Memorie van toelichting : Memorie van toelichting

InhoudsopgaveA. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTELB. BEGROTINGSTOELICHTING1 Leeswijzer2 Beleid2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties3 Beleidsartikelen3.1 Beleidsartikel 1 gemeentefonds4 Bijlagen4.1 Overzicht integratie-uitkeringen4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen

36 850 B Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2025 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING

Vergaderjaar 2025‒2026

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

Wetsartikelen 1 tot en met 3

Wetsartikel 1

De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2025 wijzigingen aan te brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds;

Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.

Wetsartikel 3

Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkering is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatie-uitkeringen zijn opgenomen.

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in deze memorie van toelichting.

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F.Rijkaart

De Staatssecretaris FinanciënE.H.J.Heijnen

B. BEGROTINGSTOELICHTING

1 Leeswijzer

De tweede suppletoire begroting geeft een beeld van de uitvoering van de begroting 2025. De stand van de tweede suppletoire begroting wordt opgebouwd vanaf de stand van de vastgestelde begroting inclusief suppletoire begrotingen, NvW's en amendementen.

2 Beleid

Door wijzigingen in beleid van verschillende departementen kan worden overgegaan tot het beleggen of juist weghalen van taken bij gemeenten. Indien dit gepaard gaat met een toevoeging aan of een uitname uit het gemeentefonds, wordt dit begrotingstechnisch verwerkt. In de onderstaande tabel worden de mutaties groter dan circa € 30 mln. weergegeven.

2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties

Tabel 1 Belangrijkste suppletoire uitgaven- en ontvangstenmutaties 2025 (Tweede suppletoire begroting) (Bedragen x € 1.000) 

Art.

Uitgaven en ontvangsten 2025

   

Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen)

1

47.611.710

   

Belangrijkste mutaties 2e suppletoire

  

1) Wet Versterking regie volkshuisvesting

1

48.801

2) Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven

1

40.000

3) Meerkosten Oekraine sociaal domein

1

33.021

4) Uitvoeringskosten Nij Begun

1

29.126

5) Overige mutaties

1

75.410

   

Stand 2e suppletoire begroting 2025

1

47.838.068

Toelichting

1) Wet versterking regie volkshuisvesting

De uitkering is bedoeld voor de extra werkzaamheden die de medeoverheden op basis van het nog in werking te treden wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting krijgen. In een artikel 2 FvW onderzoek is vastgesteld dat deze werkzaamheden financiële gevolgen (incidentele en structurele uitvoeringslasten) voor gemeenten en provincies hebben. Deze uitkering is ter compensatie van de in het artikel 2-onderzoek geïdentificeerde incidentele uitvoeringslasten.

2) Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijvenMedewerkers van sociaal ontwikkelbedrijven ondervinden nadelige gevolgen van de fiscale maatregelen uit het Belastingplan 2025. Via het amendement Van Kent (Kamerstukken II 2024/25, 36725 XV, nr. 6) is € 40 mln. vrijgemaakt voor compensatie. Gemeenten ontvangen budget om sociaal ontwikkelbedrijven in staat te stellen hun medewerkers deze compensatie uit te laten keren.

3) Meerkosten Oekraïne sociaal domeinDe verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning vanuit de Wmo, de Jeugdwet en de Wet publieke gezondheid voor de uitvoering van het basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg, het Rijksvaccinatieprogramma en het prenataal huisbezoek ligt voor Oekraïense ontheemden bij gemeenten. Het aantal Oekraïense ontheemden is dusdanig groot dat dit niet kan worden beschouwd als onderdeel van gebruikelijke fluctuaties. De compensatie is vastgesteld op basis van (een raming van) daadwerkelijke aantallen opgevangen Oekraïense ontheemden en een onderzoek dat in 2024 is uitgevoerd door Van Berkel naar de gemaakte kosten van gemeenten met betrekking tot de zorg en ondersteuning van Oekraïense ontheemden.

4) Uitvoeringskosten Nij Begun

In het kader van Nij Begun maken een deel van de gemeenten in Groningen en Noord-Drenthe uitvoeringskosten voor het verder uitwerken van de maatregelen. Naar aanleiding van het rapport en de financieringssystematiek van adviesbureau Bestuur en Management Consultants (BMC) is een verdeelsleutel opgesteld voor de provincie en desbetreffende gemeenten.

5) Overige mutaties

De overige mutaties hebben met name betrekking op de algemene-uitkering Kinderopvang pleegouders (€ 10,7 mln.), de omzetting van de specifieke-uitkering naar de decentralisatie-uitkering Almere (€ 10,1 mln.), de uitname uit de algemene uitkering voor «Weeffout» Jeugdzorg (€ -10 mln.), de decentralisatie-uitkering Faciliteitenbesluit opvangcentra (€ 9,9 mln.), de decentralisatie-uitkering Ondersteuning lokale energiehulp (€ 9,8 mln.), de decentralisatie-uitkering Landelijke Vreemdelingen Voorziening (€ 9,3 mln.) en de decentralisatie-uitkering Impulsbudget arbeidsmarktregio's (€ 5,5 mln.)

3 Beleidsartikelen

3.1 Beleidsartikel 1 gemeentefonds

In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk gemaakt.

Budgettaire gevolgen van beleid

Tabel 2 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000) 

Vastgestelde begroting (incl. Suppletoire Begrotingen, NvW en amendementen) (1)

Mutaties 2e suppletoire begroting (2)

Stand 2e suppletoire begroting (3)=(1)+(2)

    

Verplichtingen

47.477.526

226.358

47.703.884

    

Uitgaven

47.611.710

226.358

47.838.068

    

Financiering gemeenten

   

Bijdrage aan medeoverheden

47.608.749

226.358

47.835.107

Algemene uitkering en de aanvullende uitkeringen

42.279.137

37.153

42.316.290

Decentralisatie-uitkeringen

1.371.769

189.205

1.560.974

Integratie-uitkering Voogdij 18+

1

0

1

Integratie-uitkering Beschermd wonen

1.833.044

0

1.833.044

Integratie-uitkering Participatie

2.124.797

0

2.124.797

Integratie-uitkeringen Overig

1

0

1

    

Kosten Financiële verhoudingswet

   

Opdrachten

2.111

‒ 100

2.011

Onderzoeken verdeelsystematiek

2.111

‒ 100

2.011

Bijdragen aan ZBO's/RWT's

850

0

850

Onderzoeken verdeelsystematiek

850

0

850

Bijdragen aan agentschappen

0

100

100

Onderzoeken verdeelsystematiek

0

100

100

    

Ontvangsten

47.611.710

226.358

47.838.068

Toelichting op de financiële instrumenten

Bijdragen aan medeoverheden

Algemene uitkering

Dit betreft de uitkering aan alle gemeenten, die ten goede komt aan de algemene middelen van de gemeenten. De uitkering is gebaseerd op de artikelen 5 en 6 van de Financiële-verhoudingswet.

Integratie-uitkeringen

Dit betreft de uitkering die wordt toegepast als rechtstreekse overheveling van middelen naar de algemene uitkering bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten. De integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang naar de algemene uitkering. De uitkering is gebaseerd op artikel 5 lid 2 van de Financiële-verhoudingswet. Voor een overzicht van de integratie-uitkeringen wordt verwezen naar paragraaf 4.1.

Decentralisatie-uitkeringen

Naast de algemene uitkering en integratie-uitkeringen bevat het gemeentefonds ook decentralisatie-uitkeringen. De verdeling van de decentralisatie-uitkeringen volgt evenals de integratie-uitkeringen niet de regels van de verdeling van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering, waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van tevoren vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een dergelijke termijn. Voor een overzicht van de decentralisatie-uitkeringen wordt verwezen naar paragraaf 4.2.

Opdrachten en Bijdragen ZBO's/RWT's

Onderzoeken verdeelsystematiek

Dit betreft het budget dat elk jaar is gereserveerd voor de uitvoering van onderzoeken op het vlak van de omvang en verdeling van het gemeentefonds en het onderhoud van het betaalsysteem.

Ontvangsten

Ten behoeve van de dekking van de uitgaven is een post Ontvangsten opgenomen. Artikel 4, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet bepaalt dat bij (begrotings)wet voor ieder uitkeringsjaar een bedrag aan middelen van het Rijk wordt afgezonderd ten behoeve van het gemeentefonds. Op grond van het tweede lid van dat artikel zijn de uitgaven en de inkomsten van het fonds per uitkeringsjaar aan elkaar gelijk.

4 Bijlagen

4.1 Overzicht integratie-uitkeringen

Tabel 3 Overzicht integratie-uitkeringen (Bedragen x € 1.000) 

Uitgaven 2025

Voogdij 18+

1

Beschermd wonen

1.833.044

Participatie

2.124.797

Wijziging betalingsverloop

1

  

Stand 2e suppletoire begroting 2025

3.957.843

4.2 Overzicht decentralisatie-uitkeringen

Tabel 4 Overzicht decentralisatie-uitkeringen (Bedragen x € 1.000) 

Uitgaven 2025

Realisatie energietransitie

35

Aanpak flakka problematiek

200

Aanpak laaggeletterdheid

6.500

Aanpak ondermijning zeehavens

365

Aanpak overlast asielzoekers

3.435

Aanpak van criminele machtsstructuren

360

Aanpak recreatieparken

170

Actieagenda MKB-dienstverlening

369

Alleenverdienersproblematiek

25.395

Alleenverdienersproblematiek aanvulling

2.073

Almere Explosies en Jeugd

100

Beeldende kunst en vormgeving

13.500

Begeleiding jongeren naar werk

14.895

Behoud sociale voorzieningen Groningen

1.506

Bodembescherming

8.636

BRP centralisering inschrijving vergunninghouders

7.856

Compensatie medewerkers sociaal ontwikkelbedrijven

40.000

Correctie Waterschapswegen (Knelpunten verdeelproblematiek)

4.140

Doorontwikkeling Ondernemers Centraal (OC)-applicatie

532

Dossier Fivoor Zeist

121

DU Almere

10.134

Beëindiging varkenshouderij Nederweert

4.000

Een Warme Jas, verduurzaming monumenten

30

Wet betaalbare huur

1.000

Erfgoed Deal

3.610

Evacuees

181

Extra capaciteit BOA's

13.000

Faciliteitenbesluit opvancentra aanvulling

840

Faciliteitenbesluit opvangcentra

21.355

Gebiedsplan Maasduinen

64

Gelijkwaardige schadeafhandeling Drieborg

1.082

Gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen

2.500

Grenslandconferentie

45

Impulsbudget arbeidsmarktregio's

40.730

Impulsbudget sociale infrastructuur

36.706

Intensivering wijkgerichte vaccinatieaanpak

5.044

Inzet ID-wallets

218

Jeugdhulp aan kinderen in een AZC

5.100

Kansen voor alle kinderen

85.000

Landelijk bureau Zorg- en Veiligheidshuizen

802

Landelijke aanpak adreskwaliteit

2.856

Landelijke Vreemdelingen Voorziening

9.368

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties

13.311

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties kleine sectoren

1.332

LHBTI beleid Regenboogsteden

1.532

LPO Meerjarige regeling aardbevingsgebied Groningen 2024–2030

4.734

LPO omgevingswet

‒ 5.147

Maatschappelijke begeleiding

263

Maatschappelijke opvang

385.057

Maatwerkoplossing grootschalige bodemschade drugsproductie

753

Meerkosten Oekraine sociaal domein

33.021

Nationaal Actieplan dakloosheid

55.000

Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR)

3.257

Gebiedsgerichte leeraanpak funderingsproblematiek

650

Natuur bij Energieprojecten

7.828

Natuurbrandpreventie en -mitigatie

2.548

Nieuwkomers aan het werk

1.200

Uitvoeringskosten Nij Begun

29.126

Onderwateropgraving Land van Cuijk

424

Ondersteuning lokale energiehulp

9.826

Openbare bibliotheken

59.282

Pilot dakloze EU-burgers

7.000

Pilot implementatie Leidraad evenementen en drugs

33

Pilot maatschappelijk herbestemmen (Maher)

484

Pilot Sportpas

1.609

Pilots Samenwerken sociaal- en veiligheidsdomein

765

Implementatie Plateau 2

4.550

Powerport regio Moerdijk

430

Preventie aanpak van jeugdcriminaliteit

1.181

Privacy jurist Amsterdam

99

Realisatie energietransitie

80

Regionale doelgroepspecifieke aanpak

4.784

Register Externe Veiligheidrisico's (REV)

850

RES regio's

8.781

slavernijverleden

327

Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe

826

Spreidingswet

15.300

Startbanen statushouders

3.800

Toekomstbestendig maken energiebeleid

10.375

Uitstapprogramma prostituees

6.000

Uitvoering Sociale Agenda Groningen en Noord-Drenthe

28.172

Uitvoeringskosten Omgevingswet

85.826

Veerkracht en weerbaarheid

898

Veilig vergaderen

2.400

Veilig wonen

2.415

Veilige steden

825

Veiligheidshuizen

7.699

Veldacademie

97

Verduurzaming Vlieland

325

Verkeersveiligheid

95

Versterking arbeidsmarktregio's

23.440

Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag

10.000

Versterking omgevingsveiligheidsdiensten

3.925

Voorbereiding bouw kerncentrales

4.182

Voorschoolse voorziening peuters

30.000

Vrouwenopvang

230.621

VTH-taken

46.700

Weerbare gemeenschappen tegen ondermijnende criminaliteit

373

Wet betaalbare huur

19.256

Wet kwaliteitsborging bouw

10.076

Wet betaalbare huur

1.000

Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2024

271

Work in NL (Dienstverlening arbeidsmarktregio)

6.246

Work in NL Betrekken zelforganisaties en sleutelpersonen

1.008

  

Stand 2e suppletoire begroting 2025

1.560.974