Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Paternotte en Boswijk over het bericht ‘Nederland laat Russische schaduwvloot ongemoeid, terwijl zeven landen wel controleren’

Antwoord van Minister Tieman (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 30 september
2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Nederland laat Russische schaduwvloot ongemoeid, terwijl
zeven landen wel controleren»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u het eens met de vragenstellers dat Nederland, samen met bondgenoten, alles
wat binnen onze macht ligt moet doen om Russische druk en dreiging, ook op internationale
wateren, actief tegen te gaan?

Antwoord 2

Het kabinet neemt de Russische druk en dreiging zeer serieus en benadrukt de noodzaak
van een krachtige, gecoördineerde aanpak binnen de internationale gemeenschap. Nederland
zet zich, samen met haar bondgenoten, actief in om binnen de bestaande juridische
en operationele kaders maatregelen te nemen om de Russische dreiging, ook op internationale
wateren, effectief tegen te gaan.

Vraag 3

Deelt u de mening van de vragenstellers dat Nederland minstens een gelijke bijdrage
zou moeten leveren als de andere Oostzee- en Noordzeelanden aan het controleren van
schepen uit de Russische schaduwvloot? Zo ja, bent u van mening dat Nederland dat
momenteel ook doet?

Antwoord 3

Zoals aangegeven in de antwoorden op eerdere vragen van uw Kamer (Kamerstuk 21501-02-3021) varen er zeer veel schepen door de Nederlandse EEZ. Het is onmogelijk alle
schepen uit de Russische schaduwvloot te controleren, temeer daar Nederland geen rechtsmacht
heeft bij schepen die varen op open zee. Deze schepen hebben het recht van onschuldige
doorvaart op grond van het VN-zeerechtverdrag (UNCLOS artikel 17). Andere Oostzee-
en Noordzeelanden maken gebruik van in de Internationale Maritieme Organisatie (IMO)
aangewezen MRS-gebieden. MRS staat voor «Mandatory Reporting of Ships». Deze MRS-gebieden
zijn nauwe zeestraten (de zogeheten choke points) waarbij er voor het bewaken van
nautische veiligheid meer rechtsmacht is om schepen op zee te kunnen controleren op
veiligheid. Nederland heeft geen MRS-gebieden want de Noordzee is een open zee en
geen nauwe zeestraat. Nederland maakt voor controle van schepen uit de Russische schaduwvloot
zoveel als mogelijk gebruik van de informaties uit de andere Oostzee- en Noordzeelanden
die op grond van hun MRS-gebieden meer mogelijkheden hebben om in geval van onschuldige
doorvaart toch te kunnen controleren. Daarnaast wordt actief gezocht naar aanvullende
oplossingen om gezamenlijk in internationaal verband zo effectief mogelijk actie te
kunnen ondernemen tegen dergelijke schepen. Zo heeft de Kustwacht recent, op 19/20 augustus
en op 27/28 augustus jl., twee door de EU gesanctioneerde schaduwvlootschepen met
een valse Arubaanse vlag begeleid en contact gelegd met de kapiteins. Hiervan zijn
onder andere de scheepsdocumenten opgevraagd en gecontroleerd.

Vraag 4

Bent u van mening dat alle ruimte die United Nations Convention on the Law of the
Sea (UNCLOS) in artikel 56, 192 en 211 biedt om het mariene milieu te beschermen,
wordt benut?

Antwoord 4

Als verdragspartij moet Nederland uitvoering geven aan verplichtingen ter bescherming
van het mariene milieu die voortvloeien uit het VN-Zeerechtverdrag en verplichtingen uit hoofde van andere relevante verdragen, zoals IMO-verdragen
en het OSPAR-verdrag. Daarbij kan gedacht worden aan het MARPOL-verdrag waarin regels
over verontreiniging van schepen staan of aan het OSPAR-verdrag ter bescherming van
het mariene milieu in het noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan. Ook draagt
EU-regelgeving bij aan de bescherming van het mariene milieu zoals de vogel- en habitatrichtlijn,
de Kaderrichtlijn mariene strategie en recent de Natuurherstelverordening. Al deze
verdragen en EU-regelgeving zijn of worden geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving
ter bescherming en verbetering van het mariene milieu. Zo gelden onder de nationale
Omgevingswet vergunningsplichten voor activiteiten op zee waarbij getoetst wordt op
natuur- en milieueffecten.

Vraag 5

Klopt het dat u eerst juridische belemmeringen noemde tegenover De Volkskrant, maar
later vooral sprak van praktische belemmeringen die reden zouden zijn om niet te controleren?
Kunt u dit toelichten?

Antwoord 5

Zoals eerder aangegeven, hangen de juridische mogelijkheden af van de omstandigheden.
In geval van onschuldige doorvaart van schaduwvlootschepen heeft Nederland geen jurisdictie
om schepen op open zee te controleren. In geval van schepen met een valse vlag zijn
er meer mogelijkheden. Daarbij moet onder andere rekening worden gehouden met het
zeegebied waarin wordt gevaren, buiten de territoriale wateren is de rechtsmacht beperkt.
Voor controle op schepen op volle zee (onschuldige doorvaart) spelen ook praktische
belemmeringen een rol.

Deze schepen zijn niet verplicht te reageren op een oproep van de Kustwacht om de
scheepsdocumenten te overleggen. Andere EU landen gebruiken daar de in IMO aangewezen
MRS-gebieden voor, waarbij in smalle zeestraten voor het bewaken van de nautische
veiligheid wel jurisdictie is om overhandiging van scheepsdocumenten te vereisen.

Verder spelen operationele factoren een rol, zoals de beschikbaarheid van geschikte
middelen en de veiligheidsomstandigheden bij ingrijpen op zee.

Vraag 6

Welke stappen heeft u reeds gezet om de in het artikel genoemde juridische en technische
belemmeringen weg te nemen?

Antwoord 6

Het kabinet heeft verschillende stappen gezet om de juridische en technische belemmeringen
te verkleinen. Eerder bent u geïnformeerd over het internationaalrechtelijk kader
voor overheidsoptreden op de Noordzee. Zoals hierboven genoemd wordt er gewerkt om
het nationaalrechtelijke kader verder uit te werken. Daarnaast worden protocollen
ontwikkeld om sneller informatie over verdachte schepen te delen met bondgenoten.
Ook worden scenario-oefeningen voorbereid om de inzet van inspecteurs en schepen op
zee en op ankervakken goed te coördineren en om risico’s bij inspecties te minimaliseren.
Nederland onderzoekt samen met EU-partners hoe gezamenlijke monitoring en het delen
van informatie het toezicht kunnen versterken.

Vraag 7

Welke capaciteit is nodig om inspecties zo snel mogelijk te laten starten met het
controleren van de Russische schaduwvloot?

Antwoord 7

Het controleren en inspecteren van de Russische schaduwvloot bestaat uit verschillende
aspecten. In de regel komen deze schepen niet in Nederlandse havens en gaat het om
het opvragen van documenten van voorbijvarende schepen (onschuldige doorvaart) waarbij
deze schepen niet verplicht zijn hun scheepsdocumenten te overleggen maar dit wel
op vrijwillige basis kunnen doen. De Kustwacht en Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) werken samen om verdachte schepen te monitoren. De Kustwacht vraagt de documenten
en certificaten op die de ILT vervolgens controleert. Hiermee zijn beide diensten
al begonnen en de eerste verdachte schepen zijn ook al op deze manier benaderd.

Daarnaast worden momenteel in samenwerking met de Kustwacht inspecteurs van de ILT
opgeleid om controles uit te voeren op verdachte schepen. Zoals aangegeven voeren
de ketenpartners nu al inspectieactiviteiten uit, uitbreiding van het type inspectie
zal significant meer geld en capaciteit kosten bij de betrokken partijen. Over de
dekking van deze kosten wordt nu gesproken. De voorbereiding gaat gewoon door.

Vraag 8

Bent u bereid om prioriteit te geven aan het versterken van de maritieme handhavingscapaciteit
in de Noordzee, zodat Nederland zo spoedig mogelijk wél controles gaat uitvoeren op
de Russische schaduwvloot?

Antwoord 8

Ja, het kabinet geeft prioriteit aan het versterken van de maritieme handhavingscapaciteit.
Er wordt gewerkt aan het uitbreiden van de middelen en het trainen van personeel om
controles mogelijk te maken. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de Kustwacht, ILT
en andere betrokken ketenpartners, met aandacht voor veiligheid, efficiëntie en juridische
kaders.

Daarnaast onderzoekt het kabinet mogelijkheden om operationele en technische capaciteit
op korte en middellange termijn uit te breiden, zodat Nederland actiever kan optreden
tegen schepen van de Russische schaduwvloot, met name als ze vals gevlagd zijn, binnen
de kaders van het internationale recht. Ook samenwerking met andere landen blijft
een belangrijk instrument om de effectiviteit van controles te vergroten en de Noordzee
veiliger te maken.

Vraag 9

Gezien het feit dat u tot nog toe niet handhaaft in de Exclusieve Economische Zone,
welke maatregelen neemt u of gaat u nemen om sabotage van onderzee-infrastructuur
door Russische schepen tegen te gaan en te ontmoedigen?

Antwoord 9

In de Kamerbrief van 13 mei 2025 van de Minister van Defensie bent u geïnformeerd
over mogelijkheden om in te grijpen op maritieme sabotageactiviteiten en de juridische
basis daarvoor. Daarin is uiteengezet welke maatregelen het kabinet reeds uitvoert
en dat mogelijke aanvullende maatregelen in specifieke situaties kunnen worden genomen.
Dit betekent dat kwaadwillende actoren op de Noordzee niet mogen doen wat ze willen.
Als dat nodig is, begeleidt de Koninklijke Marine Russische schepen door de Nederlandse
EEZ. Daarnaast voert de Kustwacht in het kader van handhavingstaken patrouilles uit
op en boven zee.

Het kabinet neemt verschillende maatregelen om de infrastructuur op de Noordzee weerbaar
te maken. In het Actieplan Strategie ter bescherming Noordzee infrastructuur wordt
samengewerkt met 6 departementen en verschillende uitvoeringsorganisaties om de bescherming
van onderzeese infrastructuur te verbeteren. Zo is er onder andere geïnvesteerd in
het verbeteren van zicht op en in de Noordzee, in het verhogen van de digitale en
fysieke weerbaarheid, het verbeteren van de crisisbeheersing en is er geïnvesteerd
in zowel nationale als internationale samenwerking.

Vraag 10

Klopt het dat het Verenigd Koninkrijk meer schepen uit de schaduwvloot sanctioneert
dan de Europese Unie (EU)? Zo ja, wat wilt u hieraan gaan doen?

Antwoord 10

Nederland blijft zich onverminderd inzetten om samen met onze partners, zowel binnen
de EU als daarbuiten, de druk op Rusland op te voeren en de mogelijkheden om de schaduwvloot
effectief aan te pakken te vergroten. Daarvoor is het sanctioneren van schepen die
niet aan het olieprijsplafond voldoen van groot belang. Op dit moment heeft de Europese
Unie, met toevoeging van 105 schepen in het 18e sanctiepakket tegen Rusland in juli 2025, 444 schepen van de Russische schaduwvloot
gesanctioneerd. Het Verenigd Koninkrijk heeft op dit moment 424 schepen onder hun
Rusland regime gesanctioneerd2. Daarmee heeft de Europese Unie een iets groter aantal schepen uit de schaduwvloot
gesanctioneerd dan het Verenigd Koninkrijk. In nauwe samenwerking met onze partners,
waaronder het Verenigd Koninkrijk, zullen wij onze gezamenlijke inspanningen voortzetten
om de schaduwvloot krachtig en effectief aan te pakken.