Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Rooderkerk over de berichten 'Meisjes krijgen lagere schooladviezen dan jongens terwijl ze beter scoren' en 'Doorstroomtoets helpt ook niet tegen onderadvisering meisjes, maar Staatssecretaris schuift aanpassing op lange baan'

Antwoord van Staatssecretaris Becking (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen
18 december 2025).

Vraag 1

Bent u bekend met de berichten «Meisjes krijgen lagere schooladviezen dan jongens
terwijl ze beter scoren» en «Doorstroomtoets helpt ook niet tegen onderadvisering
meisjes, maar Staatssecretaris schuift aanpassing op lange baan»?1,
2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de constatering dat meisjes structureel lagere adviezen krijgen dan jongens,
ondanks dat zij gemiddeld hoger scoren op de doorstroomtoets én in het voortgezet
onderwijs vaker op hoger niveau eindigen? Hoe beoordeelt u dit in het licht van kansenongelijkheid?

Antwoord 2

Ik deel de constatering dat meiden nog veel te vaak te maken krijgen met onderadvisering
in het voorlopig schooladvies. Dat blijkt uit het onderzoek van DUO over onderadvisering bij meiden.3 Uit de jaarlijkse monitor van DUO over het schooladvies en de doorstroomtoets4 weten we dat onderadvisering in het voorlopig schooladvies speelt bij verschillende
groepen. Het is niet acceptabel dat er nog steeds groepen leerlingen zijn die bij
gelijke geschiktheid géén gelijk advies krijgen. En daarmee geen gelijke onderwijskansen.

Deze onderzoeken onderstrepen het belang van de doorstroomtoets en de maatregel bijstellen
schooladvies voor kansengelijkheid in de overgang van po naar vo. Sinds de invoering
van deze maatregel over bijstelling van het schooladvies, krijgt ca. 3 op de 4 leerlingen
die op de toets hoger scoort dan het voorlopig schooladvies, een bijgesteld schooladvies.5

Vraag 3

Wat zijn volgens u de primaire oorzaak voor de toename van de kloof in advisering
tussen jongens en meisjes sinds 2017/2018?

Antwoord 3

DUO doet geen uitspraken over de oorzaak van de toegenomen onderadvisering van meiden
op grond van hun onderzoek. De onderzoekers geven aan dat hier verdiepend onderzoek
voor nodig is.

OCW zet daarom in op kennisvergroting. Bijvoorbeeld door de leerloopbanen van leerlingen
op langere termijn te volgen. En door in 2026 verdiepend onderzoek te starten naar
de oorzaken van onderadvisering.6

Vraag 4

Ouderlijke druk blijkt een grote invloed te hebben op het verkrijgen van een hoger
advies, hoe waarborgt u dat het schooladvies onafhankelijk tot stand komt om zo onderadvisering
van meisjes tegen te gaan?

Antwoord 4

Ik vertrouw op de professionaliteit van het team op de basisschool dat zich bezighoudt
met de schooladviesprocedure. Zij wegen verschillende factoren om tot een gedegen
schooladvies te komen. Eén van die factoren is de informatie die zij van ouders meekrijgen
over de leerling. Onderzoek laat zien dat ouders goed en tijdig betrekken bij de stap
van po naar vo zorgt voor een soepelere overgang voor leerlingen. Middels de Handreiking
schooladvisering ondersteun ik scholen daarbij.7

Vraag 5

Bent u bereid om het door DUO aanbevolen vervolgonderzoek te faciliteren waarbij leerlingen
langer worden gevolgd (tussen voorlopig advies en plaatsing in leerjaar 3) om meer
inzicht te krijgen in deze problematiek?

Antwoord 5

Ja, ik ben bereid om dit te faciliteren.

Vraag 6

Wat vindt u ervan dat de doorstroomtoets in de praktijk onvoldoende corrigeert voor
onderadvisering van meisjes terwijl die toets juist bedoeld was als objectief tegenwicht?

Antwoord 6

Het probleem van onderadvisering wordt door de toets als objectief gegeven niet geheel
opgelost, maar wel al voor een groot deel gecorrigeerd. Voor meiden geldt dat ten
tijde van de laatste eindtoets in 2022 ca. 8500 meiden een bijgesteld advies kregen,
terwijl dat steeg naar 21.000 meiden na de invoering van de doorstroomtoets en de
maatregel bijstellen in 2023.

Dat meiden toch achterblijven in het definitieve advies, ondanks vergelijkbare scores
op de toets, kan met verschillende factoren te maken hebben. Niet álle meiden die
onderschat zijn, krijgen een bijgesteld advies. Maar bijvoorbeeld ook overadvisering
van jongens zou kunnen meespelen. Dat er ook in het definitieve advies nog verschillen
zijn, vind ik onwenselijk. En daarom zet ik in op kennisvergroting (zie antwoord8 en daarnaast op ondersteuning van scholen en leerkrachten bij de schooladviesprocedure,
bijvoorbeeld met de Handreiking schooladvisering.9

Vraag 7

Hoe reflecteert u op de uitspraken van uw ambtsvoorganger dat specifiek meisjes baat
hebben bij het naar boven bijstellen van het niveau, maar dat dit in de praktijk niet
gebleken is?

Antwoord 7

Ik ben het eens met mijn ambtsvoorganger, dat meiden baat hebben bij de maatregel
bijstellen. Zij doelde op het veel hogere aantal bijstellingen sinds de doorstroomtoets
(zie vraag10 en op de cijfers over onderadvisering uit de jaarlijkse monitoring door DUO. Daaruit
blijkt dat meiden baat hebben bij de maatregel, omdat zij vaker dan jongens te maken
hebben met onderadvisering in het voorlopige schooladvies.11 In 2023 zagen we dat ondergeadviseerde meiden ook nog iets vaker dan ondergeadviseerde
jongens daadwerkelijk een bijgesteld schooladvies krijgen.12

Vraag 8

Hoe weegt u de uitspraken van onderwijswetenschapper prof. dr. Meeter dat de doorstroomtoets
niet functioneert als objectief tegenwicht?

Antwoord 8

Ik ben het daar niet mee eens. Door de maatregel bijstellen schooladvies krijgen veel
meer ondergeadviseerde leerlingen een advies dat past bij de vaardigheden die ze hebben
laten zien op de toets. Het probleem van onderadvisering is daarmee nog niet opgelost,
maar wel al voor een groot deel gecorrigeerd. Als deze maatregel niet zou worden toegepast,
dan zou jaarlijks voor duizenden meiden (en jongens) het voorlopig schooladvies waarin
zij zijn onderschat blijven staan.

Vraag 9

Kunt u reflecteren op het feit dat meisjes in het voortgezet onderwijs vaker opstromen
dan jongens? Deelt u de analyse dat dit een aanwijzing is dat meisjes bij aanvang
te laag worden ingeschaald?

Antwoord 9

Het is niet met zekerheid te zeggen, of de opstroomcijfers op zichzelf betekenen dat
leerlingen in het schooladvies onderschat zijn. Echter, de jaarlijks terugkerende
hogere mate van discrepantie tussen het voorlopig schooladvies en het toetsadvies
bij meiden, is wel een indicatie dat er sprake is van structurele onderadvisering
en dat meiden dus bij aanvang worden onderschat.

Voor sommige leerlingen is een directe weg richting een bepaalde onderwijssoort de
meest passende route, waar andere leerlingen juist baat hebben bij stapelen of switchen.
Ook vertellen opstroom- en afstroomcijfers niet het hele verhaal: niet alle leerlingen
die zijn onderschat stromen «op». Leerlingen kunnen ook «afstromen» zonder dat er
sprake was van overschatting, bijvoorbeeld wanneer een andere (meer praktische) onderwijssoort
beter past bij hun wensen. De data over deze «wisselstroom» houden we goed in de gaten
middels monitoring en evaluatie en analyseren we uitgebreider in het aangekondigde
vervolgonderzoek naar leerloopbanen.

Vraag 10

Hoe beoordeelt u de analyse dat de huidige systematiek van verplichte bijstelling
naar boven eerder leidt tot verschillen tussen scholen dan tot eerlijkere kansen tussen
leerlingen?

Antwoord 10

Ik deel deze analyse niet. De maatregel bijstellen schooladvies is nu twee jaar van
toepassing geweest. Over het algemeen gesproken zien we dat veel meer leerlingen die
op de toets laten zien meer uitdaging aan te kunnen, sinds de invoering van deze maatregel
daadwerkelijk een bijgesteld advies krijgen. We zien daarbij verschillen tussen groepen
leerlingen, hoe vaak zij voor een bijstelling in aanmerking komen en hoe vaak zij
die ook daadwerkelijk krijgen.13 Maar voor alle groepen geldt dat zij nu veel vaker een bijgesteld advies krijgen,
dan voorheen. Daarmee zorgt de maatregel voor eerlijkere kansen in de overgang van
po naar vo.

Het is belangrijk om te kijken hoe de maatregel bijstellen schooladvies in de komende
jaren in de praktijk uitpakt voor verschillende groepen leerlingen. Dat gebeurt in
de evaluatie van de Wet doorstroomtoetsen po en het aangekondigde vervolgonderzoek
naar leerloopbanen. Daarbij wordt ook gekeken naar analyses zoals die van de PO-raad,
over verschillen tussen soorten gemeentes. Ik ben hier met de relevante partijen,
zoals de PO-Raad en de Inspectie, over in gesprek.

Vraag 11

Hoe beoordeelt u vormen van latere selectie, zoals een landelijk dekkend netwerk van
brede brugklassen of uitstel van selectie voor het merendeel van de leerlingen, als
oplossing voor deze toetsproblematiek en alle bijkomende druk op twaalfjarige leeftijd?

Antwoord 11

Vormen van latere selectie zouden kunnen bijdragen aan het verminderen van de druk
op het overgangsmoment van po naar vo, zowel voor leerkrachten en scholen als voor
leerlingen en hun ouders. Dit is gebleken uit verschillende onderzoeken en rapporten,
zoals het advies van de Onderwijsraad over «Later selecteren, beter differentiëren» en de daaropvolgende ex ante beleidsevaluatie «Doorstroom in een kansrijk stelsel».14

In die beleidsevaluatie is de aanbeveling gedaan om vooralsnog het huidige stelsel
te behouden, en intussen meer kennis op te bouwen en verder te werken aan «reparatiemogelijkheden»
om de nadelige effecten van vroege selectie te ondervangen. OCW zet om die reden in
op kennisopbouw en kennisdeling op dit thema. Zo lopen er onder andere via het NRO
verschillende leertrajecten. Daarnaast werk ik aan de verkenning naar een breder schooladvies,
naar aanleiding van de motie Rooderkerk.

Scholen kunnen ondertussen in de organisatie van hun onderwijs al bewuste keuzes maken
om vormen van latere selectie toe te passen. Bijvoorbeeld door tweejarige dakpanklassen
aan te bieden.

Vraag 12

Bent u bekend met de oproep van de PO-raad om uiterlijk in 2027 over te gaan op één
landelijke doorstroomtoets, mede om ongelijkheid tussen toetsaanbieders te verminderen
en het stelsel begrijpelijker te maken voor ouders en leerlingen? Hoe reageert u hierop
en acht u dit haalbaar?15

Antwoord 12

Ja, ik ben bekend met de oproep van de PO-Raad. Het is niet haalbaar om uiterlijk
in 2027 over te gaan op één landelijke doorstroomtoets, zoals ik ook aan uw kamer
heb toegelicht tijdens het debat van 11 december jl. Het snelst mogelijke afnamemoment
van één landelijke doorstroomtoets is 2029, waarvan hieronder het tijdpad is weergegeven.
Het is goed om te weten dat aan deze versnelde invoering verschillende haken en ogen
zitten die zorgvuldig moeten worden gewogen. Een stelselwijziging vraagt om beleidsontwikkeling,
een wetswijziging, toetsontwikkeling en implementatie. Kortom, stappen waar geen versnelling
op mogelijk is. Ook vind ik het belangrijk om te weten wat de wensen van scholen zijn
als het gaat om de doorstroomtoets. Daarnaast is het van belang dat scholen zich goed
kunnen voorbereiden en zij de komende jaren niet worden geconfronteerd met verandering
op verandering. Dat neemt niet weg dat ik welwillend tegenover een mogelijke stelselovergang
naar één doorstroomtoets sta. Binnen de mogelijkheden die er zijn zal ik mijn uiterste
beste doen om het traject zo snel mogelijk te laten verlopen.

Tijdlijn versnelde invoering één doorstroomtoets

2026

Q1 t/m Q2

Beleidsmatige voorbereiding

Besluit over stelselovergang

Q3 t/m Q4

Wetsvoorstel ontwerpen

2027

Q1

Internetconsultatie

Q2

Advies Raad van State

Q3 t/m Q4

Indiening wetsvoorstel Tweede Kamer

2028

Q1

Behandeling wetsvoorstel in Tweede Kamer

Q2

Behandeling wetsvoorstel in Eerste Kamer

Q3

Inwerkingtreding

2029

Q1

Eerste afname één landelijke doorstroomtoets