Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Moinat over het krantenartikel 'Inspectie is helemaal klaar met bedrijven: statiegeld op flesjes moet fors omhoog, anders megaboete'

Antwoord van Staatssecretaris Aartsen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 10 december
2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) het
statiegeld op plastic flessen en blikjes wil verhogen naar 30 cent omdat de inzameling
volgens de inspectie «slecht» verloopt? Zo ja, erkent u dat zo’n forse stijging opnieuw
rechtstreeks wordt neergelegd bij consumenten die nu al kampen met hoge boodschappenprijzen?1

Antwoord 1

Ik ben bekend met het bericht en het met u eens dat een verhoging van het statiegeld
nu onwenselijk is, omdat dan de verantwoordelijkheid bij de consument wordt gelegd
terwijl het systeem niet optimaal werkt. In Nederland is het verpakkend bedrijfsleven,
vertegenwoordigd door de producentenorganisatie Verpact, wettelijk verantwoordelijk
voor het inrichten, bekostigen en functioneren van het statiegeldsysteem. Verpact
heeft de verplichting om 90% van alle plastic flessen en blikjes in te zamelen. Omdat
ze dat percentage nog steeds niet haalt, heeft de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) Verpact al verschillende Lasten Onder Dwangsom (LOD’s) opgelegd, zoals zij vanuit
haar bevoegdheid kan doen om partijen te bewegen de wet na te leven.

Op 3 september 2025 heeft de ILT Verpact gelast de consument een extra financiële
stimulans te geven om meer statiegeldverpakkingen in te leveren. Een mogelijke manier
waarop Verpact dat kan doen is het verhogen van het statiegeldbedrag. Over die last
heb ik 3 september 2025 de Kamer geïnformeerd2. In die brief heb ik aangegeven dat ik van Verpact verwacht dat zij met een totaalpakket
van oplossingen komen voor de tekortkomingen bij de uitvoering van het statiegeldsysteem,
zoals te weinig (werkende) innameautomaten, te lange rijen en zwerfafval door opengebroken
prullenbakken. Destijds heb ik bij Verpact aangegeven dat ik verwacht dat zij eerst
deze tekortkomingen structureel verbeteren en dat positieve financiële prikkels mijn
voorkeur hebben.

Op mijn verzoek is Verpact op 27 november 2025 met een pakket aan maatregelen gekomen:
hun Totaalaanpak Statiegeld. Zo komen er duizenden extra plekken waar mensen flesjes
en blikjes kunnen inleveren, extra geld om opengebroken vuilnisbakken tegen te gaan,
snellere reparatie van kapotte innameautomaten en positieve beloningsacties om goed
inlevergedrag te belonen. Hierover heb ik de Kamer diezelfde dag nog geïnformeerd3, waarbij ik heb aangegeven vertrouwen te hebben in deze aanpak. In de totaalaanpak
staat geen plan om het statiegeldbedrag te verhogen, maar in plaats daarvan wordt
ingezet op beloningsacties als financiële stimulans. Ik ben blij dat Verpact inzet
op het belonen van goed inlevergedrag en dat de producentenorganisatie met dit alternatief
uitvoering kan geven aan de last van 3 september 2025. Verpact heeft daarvoor een
aangepaste last van de ILT ontvangen.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u het dat de ILT het bedrijfsleven openlijk beschuldigt van «calculerend»
en «opportunistisch» gedrag? Acht u dit passend voor een toezichthouder?

Antwoord 2

De ILT past bij de handhaving van wet- en regelgeving op haar werkterrein de Landelijke
Handhavingsstrategie Omgevingsrecht (LHSO) toe.4 Dat is de standaard werkwijze van de ILT. De begrippen «calculerend» en «opportunistisch»
komen uit deze LHSO.

Vraag 3

Klopt het dat technische problemen met statiegeldautomaten (zoals het massaal weigeren
van kleine blikjes) een belangrijk deel van de tegenvallende inzameling veroorzaken?
Zo ja, waarom wordt dan niet dáár eerst ingegrepen in plaats van de rekening bij burgers
te leggen?

Antwoord 3

Zoals eerder vermeld, deel ik de mening dat het statiegeldsysteem zoals dit nu functioneert
nog tekortschiet op een aantal punten. Daar heb ik Verpact dan ook op aangesproken,
want het functioneren van het statiegeldsysteem is in eerste instantie de wettelijke
verantwoordelijkheid van het verpakkend bedrijfsleven. Verpact heeft in 2023 op aanwijzing
van de ILT een analyse uitgevoerd naar de oorzaken voor het niet-behalen van de inzamelnorm
voor flessen. Daaruit blijkt dat er geen eenduidige oorzaak is aan te wijzen. Meerdere
maatregelen zijn nodig om uiteindelijk de inzamelnorm te halen.

Het innemen van beschadigde statiegeldverpakkingen is eveneens een maatregel die bijdraagt
aan het beter functioneren van het statiegeldsysteem. Daarom heb ik Verpact ook verzocht
te kijken wat op dit vlak mogelijk is. In de totaalaanpak staat ook dat Verpact op
80% van innameautomaten versoepelde eisen gaat toepassen om meer beschadigde statiegeldverpakkingen
in te nemen. Dit zou leiden tot 0,5% tot 0,7% extra ingezamelde statiegeldverpakkingen
per jaar. Hierbij geeft Verpact aan dat de barcode van een statiegeldverpakking nog
steeds wel goed leesbaar moet zijn en flessen en blikjes niet geplet ingeleverd kunnen
worden.

Vraag 4

Klopt het dat de ILT een dwangsom tot 20 miljoen euro wil opleggen aan producenten
en supermarkten? Hoe verhoudt dit zich tot het tegelijkertijd pleiten voor een verdubbeling
van de uitgaven voor consumenten?

Antwoord 4

De ILT heeft Verpact gelast om de consument een extra financiële stimulans te geven
om meer statiegeldflessen in te leveren. Verpact kan op verschillende manieren aan
de last voldoen. Zoals in de Totaalaanpak van Verpact staat, is de producentenorganisatie
nu van plan dit via consumentenacties te doen en niet door verhoging van het statiegeldbedrag.
Positieve financiële prikkels moedig ik aan. Verpact moet alleen een dwangsom betalen
van 1,5 miljoen euro met een maximum van 21 miljoen euro als zij niet of niet op tijd
op een juiste wijze uitvoering geeft aan de last.

Vraag 5

Waarom kiest u steeds voor meer drang, dwang en kostenverhoging, terwijl alternatieven
als betere gemeentelijke afvalaanpak, handhaving op zwerfafval en technische verbetering
van de automaten nauwelijks worden benut?

Antwoord 5

Ik herken mij niet in het in de vraag geschetste beeld. Zoals hierboven aangegeven
vind ik juist dat het consumenten makkelijker gemaakt moet worden om hun statiegeldverpakkingen
in te leveren en geef ik de voorkeur aan positieve financiële prikkels die goed inlevergedrag
belonen.

Het is in eerste instantie aan het verpakkend bedrijfsleven om eventuele technische
verbeteringen door te voeren, omdat zij wettelijk verantwoordelijk zijn voor het functioneren
van het statiegeldsysteem. Verpact is ook verantwoordelijk voor wat zij doet om aan
de last te voldoen. Verpact gaat nu aan de slag met de gepresenteerde Totaalaanpak,
die tot technische verbeteringen leidt en door beloningsacties voor de consument voorziet
in een invulling van de meest recente last van september 2025.

In de totaalaanpak staat ook wat Verpact doet om te zorgen dat meer plastic flessen
en blikjes worden ingeleverd in plaats van dat zij in het zwerfafval of openbare prullenbakken
belanden. Daarbij geeft Verpact ook aan dit in goed overleg te doen met gemeenten.

Vraag 6

Bent u bereid te garanderen dat het statiegeld niet wordt verhoogd zolang de overheid
zelf de basis van het systeem van automaten tot controle nog niet op orde heeft? Zo
nee, waarom wordt dan opnieuw de consument hiermee belast?

Antwoord 6

Wettelijk gezien kan het bedrijfsleven het statiegeldbedrag verhogen als zij dit nodig
achten voor het behalen van de inzamelnorm. Die mogelijkheid biedt de regelgeving,
maar ik heb richting Verpact benadrukt dit nu niet passend te vinden en geen voorstander
te zijn van het verhogen van het statiegeldbedrag nu het statiegeldsysteem nog niet
optimaal functioneert, maar juist voorstander te zijn van een positieve financiële
prikkel. In de Totaalaanpak statiegeld geeft Verpact aan de consumenten te willen
belonen voor hun goede inlevergedrag en kiest zij niet voor het verhogen van het statiegeldbedrag.
Ik ben blij dat Verpact voor dit alternatief kiest.