Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Welzijn over antwoorden op Kamervragen over risico op hogere prijzen in nieuw kinderopvangstelsel van 17 februari 2025

Antwoord van Staatssecretaris Nobel (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
14 april 2025)

Vraag 1

Bent u bekend met de Handreiking Diensten van Algemeen Economisch Belang (DEAB) uit
2014?

Antwoord 1

Ja, daar ben ik mee bekend.1

Vraag 2

Als in deze Handreiking staat dat kinderopvang een sociale Dienst van Algemeen Economisch
Belang is, betekent dit dan dat de financiering van kinderopvang binnen de staatssteunregels
valt? Waarom wel of niet?

Antwoord 2

In het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang betaalt de overheid de vergoeding
voor kinderopvang direct aan kinderopvangorganisaties. Hierdoor is er sprake van staatssteun
waar een oplossing voor gevonden moet worden. Dit kan door het vestigen van een dienst
van algemeen economisch belang (DAEB) in de sector. Het is dus niet per definitie
zo dat kinderopvang een DAEB is. Kinderopvang is ook niet op die manier in de Handreiking
DAEB genoemd. In de Handreiking DAEB wordt een verwijzing gemaakt naar het DAEB-Vrijstellingsbesluit
20122, waarin de voorwaarden voor het rechtmatig vestigen van een DAEB zijn vastgelegd.
Zo moet er bijvoorbeeld sprake zijn van een duidelijk omschreven dienst en er moeten
objectieve en transparante criteria zijn voor de berekening van de compensatie. Als
een overheid een DAEB compensatiesteun op basis van het DAEB-Vrijstellingsbesluit
verleent, hoeft zij de steun niet eerst bij de Europese Commissie te melden. Voor
DAEB-steun op basis van het DAEB-Vrijstellingsbesluit met betrekking tot sociale behoeften
(waaronder ook kinderopvang wordt begrepen) geldt geen compensatieplafond. Dat betekent
dat de overheid geen rekening hoeft te houden met het algemene compensatieplafond
van het DAEB-vrijstellingsbesluit ter hoogte van 15 miljoen euro per onderneming die
een DAEB verricht.

Vraag 3

Bent u bekend met het Europese DAEB-vrijstellingsbesluit (2012/21/EU) dat het kader
bepaalt voor het geven van staatssteun?

Antwoord 3

Ja, daar ben ik mee bekend. Zie ook het antwoord onder vraag 2.

Vraag 4

Is het juist dat naast de duiding in de Handreiking DAEB 2014, Nederland ook in de
manier waarop het kinderopvangstelsel heeft georganiseerd valt onder het Europese
Unie (EU)-kader van 2012?

Antwoord 4

De Handreiking DAEB geeft een overzicht van de huidige mogelijkheden die Europese
regelgeving op het gebied van financiering en uitvoering van DAEB biedt. De Handreiking
DAEB biedt zelf geen juridische basis voor het vestigen van een DAEB. Voor de nieuwe
financiering voor kinderopvang, waarin kinderopvangorganisaties direct vanuit de overheid
gefinancierd worden, geldt dat het DAEB-vrijstellingsbesluit 2012 van toepassing is.

Vraag 5

Staat u nog steeds achter uw eerdere antwoord uit februari jl. waarin u stelt dat
Kinderopvang geen Dienst van Algemeen Economisch Belang is?3 Waarom wel of niet?

Antwoord 5

Ja, ik sta achter het antwoord dat ik eerder heb gegeven. Op dit moment is de kinderopvangsector
geen DAEB. In het huidige kinderopvangstelsel ontvangen werkende ouders (natuurlijke
personen) een kinderopvangtoeslag vanuit de overheid. Vanwege de directe financiering
van de vergoeding voor kinderopvang aan kinderopvangorganisaties wordt het vraagstuk
ten aanzien van staatssteun nu uitgewerkt. Het vestigen van een DAEB is een manier
om staatssteun te voorkomen.

Vraag 6

Eerder gaf u tevens aan dat voorkomen kan worden dat sprake is van staatssteun door
een activiteit te kwalificeren als dienst van algemeen economisch belang, wat bedoelt
u hiermee? Hoe kan dit precies worden voorkomen?

Antwoord 6

Een steunmaatregel, of te wel een bijdrage die de overheid verstrekt aan ondernemingen,
wordt niet als staatssteun aangemerkt wanneer de maatregel alleen dient ter compensatie
voor de uitvoering van een DAEB door een of meerdere ondernemingen. In dat geval is
er dus geen sprake van staatssteun.

Vraag 7

Is het juist dat er bij een dienst van algemeen economisch belang sowieso sprake is
van staatssteun, maar dat het erom gaat of dit wel of niet geoorloofd is?

Antwoord 7

Zoals hiervoor in reactie op vraag 6 geantwoord, wordt een steunmaatregel niet als
staatssteun aangemerkt, wanneer de maatregel alleen dient ter compensatie voor de
uitvoering van de DAEB. Wanneer de dienst voldoet aan de voorwaarden die o.a. het
DAEB-vrijstellingsbesluit vereist, is er dus geen sprake van staatssteun.

Vraag 8

Kunt u bevestigen dat er bij de financiering van kinderopvang in Nederland overheidsgeld
gemoeid is?

Antwoord 8

Dat klopt. De overheid biedt werkende ouders een tegemoetkoming in de kosten voor
kinderopvang in de vorm van de kinderopvangtoeslag aan ouders4. In het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang zal de overheid de vergoeding
voor kinderopvang rechtstreeks aan kinderopvangorganisaties verstrekken.

Vraag 9

Kunt u tevens bevestigen dat Nederland wel degelijk rekening moet houden met voorwaarden
waaronder dit mag zoals in het kader van 2012 uiteengezet? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 9

In het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang betaalt de overheid de vergoeding
voor kinderopvang, voor een ouder die aan de wettelijke voorwaarden voldoet, direct
aan de kinderopvangorganisatie die de opvang voor de betreffende ouder verzorgt. Dit
leidt ertoe dat er in het nieuwe financieringsstelsel in beginsel sprake is van staatssteun.
Zoals eerder aangegeven is staatssteun in beginsel verboden, echter zijn er mogelijkheden
om staatssteun te rechtvaardigen danwel te voorkomen. Er is geen sprake van staatssteun,
wanneer een DAEB voldoet aan de vereisten die gesteld zijn in de DAEB-vrijstellingsregeling.
Concreet betekent dit dat in de uitwerking van het nieuwe financieringsstelsel voor
kinderopvang rekening wordt gehouden met de voorwaarden die het DAEB-vrijstellingsbesluit
stelt aan het vestigen van een DAEB.

Vraag 10

Moet Nederland (centraal of decentraal) rapporteren aan de Europese Commissie over
staatssteun bij kinderopvang? Waarom wel of niet?

Antwoord 10

Bij de nieuwe financiering van kinderopvang, zal Nederland moeten rapporteren aan
de Europese Commissie. Op basis van artikel 9 van het DAEB-vrijstellingsbesluit moeten
(decentrale) overheden tweejaarlijks rapporteren over DAEB-compensaties. Aan de hand
van de verslaglegging van (decentrale) overheden, kan de Europese Commissie controleren
over de aangewezen DAEB conform de voorwaarden van het DAEB-vrijstellingsbesluit is
ingericht.

Vraag 11

Wilt u uw eerdere antwoord op de vraag of de door u voorgenomen stelselwijziging voldoet
aan de voorwaarden voor staatssteun heroverwegen en aangeven of u daar nog steeds
achter staat?

Antwoord 11

Ik heb geen reden om het eerdere antwoord dat ik gegeven heb over het risico op staatssteun
in het nieuwe financieringsstelsel te heroverwegen of te herzien. Zoals uit een ambtelijk
en informeel overleg met de Europese Commissie is gebleken, ontstaat er in het nieuwe
financieringsstelsel voor kinderopvang staatssteun vanwege de directe financiering
van de vergoeding voor kinderopvang vanuit de overheid aan kinderopvangorganisaties.

Vraag 12

Als u het voornemen heeft om de wet over het nieuwe financieringsstelsel op 1 januari
2027 in te laten gaan en u bent nu nog bezig met in kaart brengen wat effecten zijn
van kinderopvang als DAEB, is die datum dan nog reëel? Waarom wel of niet?

Antwoord 12

De uitwerking van de voorwaarden waaronder een DAEB rechtmatig gevestigd kan worden,
vindt zijn weerslag in het wetsvoorstel inzake het nieuwe financieringsstelsel voor
kinderopvang en de bijbehorende memorie van toelichting die de regering nu voorbereid.
Ik heb geen aanleiding om te denken dat die uitwerking invloed heeft op de inwerkingtredingsdatum
van het nieuwe financieringsstelsel.

Vraag 13

Wilt u deze vragen binnen weken, één voor één beantwoorden?

Antwoord 13

Ja.