Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Heera Dijk en Rooderkerk over de doorstroomtoets op de BES-eilanden

Antwoord van Staatssecretaris Becking (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap), mede namens
de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 11 december
2025).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de gezamenlijke brief van de schoolbesturen op Bonaire van
6 november 2025 over de afname van de Doorstroomtoets BES en het verzoek om in 2025–2026
ook de IEP-toets te kunnen blijven afnemen?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat de Doorstroomtoets BES in 2025–2026 voor het eerst wettelijk verplicht
wordt afgenomen op Bonaire, na jaren van gebruik van de IEP-toets?

Antwoord 2

Ja dit klopt. De wettelijke verplichting om vanaf het schooljaar 2025–2026 voor het
eerst de Doorstroomtoets Bonaire1 (of zoals de schoolbesturen het noemen: de Doorstroomtoets BES) af te nemen volgt
uit de in 2022 aangenomen wet doorstroomtoetsen po. In deze wet wordt de wet- en regelgeving
voor toetsen in het primair onderwijs (hierna: po) voor Europees Nederland ook van
toepassing op het po in Caribisch Nederland. Hiermee krijgen ook de basisscholen daar
meer inzicht in de vorderingen die hun leerlingen maken op de basisvaardigheden, ook
over tijd. Op die manier kunnen zij net als scholen in Europees Nederland opbrengstgericht
werken. Specifiek voor het onderwijs op Bonaire wordt ook de wet- en regelgeving rondom
de overgang van het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs gelijk getrokken.
Doordat het nu ook op Bonaire voor alle bekostigde basisscholen verplicht is om een
schooladvies te geven, bij alle leerlingen een passende doorstroomtoets af te nemen,
en de uitslag van de doorstroomtoets als objectief, tweede gegeven bij het schooladvies
te gebruiken krijgen ook Bonairiaanse leerlingen een eerlijke kans op een passend
advies welk schooltype in het voortgezet onderwijs het beste bij hen past.

Het grootste probleem dat in voorbereiding op deze wet geconstateerd werd was dat
het huidige aanbod doorstroomtoetsen uit Europees Nederland – en dus ook de IEP-doorstroomtoets
– op drie belangrijke punten niet goed aansluit bij het onderwijs op Bonaire. De opgaven
en teksten zijn gemaakt voor leerlingen in Europees Nederland, en sluiten daardoor
onvoldoende aan bij de leefwereld van Bonairiaanse leerlingen. Dit vergroot het risico
dat de taal- en rekenvaardigheden van deze leerlingen niet goed vastgesteld worden
omdat ze de vragen niet goed begrijpen of voorbeelden niet herkennen. Daarnaast meten
de toetsen voor Nederlands het niveau van leerlingen aan de hand van een referentiekader
dat opgesteld is voor leerlingen die in hun directe omgeving constant met de Nederlandse
taal in aanraking komen. We weten dat voor het merendeel van de leerlingen op Bonaire
dit niet het geval is. Tot slot wordt in deze toets de kennis en vaardigheden in het
Papiaments niet gemeten ondanks dat dit één van de belangrijkste talen op het eiland
is.

Om die redenen heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (hierna:
OCW) de Doorstroomtoets Bonaire laten ontwikkelen. Deze meet de kennis en vaardigheden
van de leerlingen op het gebied van Nederlands, Papiaments én rekenen-wiskunde, en
kan zo als tweede objectief gegeven gebruikt worden bij het voorlopig schooladvies
van de school. Zo krijgen ook de leerlingen op Bonaire gelijke kansen bij de overgang
van het primair naar het voortgezet onderwijs.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u het signaal van de schoolbesturen dat zij in deze overgangsfase beide
toetsen willen afnemen, zodat leerlingen niet afhankelijk zijn van één toetsmoment
met een nieuwe, nog ongeteste methodiek?

Antwoord 3

Net als de schoolbesturen hebben wij het belang van de leerlingen altijd op één staan.
Zij hebben recht op een toets die aansluit bij hun leefwereld, die rekening houdt
met de talen die voor hen belangrijk zijn, en die hen een passend schooladvies biedt
om op het schooltype in het voortgezet onderwijs terecht te komen waar zij zich zo
goed mogelijk kunnen ontwikkelen. Daarom is er al sinds de voorbereidingen op de wet
doorstroomtoetsen po veel voorwerk gedaan tijdens de ontwikkeling van de Doorstroomtoets
Bonaire.

Er is vanuit zowel OCW als de toetsaanbieder, Bureau ICE, veelvuldig contact geweest
met de schoolbesturen op Bonaire om hen voor te bereiden op de overgang van de IEP-doorstroomtoets
naar de Doorstroomtoets Bonaire. Ook zijn er veel gesprekken gevoerd en metingen gedaan
om ervoor te zorgen dat de toets zo goed mogelijk aansluit bij de Bonairiaanse leerlingen.
Zowel in 2024 als in 2025 zijn er op vrijwillige basis grootschalige pretesten gedaan
– enerzijds om data te verzamelen en de methodiek te testen, anderzijds om leerlingen
en leerkrachten de mogelijkheid te geven ervaring op te doen met de wijze van afnemen.
Tot slot heeft het College voor Toetsen en Examens de toets beoordeeld en erkend dat
die aan alle kwaliteitseisen voldoet. Daarom sta ik er ook achter om deze toets dit
schooljaar af te nemen. Deze toets is dan ook zeer zeker niet ongetest.

Natuurlijk neem ik de zorgen van de besturen serieus. Naar aanleiding van deze brief
ga ik opnieuw met de schoolbesturen in gesprek over de mogelijkheden die er zijn voor
een overgangsfase tijdens de eerste afnames van de Doorstroomtoets Bonaire waarin
alle talenten van elke leerling zo goed mogelijk in kaart worden gebracht. Twee doorstroomtoetsen
afnemen zie ik echter niet als een reële optie. Allereerst vanwege de zeer intensieve
belasting voor de Bonairiaanse leerlingen in groep 8. Maar ook vanwege de logistieke,
organisatorische en financiële aanpassingen die dit van zowel schoolbesturen als de
toetsaanbieder vraagt. In het gesprek kijk ik graag met hen naar mogelijke doelmatige
alternatieven om aan hun wensen tegemoet te komen. Met de kanttekening dat deze noodzakelijk,
uitvoerbaar en doelmatig zijn.

Vraag 4

Overwegende dat de scholen aangeven dat een later afnamemoment op Bonaire wenselijk
is (omdat de laatste maanden in groep 8 cruciaal zijn voor de ontwikkeling van leerlingen),
erkent u dat de reden voor vroege afname in Europees Nederland (inschrijving bij verschillende
vo-scholen) op Bonaire niet van toepassing is? Waarom is desondanks voor een vroeg
afnamemoment gekozen?

Antwoord 4

In eerdere gesprekken over de overgang naar de Doorstroomtoets Bonaire hebben de schoolbesturen
al aangegeven met hun afnamemoment graag te willen afwijken van de situatie in Europees
Nederland. Op dit moment kan dat niet vanwege geldende wet- en regelgeving. Daarom
zijn gesprekken gestart om te verkennen wat er in wet- en regelgeving aangepast moet
worden aangepast, op welke termijn dit mogelijk is en welke consequenties dit heeft.

Vraag 5

Welke risico’s ziet u voor de onderwijskansen van leerlingen op Bonaire wanneer zij
worden beoordeeld op basis van een toets die vroeg in het schooljaar wordt afgenomen
én waarvan de voorspellende waarde nog niet is vastgesteld?

Antwoord 5

De doorstroomtoets Bonaire is specifiek ontwikkeld om beter bij de lokale context
aan te sluiten en de kansengelijkheid van de leerlingen op het eiland te vergroten.
Daarom sta ik voor de kwaliteit van de Doorstroomtoets Bonaire en zie ik geen reden
deze te verplaatsen. De afgelopen twee jaar hebben de basisscholen op Bonaire de IEP-doorstroomtoets
in januari/februari afgenomen – net als in Europees Nederland. De overstap naar de
Doorstroomtoets Bonaire brengt op dit punt geen aanvullende risico’s met zich mee.

Immers, de IEP-doorstroomtoets acht ik veel minder geschikt voor de leerlingen op
Bonaire. Doordat de opgaven geen rekening houden met de meertalige context is er een
vergrote kans dat leerlingen een opgave verkeerd beantwoorden omdat zij een vraag
niet goed lezen of begrijpen – terwijl zij wel over de benodigde kennis en vaardigheden
beschikken. Tijdens de ontwikkeling van de Doorstroomtoets Bonaire is daarom zorgvuldig
bekeken welke opgaven het beste aansluiten bij de meertalige context waarin de leerlingen
op Bonaire opgroeien. Onder andere door het uitvoeren van twee grote pretests met
voorbeeldopgaven. Of de Doorstroomtoets Bonaire een goed voorspellende waarde heeft
kan pas bepaald worden als deze door alle leerlingen op Bonaire afgenomen wordt, en
een aantal jaar later bekeken kan worden op welk type onderwijs in het vo zij terechtgekomen
zijn.

Vraag 6

Bent u bereid om in gesprek te gaan met de scholen over de overgangsperiode tussen
de oude doorstroomtoets en de nieuwe, wettelijk verplichte, doorstroomtoets?

Antwoord 6

Ja dat ben ik. We hebben ons te houden aan de wet, maar denken maximaal mee om eventuele
zorgen bij schoolbesturen weg te nemen. Met als gezamenlijk doel de kansengelijkheid
voor alle leerlingen op Bonaire zo groot mogelijk te maken. Zoals benoemd in antwoord
3 zal hiervoor contact opgenomen worden met de schoolbesturen.

Vraag 7

Gaat u de eerste afname van de Doorstroomtoets BES en de overgangsperiode evalueren
in samenwerking met de scholen op Bonaire, en de Kamer hierover informeren?

Antwoord 7

Ja. Tijdens de afname zorgen wij er samen met de toetsaanbieder voor dat er medewerkers
op de eilanden aanwezig zijn om scholen te ondersteunen en vragen te beantwoorden.
En na de eerste afname van de Doorstroomtoets Bonaire wordt er samen met de scholen
gekeken hoe de prestaties op de toetsen het beste geïnterpreteerd kunnen worden, en
wat dit betekent voor de overgang naar het voortgezet onderwijs. Indien nodig zal
ik de Kamer hier opnieuw over informeren.