Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Welzijn over het artikel ‘Arbeidsinspectie luidt noodklok over misstanden bij asbestsaneringen’

Antwoord van Staatssecretaris Nobel (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
11 december 2025). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 351.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van dit artikel?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u bekend met de recente signalen van de Arbeidsinspectie waaruit blijkt dat een
derde van de asbestinspectiebedrijven hun werk niet goed uitvoert?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Klopt het dat er woningen «asbestvrij» verklaard worden terwijl er nog gevaarlijke
resten aanwezig zijn en zo ja, hoe beoordeelt u de ernst van deze situatie?

Antwoord 3

Volgens het signaal van de Arbeidsinspectie komt het inderdaad voor dat na het verwijderen
van asbest een locatie ten onrechte wordt vrijgegeven en er nog resten asbest aanwezig
zijn. De Arbeidsinspectie schat in dat meer dan een derde van de inspectie-instellingen
de eindbeoordelingen niet goed uitvoert. Hoewel exacte aantallen dus niet bekend zijn,
is het signaal zorgelijk. Het is uiteraard van groot belang dat elke asbestverwijdering
en elke daaropvolgende eindbeoordeling zorgvuldig wordt uitgevoerd om risico’s door
blootstelling aan asbest te voorkomen.

Of daadwerkelijk sprake is van een gezondheidsrisico voor bewoners, omstanders of
werknemers hangt geheel af van hoeveel asbest in welke hoedanigheid is achtergebleven
en vooral of en in welke mate dat leidt tot blootstelling aan asbest. In sommige voorbeelden
in het signaal van de Arbeidsinspectie zal er geen sprake zijn van directe blootstelling.
Bijvoorbeeld als er asbest achter een afdichting is achtergebleven of in een niet-toegankelijke
ruimte tussen gebouwen ligt. De kans dat iemand ziek wordt, hangt af van de hoogte
en de duur van de bloostelling. Bij een kortdurende beperkte blootstelling is de kans
klein dat dit leidt tot gezondheidsklachten, maar het is niet onmogelijk. Het is dus
zeker niet de bedoeling dat er asbestresten achterblijven.

Vraag 4

Klopt het dat saneringsbedrijven zelf mogen kiezen welk bureau hun werk controleert?

Antwoord 4

In het Arbeidsomstandighedenbesluit is niet voorgeschreven wie opdracht geeft voor
de eindbeoordeling. Het doel van de eindbeoordeling is om na het verwijderen van asbest
vast te stellen of de locatie weer schoon en veilig is om te betreden. In het Besluit
bouwwerken leefomgeving en in het Asbestverwijderingsbesluit 2005 is bepaald dat de
opdrachtgever van de asbestverwijdering de eindbeoordeling moet laten uitvoeren, maar
dit sluit niet uit dat het saneringsbedrijf dit doet namens zijn opdrachtgever. Het
klopt dus dat een saneringsbedrijf zelf mag kiezen wie de eindbeoordeling uitvoert,
als de opdrachtgever van het saneringsbedrijf niet zelf de opdracht geeft voor de
eindbeoordeling.

Volgens de huidige regelgeving is het verplicht dat een eindbeoordeling wordt uitgevoerd
door een onafhankelijk laboratorium in risicoklassen 2 en 2A. Dit is een extra controle
of de locatie na de asbestverwijdering schoon en veilig is.

In de eerste plaats is het de verantwoordelijkheid van het saneringsbedrijf om te
zorgen dat de locatie na de asbestverwijdering schoon en veilig is voor de leefomgeving,
bewoners en werkenden. Saneringsbedrijven moeten voor asbestwerkzaamheden in risicoklasse
2 en 2A gecertificeerd zijn en werken volgens het werkplan op grond waarvan de werkzaamheden
zijn gemeld. Op de naleving van de asbestregelgeving wordt toezicht uitgeoefend door
onder meer de Arbeidsinspectie en omgevingsdiensten ter bescherming van respectievelijk
werknemers en leefomgeving. Daarnaast toetsen certificerende instellingen of wordt
gewerkt volgens de eisen in het certificatieschema. Er bestaat dus al een heel systeem
van eisen en controles. Met het implementeren van de Asbestrichtlijn2 wordt dit bovendien aangevuld met een vergunningplicht voor het verwijderen van asbest,
waardoor het veel beter mogelijk wordt om slecht presterende bedrijven van de markt
te weren. Volgens de huidige planning treedt deze vergunningplicht op 1 januari 2027
in werking.

Vraag 5

Vindt u het wenselijk dat er op deze manier sprake kan zijn van commerciële afhankelijkheid
tussen saneerders en inspecteurs?

Antwoord 5

Een commerciële afhankelijkheid kan op zich een kwetsbaarheid in het systeem vormen,
zoals de Arbeidsinspectie in haar signaal aangeeft. Van geaccrediteerde laboratoria
wordt echter verwacht dat zij hun werk onafhankelijk uitvoeren en een commerciële
afhankelijkheid mag dit niet in de weg staan. Het asbestwerkveld is hier zeker niet
uniek in. Zo is er bijvoorbeeld ook sprake van een belang van opdrachtgevers bij het
onderzoeken of producten, zoals medicijnen of bouwproducten, voldoen aan bepaalde
eisen of bij onderzoek waarbij de mate van milieuverontreiniging in bijvoorbeeld de
bodem van een bouwperceel moet worden vastgesteld.

Het rapport van Panteia «Onafhankelijkheid eindbeoordeling asbest»3 beschrijft enkele kwetsbaarheden in het systeem. Daarbij werd ook aangegeven dat
niet duidelijk is in hoeverre die kwetsbaarheden tot daadwerkelijke problemen leiden
in de praktijk, mede doordat het toezicht op de eindbeoordeling beperkt is. In het
rapport is het risico benoemd dat de eindbeoordelaar financieel afhankelijk wordt
van de asbestverwijderaar waarvan hij het werk moet beoordelen. De conclusie luidde
dat dit niet tot grote problemen leek te leiden, omdat er voor eindbeoordelaars voldoende
werk voorhanden is. Dit zou mogelijk in de toekomst kunnen veranderen als de markt
zou krimpen, maar daar is vooralsnog geen sprake van. Panteia adviseerde dat enkele
aanpassingen in het systeem gedaan kunnen worden om de risico’s met betrekking tot
de onafhankelijkheid te beperken. In het antwoord op vraag 14 ga ik hier verder op
in.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u het risico dat controleurs bewust soepel controleren om meer opdrachten
te krijgen in lijn met het waarborgen van de volksgezondheid en milieubescherming?

Antwoord 6

De Arbeidsinspectie stelt dat een eindinspectie-instelling die het niet zo nauw neemt,
eerder een vaste relatie wordt van de saneerder met als risico dat de saneerder dan
minder zorgvuldig gaat werken.

Uiteraard zou dit vanuit de bescherming van de volksgezondheid en de bescherming van
de leefomgeving zeer ongewenst zijn. Het is een situatie die zich in theorie kan voordoen.
Zoals in het antwoord op vraag 5 is toegelicht was het volgens het onderzoek van Panteia
niet bekend in welke mate dat werkelijk het geval is en leek dit risico niet tot grote
problemen te leiden omdat er voor eindbeoordelaars voldoende werk voorhanden is.

Zoals in het antwoord op vraag 4 is aangegeven, zijn er behalve de eindcontrole ook
diverse andere instrumenten ter borging en controle van een zodanige uitvoering dat
de locatie schoon en veilig wordt opgeleverd. Met de introductie van de vergunningplicht
komt daar een belangrijk instrument bij.

Vraag 7

Wat vindt u van de constatering dat meetapparatuur soms al in de auto wordt aangezet
om een langere inspectieduur te simuleren?

Antwoord 7

Uiteraard is het ontoelaatbaar als een dergelijk frauduleuze handelwijze wordt gehanteerd.

Vraag 8

Deelt u de mening dat dit niet slechts om slordigheid gaat, maar om bewuste fraude
en mogelijk milieudelicten?

Antwoord 8

Of sprake is van bewuste fraude en een mogelijk milieudelict is aan de rechter om
een oordeel over te vellen. Als meetapparatuur al in de auto wordt aangezet om een
langere meettijd te simuleren, dan lijkt dit niet op een slordigheid.

Vraag 9

Wie is momenteel verantwoordelijk voor de bescherming van bewoners en omwonenden bij
asbestsaneringen en vindt u dat deze verantwoordelijkheid voldoende belegd is?

Antwoord 9

Zoals in het antwoord op vraag 4 is aangegeven, is het primair de verantwoordelijkheid
van het saneringsbedrijf om zorgvuldig te werken en risico’s voor de leefomgeving,
bewoners en werkenden zoveel mogelijk te beperken. Bij het zorgvuldig werken hoort
zeker ook het goed schoonmaken van de locatie. Door omgevingsdiensten wordt toezicht
gehouden op asbestsaneringen met het oog op de bescherming van de leefomgeving. De
verantwoordelijkheid is hiermee voldoende belegd.

Vraag 10

Klopt het dat de Raad voor Accreditatie voornamelijk op papier controleert en zo ja,
acht u dat toereikend gelet op de risico’s van ondeugdelijke inspecties?

Antwoord 10

Nee, dit klopt niet. Via een jaarlijkse kantoorbeoordeling controleert de Lead Assessor
van de Raad voor Accreditatie (RvA) of de instelling voldoet aan de eisen van de EN
ISO/IEC 17020. Een Technical Assessor van de RvA beoordeelt met een steekproef onder
meer de competentie van het personeel en verschillende klantdossiers. Daarnaast woont
de Technical Assessor een aantal inspecties bij die verschillende inspecteurs van
de inspectie-instelling bij hun klanten uitvoeren.

Het uitgangspunt bij accreditatiebeoordeling is vertrouwen dat de instelling in staat
is om de activiteiten competent, onpartijdig en consistent kan uitvoeren. Het is geen
garantie dat een instelling nooit fouten maakt. Net als het hebben van een rijbewijs
geen garantie is dat nooit door rood wordt gereden.

Vraag 11

Is er monitoring of registratie van gevallen waarin bewoners of bouwvakkers gezondheidsklachten
hebben opgelopen nadat een woning onterecht als asbestvrij is verklaard?

Antwoord 11

Nee, deze monitoring of registratie is er niet en is ook niet te realiseren. Als er
al gezondheidsklachten zouden optreden als gevolg van het onterecht asbestvrij verklaren
van een woning, dan is dat meestal pas tientallen jaren later het geval en daardoor
moeilijk te herleiden naar een mogelijke incidentele blootstelling in het verleden.
Bepaalde asbestgerelateerde ziekten kunnen niet alleen zijn veroorzaakt door asbest,
maar ook door andere oorzaken. Zo kan longkanker ook worden veroorzaakt door roken.
Als dan sprake is van een incidentele kortdurende blootstelling aan asbest, kan niet
worden gesteld dat dit de oorzaak is. Alleen als sprake is van mesothelioom kan met
voldoende zekerheid worden gesteld dat dit is veroorzaakt door asbest, maar dan nog
is de vraag wanneer welke blootstelling heeft plaatsgevonden.

Vraag 12

Kunt u inzicht geven in het aantal gevallen waarin bewoners of bouwvakkers gezondheidsklachten
hebben opgelopen nadat een woning onterecht als asbestvrij is verklaard?

Antwoord 12

Nee, dit is niet mogelijk. Voor een verdere toelichting hierop verwijs ik naar het
antwoord op vraag 11.

Vraag 13

Deelt u de analyse dat de menselijke maat ontbreekt in het huidige systeem van toezicht,
en dat burgers hierdoor onnodig risico lopen?

Antwoord 13

Ik zie mogelijkheden voor verbeteringen van het huidige systeem, zoals ik in het antwoord
op vraag 14 toelicht. Uiteraard is het ongewenst als een locatie na een asbestverwijdering
niet schoon en veilig wordt opgeleverd en er vervolgens onterecht een goed resultaat
volgt uit de eindbeoordeling. Elk risico dat hierdoor ontstaat is onnodig.

Vraag 14

Welke concrete maatregelen bent u bereid te nemen om het toezicht fundamenteel te
verbeteren?

Antwoord 14

In de brief van 26 november 20214 is een beleidsreactie gegeven op het rapport van Panteia. Hierin is toegelicht dat
de oplossingsrichtingen die zijn genoemd in het rapport van Panteia, zijn besproken
met betrokken partijen. Daarbij is aangegeven dat prioriteit werd gegeven aan het
aanpassen van de regelgeving in het kader van de meerjarenaanpak5 om een aantal fundamentele verbeteringen door te voeren in het asbeststelsel op het
gebied van arbeidsomstandigheden. In deze aanpak was ook voorzien in een aantal inhoudelijke
verbeteringen van de eindbeoordelingen om deze meer risicogericht te maken.

Vanwege de wijziging van de Asbestrichtlijn is de procedure van de destijds voorziene
wijziging van de regelgeving niet voortgezet. Inmiddels is in het kader van de implementatie
van de Asbestrichtlijn een wetsvoorstel op 29 oktober 2025 bij uw Kamer ingediend6.

Dit wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om de normadressaat in het Arbeidsomstandighedenbesluit
te verbreden. Daardoor kunnen bepalingen in het Arbeidsomstandighedenbesluit worden
opgenomen waaraan laboratoria die eindbeoordelingen uitvoeren zich moeten houden en
waarop publiek toezicht kan worden gehouden. Over deze aanpassing en eventuele aanvullende
maatregelen vindt nog overleg plaats met betrokken partijen. Ook moeten nog diverse
toetsen worden uitgevoerd, waaronder een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets
door de Arbeidsinspectie. In mijn brief van 28 mei 2025
7 heb ik uw Kamer gemeld dat de ambitie is om de gewijzigde regelgeving op 1 januari
2027 in werking te laten treden.

De Arbeidsinspectie heeft in haar recente signaal, naast het mogelijk maken van publiek
toezicht, meerdere oplossingsrichtingen aangedragen, namelijk het onafhankelijk laten
selecteren van de inspectie-instelling, een steekproefsgewijze onderlinge herinspectie
en het een publieke taak laten zijn van eind-inspecties. Deze oplossingen lijken nu
niet het meest voor de hand te liggen, omdat deze sterk ingrijpen op de marktwerking
en volgens het rapport van Panteia de financiële afhankelijkheid niet tot grote problemen
leek te leiden. In de antwoorden op de vragen 15 en 16 ga ik hier verder op in.

Uiteraard is het signaal van de Arbeidsinspectie wel zorgelijk. Daarom zal ik met
de branchevereniging Fenelab, de Arbeidsinspectie, de Ministeries van IenW en VRO
en de RvA bespreken of eventueel maatregelen moeten worden genomen in aanvulling op
het mogelijk maken van publiek toezicht. Fenelab, de branchevereniging van geaccrediteerde
laboratoria en kalibratie- en inspectie-instellingen, heeft mij al laten weten dat
zij bereid is te kijken naar oplossingsrichtingen voor de branche. Van dat aanbod
maak ik graag gebruik. Fenelab heeft daarbij overigens ook aangegeven dat zij wel
de zorgen deelt, maar dat het hoge percentage overtredingen zoals gerapporteerd door
de Arbeidsinspectie, niets zegt over het aantal saneringsprojecten dat fout zou zijn
beoordeeld door laboratoria.

Vraag 15

Hoe kijkt u aan tegen het idee om inspecties zoveel mogelijk weg te halen bij commerciële
belangen?

Antwoord 15

Dergelijke maatregelen zijn minder eenvoudig en minder snel te realiseren dan het
mogelijk maken van publiek toezicht en grijpen sterk in op het functioneren van de
markt.

Vraag 16

Hoe kijkt u aan tegen het invoeren van verplichte rotaties van keuringsbedrijven?

Antwoord 16

De Arbeidsinspectie noemt dit in het signaal als mogelijke oplossing. In het rapport
van Panteia wordt als oplossing genoemd dat een onafhankelijke partij de inspectie-instelling
kiest, wat mogelijk ook neerkomt op een verplichte rotatie. Een dergelijke maatregel
acht ik niet uitvoerbaar wegens de inbreuk op de vrije marktwerking. Partijen hebben
dan niet meer de vrijheid om een opdrachtnemer te kiezen, hetgeen de concurrentie
tussen opdrachtnemers verstoort. Saneerders moeten op dit moment al moeite doen om
een beschikbaar laboratorium te vinden dat bij voorkeur op beperkte afstand van de
locatie beschikbaar is. Dit is relevant omdat het beëindigen van werkzaamheden niet
altijd goed te plannen is.

Daarbij is het met verplichte rotaties nog steeds aannemelijk dat de saneerder en
de eindbeoordelaar elkaar in het werkveld regelmatig tegenkomen.

Vraag 17

Hoe kijkt u aan tegen het openbaar maken van de resultaten van asbestinspecties?

Antwoord 17

De Arbeidsinspectie maakt geconstateerde asbestovertredingen openbaar via de website
https://asbestovertredingen.nlarbeidsinspectie.nl/. De wijze waarop openbaarmaking van deze inspectiegegevens plaatsvindt en wat daarbij
aan gegevens wordt getoond, is vastgelegd in de «Beleidsregel openbaarmaking inspectiegegevens
bij zware of ernstige asbestovertredingen»8.

Vraag 18

Hoe kijkt u aan tegen het beter beschermen en uitrusten van inspectiediensten voor
onafhankelijk toezicht?

Antwoord 18

Zoals ik in het antwoord op vraag 14 heb toegelicht, zet ik in eerste instantie in
op publiek toezicht mogelijk maken. Daarnaast zal ik in overleg met de Arbeidsinspectie,
de Ministeries van IenW en VRO, omgevingsdiensten, de RvA en de branchevereniging
Fenelab nagaan of eventueel aanvullende maatregelen moeten worden genomen.

Vraag 19

Bent u bereid om een actieplan naar de Kamer te sturen waarin wordt uitgewerkt hoe
dit systeem wordt verbeterd vóórdat er meer slachtoffers vallen?

Antwoord 19

Zoals ik in het antwoord op vraag 11 heb toegelicht, kan niet worden gesteld dat er
slachtoffers zijn gevallen of dat er momenteel slachtoffers vallen. Het actieplan
bestaat eruit dat publiek toezicht en handhaven mogelijk wordt gemaakt door aanpassing
van de wet- en regelgeving en dat ik in overleg met de Arbeidsinspectie, de Ministeries
van IenW en VRO, de RvA en de branchevereniging Fenelab zal nagaan of eventueel aanvullende
maatregelen moeten worden genomen.

Vraag 20

Bent u bereid deze vragen afzonderlijk en binnen drie weken te beantwoorden?

Antwoord 20

Ik heb u per brief van 5 november jl. laten weten dat het helaas niet lukt om deze
vragen tijdig te beantwoorden, vanwege de benodigde afstemming met de Arbeidsinspectie.