Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Chakor over de publicatie van de WRR

Antwoord van Minister Van Weel (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
29 augustus 2025).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
(WRR) over de deskundige overheid?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herkent u het WRR-signaal dat deze lacunes met name zichtbaar zijn bij kleinere gemeenten?
Wat betekent dit volgens u voor de rechtsgelijkheid en de kwaliteit van beleidsuitvoering
door decentrale overheden?

Antwoord 2

De WRR wijst erop dat kleine gemeenten vaker kampen met uitstroom van personeel, beperkte
beloningsmogelijkheden en ook een grotere afhankelijkheid van externe expertise. De
WRR beveelt aan om deze kwetsbaarheid aan te pakken. Daarnaast wordt voorgesteld om
specialistische kennis te bundelen in regionale expertisecentra en de samenwerking
in personeelsbeleid te bevorderen, eventueel met ondersteuning van het Rijk of de
VNG. Deze aanpak kan bijdragen aan het verkleinen van verschillen tussen de gemeenten
en daarmee aan de kwaliteit van de (beleids-)uitvoering en ontwikkeling. Hierbij constateer
ik een link met een advies dat de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur in december
2023 uitbracht en waarin deze raad adviseerde deskundigheid slimmer te poolen en te gaan werken met expertisevertegenwoordiging. Het vervolg geven aan de aanbevelingen
op dit vlak worden de komende tijd verkend. Ik verbind aan deze verkenning ook de
acties die voortkomen uit de Actieagenda Goed Bestuur, waarmee het kabinet een betere
balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoering wil bereiken.2 De structurele actiepunten die in dit kader vooral van belang zijn, zijn het bestendigen
van goede interbestuurlijke samenwerking, de intensivering van de Uitvoerbaarheidstoets
decentrale overheden en het blijven werken aan passende bestuurlijke en financiële
arrangementen voor medeoverheden.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u het risico dat de overheid onvoldoende interne expertise opbouwt
op cruciale beleidsterreinen die juist nu in hoog tempo veranderen en aan belang winnen?

Antwoord 3

Het rapport laat zien dat bij het Rijk op terreinen als digitalisering en ruimtelijke
ordening de behoefte aan diepgaande kennis groter is dan het voor ons beschikbare
aanbod. Daarom onderzoek ik maatregelen zoals expertisepools, een integrale personeelsstrategie,
marktconformiteit van salarissen en investeringen in opleidingen. Ook verken ik het
voorstel van de WRR om deze kennisontwikkeling structureel te borgen. Het rapport
benoemt daarnaast dat gemeenten met zowel een gebrek aan kennis op het gebied van
digitalisering als ook op gebied van het ruimtelijke domein kampen. Hierdoor kan de
conclusie ook zijn dat het individueel door organisaties (bijvoorbeeld kleine gemeenten)
uitvoeren van opgaven niet meer verstandig is/minder voor de hand ligt. Op digitaliseringsgebied
beoogt de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) bijvoorbeeld een meer gemeenschappelijke
aanpak en minder versnippering. In lijn hiermee is op 18 juni door de VNG een resolutie
aangenomen om de gemeentelijke digitalisering te collectiviseren.

Vraag 4

Kunt u aangeven in hoeverre de overheid gebruik maakt van externe consultants? Kunt
u dit uitsplitsen naar de Rijksoverheid en medeoverheden?

Antwoord 4

In 2024 bedroegen de totale uitgaven aan externe inhuur 3,67 miljard euro. Dit is
15,4 procent van de totale personele uitgaven van de rijksdienst. Voor uitgebreide
informatie ter zake verwijs ik naar de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2024.3 Het Rijk monitort de inhuur door decentrale overheden niet, maar volgens de Personeelsmonitor
Gemeenten is de externe inhuur ongeveer 18 procent.

Vraag 5

Zou de overheid geld kunnen besparen als een deel van de externe deskundigheid weer
in huis wordt gehaald? Zo ja, bent u bereid dit te onderzoeken? Zo nee, waarom denkt
u niet dat de overheid geld kan besparen door weer meer expertise in huis te halen?

Antwoord 5

Op de lange termijn zie ik mogelijkheden voor besparingen. Daarvoor zullen in eerste
instantie echter investeringen noodzakelijk zijn, gericht op het verminderen van de
afhankelijkheid van externe inhuur, zodat op termijn structurele kostenreductie kan
worden gerealiseerd. Deze investeringen richten zich op het aantrekken van vaste medewerkers,
op onderzoek naar wat er nodig is om deze mensen niet alleen binnen te halen, maar
ook te behouden, het versterken van interne opleidingen en het beter benutten van
onderstaande mogelijkheden.

Het gaat er daarbij niet om het volledig terughalen van externe kennis, maar om duidelijk
te onderscheiden welke kennis structureel aanwezig moet zijn en welke kennis slechts
tijdelijk benodigd is. In dat laatste geval blijft externe inhuur een duidelijke meerwaarde
houden, terwijl structurele kennis juist beter benut en geborgd dient te worden door
vaste medewerkers in dienst te nemen. Door samen te werken met externe deskundigen
en de opgedane kennis intern te verankeren (bijvoorbeeld via een «train-de-trainer»-aanpak),
kan de overheid stap voor stap eigen expertise opbouwen. Ook de inzet van bijvoorbeeld
Rijksconsultants voor opdrachten bij de departementen draagt bij aan het behoud van
expertise binnen de rijksdienst die flexibel kan worden ingezet. Dit sluit aan bij
de ambitie om de externe inhuur fors terug te dringen. Zo wordt niet alleen de continuïteit
en kwaliteit van beleid versterkt, maar kan ook meer en beter gebruik worden gemaakt
van de kennis die in de samenleving aanwezig is.

Vraag 6

Acht u de door de WRR geconstateerde afhankelijkheid van externe partijen voor digitale
expertise wenselijk en toekomstbestendig? Welke maatregelen neemt u om digitale expertise
wél intern op te bouwen en te behouden?

Antwoord 6

Ik acht die afhankelijkheid niet wenselijk. Het is belangrijk dat de overheid zelf
digitale kernkennis ontwikkelt en behoudt, zeker voor kritieke functies als cybersecurity.
De Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) bevat de prioriteit «Digitaal vakmanschap
en een moderne werkomgeving». Daarmee richten we ons op een personeelsstrategie voor
digitalisering. Dit omvat het bepalen welke kennis intern nodig is en welke extern
ingehuurd moet worden, om zo gericht te kunnen werven, om te scholen en onderwijs
te ontwikkelen. Er komt meer regie op digitaliseringskennis bij ambtenaren, waarbij
ICT-kennis actief wordt gedeeld en efficiënter wordt ingezet. Tot slot werken we aan
een moderne digitale werkomgeving met de juiste middelen voor ambtenaren.

Vraag 7

Wat is uw reactie op de constatering dat vakinhoudelijke specialisatie binnen de overheid
minder wordt gewaardeerd dan generiek management, en dat dit ten koste gaat van de
opbouw en borging van diepgaande inhoudelijke deskundigheid?

Antwoord 7

De WRR verwijst in zijn rapport naar de vier dimensies van deskundigheid (vakdeskundigheid,
velddeskundigheid, procesdeskundigheid en uitvoeringsdeskundigheid) die belangrijk
zijn voor een goed functionerende overheid en die ook binnen de overheid aanwezig
moeten zijn. Het is belangrijk dat elke overheidsorganisatie een goede mix van deskundigheden
heeft, waarbij vakinhoudelijke expertise een onderdeel is. Echter is de constatering
van de WRR ook dat loopbanen binnen de rijksdienst vaak vooral gericht zijn op management,
waardoor vakinhoudelijke experts minder mogelijkheden hebben om door te groeien. De
WRR adviseert om dit te veranderen door loopbaanpaden te creëren binnen brede beleidsdomeinen,
waarbij functies in beleid, uitvoering en toezicht worden gecombineerd. Daarnaast
is de WRR van mening dat inhoudelijke expertise bij beoordeling en beloning meer waardering
verdient, en dat het zinvol is gebruik te maken van de bestaande ruimte hiervoor.
Zowel vakinhoudelijk specialisme als goed management zijn bij de rijksdienst onontbeerlijk.
Wat betreft functievervulling bij het topmanagement wordt gekeken naar de opgave,
de benodigde vakinhoudelijke kennis en ervaring en de complementariteit met het team.
Dit sluit ook aan bij de ambitie om binnen de Rijksoverheid opgavegericht te werken.
Ik zal deze aanbevelingen meenemen bij het herijken van het strategisch personeelsbeleid.

Vraag 8

Hoe gaat u, gelet op de constatering van de WRR dat carrièremogelijkheden voor inhoudelijk
deskundige ambtenaren beperkt zijn, de positie van vakinhoudelijke experts versterken?

Antwoord 8

In aansluiting op het antwoord op vraag 7 zouden alle dimensies van deskundigheid
op eenzelfde wijze gewaardeerd moeten worden. Dat is nu nog niet altijd het geval.
Er zijn betere carrièrepaden denkbaar voor inhoudelijke experts met naast algemene
proceskennis, diepgaande, inhoudelijke vakkennis, veldkennis en uitvoeringskennis.
Zij moeten kunnen doorgroeien naar hogere functies zonder dat dit per se gepaard hoeft
te gaan met coördinerende of leidinggevende verantwoordelijkheden. Bij deze ontwikkeling
hoort ook het expliciet waarderen van kennis in functiewaardering en bij benoemingen.
Tegelijkertijd moeten ook topambtenaren voldoende kennis en expertise hebben van het
domein waarin zij werken en de context kennen die hoort bij de maatschappelijke opgave.
Zoals gezegd onderscheidt de WRR vier soorten deskundigheid die nodig zijn voor goede
besluitvorming: vakdeskundigheid, velddeskundigheid, procesdeskundigheid en uitvoeringsdeskundigheid.
Een goede deskundigheidsmix moet passen bij de taken van een overheidsorganisatie,
de maatschappelijke opgave en het samenspel met de partijen in de omgeving. Ik hecht
er aan dat (top)ambtenaren in hun loopbaan verschillende functies vervullen in uitvoering,
beleid en toezicht zodat zij kennis opbouwen van de verschillende werkvelden en brede
kennis opbouwen binnen een domein. Dit sluit aan bij de brief van 11 juli jl. aan
uw Kamer over de hervorming van de Algemene Bestuursdienst (ABD).4

Vraag 9

Hoe rijmt u deze structurele problemen met de aangekondigde bezuinigingen van 22 procent
op het ambtelijke apparaat? Erkent u dat juist in een complexe samenleving met grote
maatschappelijke opgaven, zoals klimaat, digitalisering en kansengelijkheid, de ambtelijke
kennis en expertise niet afgebouwd, maar juist versterkt moeten worden? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 9

In de brief van 14 maart jl. benadrukt mijn ambtsvoorganger het belang van de borging
van kennis binnen de rijksdienst, ook in tijden van bezuinigingen.5 Zo blijft de rijksdienst in staat om adequaat om te gaan met de huidige en toekomstige
maatschappelijke uitdagingen.

Vraag 10

Hoe zorgt u ervoor dat beleidsambtenaren ook de uitvoeringskant van beleid leren begrijpen,
daar er volgens de WRR nauwelijks financiële prikkels zijn om als ambtenaar ervaring
op te doen in de uitvoering?

Antwoord 10

Beleidsambtenaren kunnen meer praktijkervaring opdoen via detacheringen en uitwisselingen
met uitvoeringsorganisaties en gemeenten. Daarnaast worden ambtenaren gestimuleerd
in de eigen functie grenzeloos samen te werken met collega’s van andere departementen,
maar ook met collega’s in de uitvoering, bij andere overheden en met maatschappelijke
partijen. Zie hiervoor ook het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur «Naar
een uitvoerende macht» en de kabinetsreactie daarop.6 Het kunnen werken in multidisciplinaire teams, zoals de WRR ook bepleit, en het waarderen
daarvan zal ook worden betrokken bij de herziening van het strategisch personeels-
en organisatiebeleid. Verder kan het beschikken over kennis van en ervaring in de
uitvoering van belang zijn bij benoemingen voor hogere functies. Dit wordt meegenomen
in de ontwikkeling van de ABD.

Vraag 11

Deelt u de zorg van de WRR over het gebrek aan basiskennis over de rol van de ambtenaar
binnen de democratische rechtsstaat? Welke verantwoordelijkheid ziet u hier voor uzelf
om basiskennis over staatsrecht, democratie en rechtsstatelijkheid breed en structureel
te verankeren binnen de publieke dienst?

Antwoord 11

Ja, die zorg deel ik. Ik zie het als mijn verantwoordelijkheid om dit fundament te
versterken. Daarom wordt gewerkt aan een verplichte basisopleiding voor alle rijksambtenaren
over staatsrecht, democratie en publieke verantwoordelijkheid. Hierin wordt ook digitaal
vakmanschap als onderwerp meegenomen.

Specifiek voor topambtenaren is een leer- en ontwikkelaanbod op het gebied van rechtsstatelijk
leiderschap beschikbaar. Daarnaast is de ambtseed vernieuwd en staat ambtelijk vakmanschap
structureel op de agenda.

Vraag 12

Kunt u bovenstaande vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 12

Ik heb de vragen afzonderlijk beantwoord.