Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Diederik van Dijk en Stoffer over de mogelijke herbenoeming van de VN Speciaal Gezant mevrouw Albanese

Antwoord van Minister Veldkamp (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 26 maart 2025). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2024–2025, nr. 1439.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Minister Veldkamp (Buitenlandse Zaken) weigert omstreden
VN-rapporteur Albanese te ontvangen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u, gezien recente veroordelingen van haar publieke uitingen, alsmede formele
weigeringen om mevrouw Albanese te ontvangen, bezorgd over de gevolgen die de omstreden
uitlatingen van mevrouw Albanese hebben voor de status en het gezag van de Verenigde
Naties (VN)?

Antwoord 2

Speciaal Rapporteurs zijn aangesteld door de VN-Mensenrechtenraad (MRR) om als onafhankelijke
deskundigen onderzoek te doen naar een bepaald thematisch mensenrechtenonderwerp of
landensituatie en daarover aan de Raad en de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties (AVVN) te rapporteren. Ze werken op persoonlijke titel, zijn onbezoldigd en
zijn niet in dienst van de Verenigde Naties (VN). Ze spreken derhalve formeel niet
namens de VN. Vanwege deze opzet zijn de gevolgen voor de status en het gezag van
de VN in formele zin beperkt. Evenwel is de koppeling van Speciaal Rapporteurs met
het VN-systeem ontegenzeggelijk en dienen zij zich daarom ook te houden aan de VN-gedragscode
voor Speciaal Rapporteurs. In het geval van mevrouw Albanese staan diverse van haar
uitlatingen op sociale media haaks op die gedragscode, wat het kabinet afkeurt en
bij haar bezoek aan Nederland is overgebracht.

Vraag 3

Vindt u dat dergelijke uitlatingen passen bij de standaarden die gelden voor het uitoefenen
van een functie in een uiterst gevoelige en complexe omgeving?

Antwoord 3

In algemene zin hecht het kabinet sterk aan zowel de onafhankelijkheid van Speciaal
Rapporteurs als aan het belang dat deze hun werk kunnen doen zonder druk of tussenkomst
van VN-lidstaten. Speciaal Rapporteurs hebben echter ook een groot publiek bereik
en daarmee een belangrijke verantwoordelijkheid om bij hun publieke uitingen vanuit
hun functie geen persoonlijke politieke meningen te verkondigen. Diverse uitingen
van Speciaal Rapporteur Albanese op sociale media staan haaks op de gedragscode. Nederland
keurt deze uitingen af en heeft Speciaal Rapporteur Albanese hier meermaals op aangesproken,
meest recentelijk in februari 2025. Indien nodig zal Nederland zijn zorgen over de
impact van bepaalde uitlatingen van Speciaal Rapporteur Albanese opnieuw onder haar
aandacht brengen.

Vraag 4

Bent u van oordeel dat het optreden van de huidige rapporteur mevrouw Albanese in
overeenstemming is met de eisen van de Code of Conduct for Special Procedures Mandate-Holders
van de VN, onder andere ten aanzien van objectiviteit en onafhankelijkheid?

Antwoord 4

Alle Speciaal Rapporteurs zijn gebonden aan een VN-gedragscode (code of conduct) die onafhankelijkheid, onpartijdigheid en de hoogste integriteit voorschrijft. Dat
geldt dus ook voor Speciaal Rapporteur Albanese. Klachten over het functioneren van
een Speciaal Rapporteur, of vermoedelijke schending van de gedragscode, kunnen worden
ingediend bij de voorzitter van het zgn. coördinatie comité van VN-mandaathouders.
Deze klachten worden vertrouwelijk behandeld door dit comité. Het coördinatie comité
rapporteert jaarlijks in algemene zin aan de VN-Mensenrechtenraad over het functioneren
van Speciaal Rapporteurs. Indien het coördinatie comité besluit dat er sprake is van
een overduidelijke, structurele schending van de gedragscode, kan dit worden doorverwezen
naar de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad. Het is dan aan de voorzitter van de
VN-Mensenrechtenraad hoe dit wordt voorgelegd aan de leden van de VN-Mensenrechtenraad.

Vraag 5

Hoe verloopt de formele procedure om te komen tot de (her)benoeming van speciaal rapporteurs
van de Mensenrechtenraad?

Antwoord 5

Na de instelling van het betreffende mandaat, in een door de VN-Mensenrechtenraad
aangenomen resolutie, wordt er een vacature online gezet. Het staat individuen vrij
hierop te reageren. Uit elk van de vijf regionale groepen van de VN wordt een ambassadeur
van een land, dat op dat moment lid is van de VN-Mensenrechtenraad, op persoonlijke
titel afgevaardigd in een «consultative group». Deze groep voert selectiegesprekken
en brengt vervolgens een publiek advies uit aan de voorzitter van de Raad met een
top drie van kandidaten (in volgorde van voorkeur). De voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad
draagt vervolgens één kandidaat voor aan de 47 leden van de VN-Mensenrechtenraad.
Bij geen bezwaar gaat de VN-Mensenrechtenraad akkoord, door middel van consensus,
met de benoeming voor een termijn van drie jaar. Het komt zelden voor dat de VN-Mensenrechtenraad
bezwaar maakt tegen het besluit van de voorzitter. De benoemingstermijn kan met drie
jaar verlengd worden tot een maximum van zes jaar. Deze verlenging geschiedt via een
stilzwijgende instemming van de Raad mits er geen gegrond bezwaar is. Uitzonderingen
op een verlenging zijn: 1) duidelijke schending van de VN-gedragscode, 2) ontslagneming
door de Speciaal Rapporteur zelf, of 3) beëindiging van het betreffende mandaat, via
een aangenomen resolutie. De formele procedure van de (her)benoeming van de Speciaal
Rapporteurs is vastgelegd in resolutie A/HRC/PRST/OS/14/2.2

Vraag 6

Welke inbreng heeft Nederland in het verleden gehad als het gaat om de benoeming van
de speciaal rapporteur voor de Palestijnse gebieden?

Antwoord 6

Tijdens de benoeming van mevrouw Albanese in de functie van «VN Speciaal Rapporteur
voor de mensenrechtensituatie in de Palestijnse Gebieden bezet sinds 1967» was Nederland
lid van de VN-Mensenrechtenraad en heeft net als alle andere leden ingestemd met de
voorgestelde benoeming (middels consensus). Nederland was geen lid van de «consultative
group» en dus ook niet betrokken bij de selectieprocedure.

Vraag 7

Klopt het dat het mandaat van mevrouw Albanese in mei 2022 is gestart voor de duur
van drie jaren?

Antwoord 7

Ja.

Vraag 8

Is de Mensenrechtenraad voornemens het mandaat van mevrouw Albanese te verlengen?

Antwoord 8

De herbenoeming is momenteel voorzien in de laatste week van de 58e zitting van de
VN-Mensenrechtenraad (31 maart tot en met 4 april 2025). Zoals in antwoord 5 uiteengezet,
kan een herbenoeming plaatsvinden indien er geen sprake is van 1) een duidelijke schending
van de VN-gedragscode, 2) ontslag van de Speciaal Rapporteur zelf of 3) beëindiging
van het betreffende mandaat. Mevrouw Albanese kan in de Raad momenteel rekenen op
brede politieke steun. Het kabinet steunt haar eventuele herbenoeming niet.

Vraag 9

Hoe beoordeelt u een eventuele herbenoeming van mevrouw Albanese? Bent u voornemens
zich in te spannen om een eventuele herbenoeming van mevrouw Albanese te voorkomen?

Antwoord 9

Zoals geschetst in het antwoord op vraag 3 hebben Speciaal Rapporteurs een groot publiek
bereik en daarmee een belangrijke verantwoordelijkheid om bij hun publieke uitingen
en in hun functie als Speciaal Rapporteur geen persoonlijke politieke meningen te
verkondigen. Diverse uitingen van Speciaal Rapporteur Albanese op sociale media staan
haaks op de gedragscode. Het kabinet keurt deze uitingen af. Afkeuring over opvattingen
of rapportages van Speciaal Rapporteurs bespreekt Nederland in eerste instantie met
de Rapporteur zelf en/of in de VN-Mensenrechtenraad. Het kabinet steunt eventuele
herbenoeming van mevrouw Albanese niet.

Vraag 10

Is u bekend hoe andere landen zich verhouden tot een eventuele herbenoeming van mevrouw
Albanese? Pleegt u overleg met landen over deze kwestie?

Antwoord 10

Mevrouw Albanese kan rekenen op aanzienlijke internationale steun voor haar werk.
Op dit moment is alleen van Israël bekend dat het zorgen heeft over de herbenoeming
van Speciaal Rapporteur Albanese. Deze zorgen zijn gedeeld met Nederland tijdens een
gesprek met de Nederlandse Mensenrechtenambassadeur tijdens het High Level Segment
van de VN-Mensenrechtenraad, eind februari 2025. Israël is momenteel geen lid van de VN-Mensenrechtenraad. Daarnaast zijn er verschillende landen, onder andere Duitsland, Frankrijk
en de Verenigde Staten, die de afgelopen jaren net als Nederland zorgen hebben geuit
over bepaalde uitlatingen van Speciaal Rapporteur Albanese. Deze landen hebben zich
tot nu toe echter niet uitgesproken over de herbenoeming van Speciaal Rapporteur Albanese.

Vraag 11

Welke inspanningen gaat u leveren om te bevorderen dat de opvolger van mevrouw Albanese
handelt in lijn met de gedragscode van de VN?

Antwoord 11

Alle Speciaal Rapporteurs zijn gebonden aan een VN-gedragscode die onafhankelijkheid,
onpartijdigheid en de hoogste integriteit voorschrijft. Waar nodig zal Nederland zorgen
over het handelen overbrengen aan de betreffende Speciaal Rapporteur.

Vraag 12

Kunt u deze vragen apart en vooraf aan de relevante vergadering van de VN mensenrechtenraad
beantwoorden?

Antwoord 12

Ja.