTH) zijn
in het eerste jaar bij betalingsherinneringen geen aanvullende kosten in rekening
gebracht. Aangezien het versturen en afhandelen van deze betalingsherinnering wel
geld kost, zijn de betalingsherinneringen tot nu toe niet kostendekkend geweest. Sinds
7 december jl. wordt de vergoeding van € 9 in rekening gebracht. Zoals aangegeven
in het antwoord op vraag 4, is deze vergoeding bedoeld om de kosten van de betalingsherinnering
te dekken.

De motie-Hoogland/Visser6 is bekend. De tolheffing wordt in overeenstemming met deze motie uitgevoerd. De doelstelling
is om de hoeveelheid niet-betalingen zoveel mogelijk te beperken, waardoor het aantal
betalingsherinneringen en de hiermee gepaard gaande kosten voor de overheid én de
weggebruiker beperkt blijven. Zie ook het antwoord op vraag 9.

Vraag 6

Hoe groot is het gat in de begroting als alle passanten op de A24 de tol op tijd betalen?
Moet het bedrag verhoogd worden zodra meer mensen op tijd de tol betalen?

Antwoord 6

Er is geen sprake van een gat in de begroting als alle passanten de tol op tijd betalen.
Met de tolheffing op de A24 wordt een financieringsbehoefte gedekt van € 405 miljoen
(bedrag in contante waarde en in prijspeil 2025). De tolheffing wordt beëindigd als
deze opgave, plus de in- en uitvoeringskosten van tolheffing, is voldaan. Het aantal
gebruikers van de A24 en het betaalgedrag van deze gebruikers is bepalend voor de
kosten en opbrengsten van tolheffing. Lagere opbrengsten leiden naar verwachting tot
een langere termijn van tolheffing. Als veel passanten de tol tijdig betalen wordt
wel bespaard op de uitvoeringskosten.

Vraag 7

Deelt u de conclusie dat als één op de vijf passanten een herinneringsbrief nodig
heeft om de tol te betalen, dat er dan sprake is van een onduidelijk systeem?

Antwoord 7

Nee, deze conclusie wordt niet gedeeld. De A24 is de eerste weg in Nederland met een
elektronisch tolsysteem. Een nieuw systeem vergt gewenning van gebruikers. Dit is
ook het geval bij vergelijkbare elektronische tolwegen in het buitenland. Ook speelt
mee dat sommige weggebruikers het tolsysteem wel begrijpen, maar de herinneringsbrief
(ten onrechte) als een factuur beschouwen. In de afgelopen maanden heeft intensievere
communicatie hierover ertoe geleid steeds meer weggebruikers automatisch betalen.
De aankondiging van de vergoeding voor de betalingsherinnering werkt hierbij als gedragsprikkel.

Steeds meer gebruikers betalen op tijd. Momenteel wordt circa 85% van de passages
tijdig betaald. Dit is boven de verwachting zoals opgenomen in de ontwerpbegroting
van het Mobiliteitsfonds 2026.7 Bovendien neemt dit percentage naar verwachting de komende periode verder toe, zodat
ook het aantal betalingsherinneringen en boetes afneemt. Hier zijn ook stappen voor
in gang gezet. Zie ook het antwoord op vraag 9.

Vraag 8

Deelt u de mening dat de herinneringsbrief voor het niet op tijd betalen van de tol
alsnog gratis verstuurd moet worden, aangezien één op de vijf passages op de A24 een
betalingsherinnering nodig heeft, en dat ook bedrijven wettelijk verplicht zijn de
eerste betalingsherinnering gratis te versturen?

Antwoord 8

Nee, deze mening wordt niet gedeeld. Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 4,
worden voor het versturen en afhandelen van betalingsherinneringen kosten gemaakt.
Op grond van de Awb mag hiervoor een vergoeding in rekening worden gebracht.

Vraag 9

Welke stappen gaat u nemen om het aantal passanten dat tol op tijd betaalt te verhogen,
om daarmee het aantal herinneringsbrieven en boetes te verminderen? Bent u ook bereid
de drempel te verlagen voor mensen die niet digitaal vaardig zijn, door bijvoorbeeld
mogelijkheid te bieden fysiek voor de tol te betalen? En deelt u de mening dat tolheffing
überhaupt een ongewenst systeem is om onze infrastructuur te bekostigen?

Antwoord 9

Er wordt op verschillende manieren gecommuniceerd over de tolheffing. Onder andere
via verkeersborden, de website e-tol.nl en het klantcontactcentrum. Daarnaast heeft
voorafgaand aan de opening van de A24 een uitgebreide campagne plaatsgevonden, met
onder meer advertenties in kranten, radio en televisie, vakbladen en social media.

In aanloop naar 7 december jl. (de start van de vergoeding van € 9 bij een betalingsherinnering),
heeft wederom veel communicatie plaatsgevonden. Zo is de website e-tol.nl verduidelijkt,
wordt informatie getoond op matrixborden in de omgeving van de A24 en staat er informatie
op bouwborden en op digitale panelen bij tankstations in de wijde omgeving van de
A24. Weggebruikers die gebruikmaken van bepaalde navigatiesystemen krijgen in december
gedurende enige tijd een pushbericht dat ze over de tolweg hebben gereden. Ook zijn
op 6 december jl. advertenties geplaatst in landelijke en regionale dagbladen om weggebruikers
te wijzen op het tijdig betalen van tol op de A24. Tot slot staat er sinds oktober
al informatie over de kosten voor de betalingsherinnering op zowel de brief als de
envelop van de betalingsherinnering. Dit alles moet eraan bijdragen dat het aantal
passanten dat tijdig tol betaalt verder wordt verhoogd en dat het aantal herinneringsbrieven
en boetes afneemt.

Bij de inrichting van het tolsysteem is de drempel om tol te betalen zo laag mogelijk
gehouden. Fysieke betaalpunten bleken hierbij echter niet mogelijk. Een «klassiek»
tolplein met slagbomen bleek niet inpasbaar in het wegontwerp van de A24 en zou daarnaast
leiden tot filevorming en reistijdverlies. Ook een fysiek betaalpunt langs de A24
bleek niet mogelijk. De A24 is namelijk een korte snelweg (slechts 4,2 kilometer lang),
met daarin twee tunnels. Er is geen ruimte voor op- en afritten of een verzorgingsplaats.
Eventuele fysieke betaalpunten kunnen daarom alleen op het onderliggend wegennet of
langs omringende snelwegen worden gecreëerd. Gezien de complexe wegenstructuur in
het gebied is het de vraag of niet digitaal vaardige burgers in dat geval een fysiek
betaalpunt zouden weten te vinden. Daarmee is het de vraag of er tegenover de uitvoeringskosten
van dergelijke betaalpunten wel voldoende baten staan. Het inrichten van een fysiek
betaalpunt is immers niet eenvoudig en brengt ook kosten met zich mee. Er moet bijvoorbeeld
gezocht worden naar geschikte locaties, met de juiste betaalvoorzieningen, personeel,
beveiliging, etc. Er is daarom ingezet op goede informatievoorziening en ondersteuning
voor niet digitaal vaardige burgers. Zie ook het antwoord op vraag 2.

Tot slot wordt de mening dat tolheffing een ongewenst systeem is om infrastructuur
te bekostigen niet gedeeld. Voor de A24 geldt dat deze weg niet gerealiseerd had kunnen
worden zonder tolheffing. Voor de in aanleg zijnde ViA15 is dezelfde keuze gemaakt.

Vraag 10

Heeft u in uw berichtgeving naar de pers daadwerkelijk gezegd dat als mensen niet
de digitale vaardigheden hebben om deze tol te betalen, dat zij dan een computerles
moeten volgen? Zo ja, draagt u met deze woorden niet bij aan de uitsluiting van deze
groep door zo te reageren op vragen van de pers?

Antwoord 10

Nee, dit heb ik niet gezegd. Er is aangegeven dat mensen die niet digitaal vaardig
zijn voor ondersteuning naar de bibliotheek kunnen gaan. Bibliotheken kunnen namelijk
ondersteuning bieden bij digitale dienstverlening in de rol van Informatiepunt Digitale
Overheid (IDO). Zie verder het antwoord op vraag 2.

Vraag 11

Waarom gaat u ervan uit dat er in de toekomst alsnog 400.000 boetes geïnd moeten worden
voor het niet betalen van tol, als u zelf aangeeft dat aantal naar nul te willen brengen?

Antwoord 11

In tabellen 87 en 88 van de ontwerpbegroting van het Mobiliteitsfonds 2026 staat een
inschatting van de verwachte opbrengsten uit tolgelden, betalingsherinneringen en
boetes op de A24 en de ViA15. In deze tabellen staat dat wordt verwacht dat bij de
A24 vanaf 2028 jaarlijks circa 400.000 boetes worden verzonden. De raming in de begroting
is volledig gebaseerd op veronderstellingen over het verwachte gebruik en betaalgedrag van de weggebruiker voorafgaand aan de start van de tolheffing. De raming is nog niet gebaseerd op de werkelijke
situatie en kent dus veel onzekerheid.

Nu de tolheffing een jaar loopt, ontstaat een beter beeld van het werkelijke aantal
betalingsherinneringen en boetes en ook van de kosten en opbrengsten van tolheffing.
Het aantal betalingsherinneringen en boetes ligt in de praktijk substantieel lager
dan vooraf geraamd. De Kamer ontvangt in het eerste kwartaal van 2026 een voortgangsbrief
tijdelijke tolheffing, waarin nader wordt ingegaan op deze cijfers en de ervaringen
in het eerste jaar van tolheffing. Via het jaarlijkse begrotingsproces wordt telkens
een actuele raming opgesteld op basis van de meest actuele inzichten en de verwachtingen
met betrekking tot het aantal tolpassages, betalingsherinneringen en boetes.

Vraag 12

Waarop heeft u gebaseerd dat voor de nog te bouwen verlenging van de A15 meer dan
50 miljoen euro aan administratiekosten en boetes ontvangen wordt?

Antwoord 12

Zie het antwoord op vraag 11.