Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Inge van Dijk over het artikel 'Hogere lonen hoeven inflatievuur niet op te stoken'

Antwoord van Staatssecretaris Van Oostenbruggen (Financiën) (ontvangen 5 maart 2025).

Vraag 1

Herinnert u zich de motie Bontenbal/Marijnissen (36 410, nr. 73)1 die vroeg om het opstellen van een plan om het percentage bedrijven dat doet aan
medewerkersparticipatie te vergroten?2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herinnert u zich de brief van de Staatssecretaris van Financiën, waarin het standpunt
van het kabinet was dat er geen wettelijke belemmeringen zijn voor werknemersparticipatie,
en dat dus geen aanvullende maatregelen nodig zijn?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Herinnert u zich de brief van de Minister van Economische Zaken waarin staat dat Nederland
onderaan bungelt op de ranglijst van regelingen rondom medewerkersparticipatie binnen
startups en scale-ups, en dat het risico ten opzichte van de mogelijke beloning voor
de medewerker in Nederland bijna drie keer zo hoog ligt als in enkele onderzochte
andere landen?

Antwoord 3

Ja.

Vraag 4

Is het u bekend dat België, Frankrijk, Spanje, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk
en Scandinavische landen een fiscaal voordeel bieden voor financiële werknemersparticipatie
in de vorm van winstdeling, aandelen of certificaten van aandelen?

Antwoord 4

Ja.

Vraag 5

Is het u bekend dat Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zelfs verdergaande regelingen
hebben en het in die landen hoog op de politieke agenda staat?

Antwoord 5

Ja.

Vraag 6

Deelt u de analyse van veel economen, waaronder die van De Nederlandsche Bank, dat
het aandeel van lonen in het verdiende bedrijfsinkomen al lange tijd te laag is?

Antwoord 6

Conform eerdere antwoorden van 17 oktober 20243 stuurt het kabinet niet op de arbeidsinkomensquote (AIQ) dan wel op de winstquote.
Voor de AIQ of de winstquote is namelijk geen vastgesteld optimaal niveau. Of de dalende
AIQ een probleem is hangt af van de oorzaken. Het zou bijvoorbeeld kunnen komen door
technologische vooruitgang, zoals robotisering. Dat brengt veel goeds in een krappe
arbeidsmarkt. Maar het zou ook kunnen komen door marktmacht, of een instroom van laagbetaalde
arbeidsmigranten. Daar wil het kabinet wat aan doen.

Het kabinet is daarbij van mening dat een evenwichtige loonontwikkeling belangrijk
is. Bedrijfswinsten binnen bepaalde sectoren zijn de afgelopen jaren toegenomen. Tegelijkertijd
is het goed om te zien dat de lonen bezig zijn met een flinke inhaalslag: in 2024
groeiden de cao-lonen met 6,6%. 4

De hoogte van de lonen is uiteindelijk iets dat in de markt tot stand moet komen,
en is een zaak voor de sociale partners, werknemers en de werkgevers.

Vraag 7

Deelt u de mening dat ons nationale stelsel van loonvorming een weeffout kent, namelijk
dat verbeteringen in arbeidsvoorwaarden grotendeels vooraf worden vastgelegd in cao’s
die vaak langer dan een jaar doorlopen, waarmee het aandeel van arbeid in het bedrijfsresultaat
altijd achter de feiten aanloopt?

Antwoord 7

Cao’s hebben meestal een looptijd van één à twee jaar, waarbij de onderhandelingen
voor een nieuwe Cao reeds beginnen voor de oude is afgelopen. Dat betekent dat Cao’s
beperkt achterlopen op de actualiteit, en deze kan worden meegewogen bij het tot stand
komen van de volgende Cao. Het kabinet ziet daarnaast ook meerwaarde in de stabiliteit
die een Cao biedt over de looptijd. De samenwerking tussen sociale partners en werkgevers
die eigen is aan Cao’s, draagt ook bij aan het vinden van een evenwichtige consensus.
Daarbij kunnen sociale partners de arbeidsvoorwaarden ook mede afstemmen op langjarige
trends in productiviteit en bedrijfsresultaat. Het kabinet is daarmee niet van mening
dat het Cao-stelsel een weeffout is.

Vraag 8

Deelt u de mening dat er een belangrijk voordeel zit aan beloning via medewerkersparticipatie,
omdat dit, in tegenstelling tot cao-loonsverhogingen, niet-inflatie verhogend werkt,
aangezien deze beloningen mee-ademen met het bedrijfsresultaat, en dat het dus verstandig
kan zijn om arbeidsbeloningen ook voor een deel uit winstdeling te laten bestaan?

Antwoord 8

Het kabinet staat in principe positief tegenover de beoogde doelen van financiële
werknemersparticipatie. Het staat werknemers en werkgevers vrij om afspraken te maken
over financiële werknemersparticipatie waaronder winstdeling als onderdeel van de
beloning van werknemers. Het kabinet is van mening dat werknemers, sociale partners
en werkgevers zelf het beste in staat zijn om de wenselijkheid daarvan te beoordelen.
De voor- en nadelen zullen per sector en per bedrijf verschillen. Een gevolg van winstdeling
als onderdeel van de lonen is dat de risicodeling tussen de onderneming en werknemers
verandert. Een duidelijk nadeel is dat dit leidt tot meer inkomensonzekerheid. Werknemers
ontvangen immers een lager vast loon, en een groter flexibel deel. Als het economisch
minder gaat, leidt dit tot een lager inkomen voor de werknemer. Werknemers hebben
op deze manier meer onzekerheid over hun inkomen. Doordat de lonen sterker afhankelijk
worden van de stand van de economie, wordt de economie van Nederland als geheel ook
conjunctuurgevoeliger. Het effect op de inflatie van winstdeling is daarbij niet bij
voorbaat vast te stellen. Het kabinet is daarom niet voornemens met actieve fiscale
stimulering te komen van financiële medewerkersparticipatie via winstdeling. Het kabinet
wil echter ook zeker niet ontmoedigen dat werkgevers en werknemers hier onderling
afspraken over maken.

Vraag 9

Deelt u de mening dat ondanks dat er voor bedrijven schijnbaar geen wettelijke belemmeringen
zijn voor werknemersparticipatie, het stimuleren hiervan meerdere belangrijke voordelen
heeft, juist in het licht van inflatie-uitdagingen?

Antwoord 9

Zie antwoord op vraag 8.

Vraag 10

Deelt u de mening dat het expliciet stimuleren van medewerkersparticipatie, ongeacht
in welke vorm, wél kan zorgen voor meer bekendheid van deze optie? Zou dit tevend
een duwtje in de rug kunnen zijn voor bedrijven om de mogelijkheid ook echt te gaan
aanbieden en voor werknemers om hier om te vragen?

Antwoord 10

In de Kamerbrief van 23 september 20245 waarnaar ook wordt verwezen bij vraag 2 wordt aangegeven dat uit onderzoek blijkt
dat dat 33% van de bedrijven die gevraagd wordt naar de reden waarom zij geen gebruik
maken van werknemersparticipaties een tekort aan informatie over werknemersparticipaties
ervaart. Het gebrek aan kennis als knelpunt werd ook door sociale partners ingebracht
in de Stichting van de Arbeid tijdens het onderzoek dat ten grondslag aan de Kamerbrief.
Het vergroten van de kennis over financiële werknemersparticipaties, de voor-en nadelen
en de uitvoering ervan ziet het kabinet als een taak voor de sociale partners en de
andere partijen die hierbij betrokken zijn.

Ten aanzien van startups en scale-ups werkt het kabinet aan de uitwerking van de beleidsoptie
voor groeideling uit het Bouwstenenrapport, zoals ook door de Kamer gevraagd in de
motie van het lid Van Eijk.6 De Kamer wordt hier voor 1 juli over geïnformeerd. Ik verwijs in dit verband ook
naar de Kamerbrief waar in vraag 3 aan wordt gerefereerd, over het onderzoek dat het
kabinet heeft laten uitvoeren naar de belastingheffing op dit punt in andere landen7.

Vraag 11

Bent u bereid de voordelen van medewerkersparticipatie te onderschrijven, de buitenlandse
regelingen te onderzoeken op elementen die ook in Nederland zouden kunnen werken,
met sociale partners nogmaals te bespreken hoe dit verder gebracht kan worden en concrete
voorstellen te doen om in Nederland werknemersparticipatie actief aan te jagen?

Antwoord 11

Op 21 september 2023 hebben de leden Bontenbal en Marijnissen een motie ingediend
die het kabinet verzoekt om in samenwerking met vakbonden en bedrijven te onderzoeken
welke fiscale en andersoortige obstakels winstdeling belemmeren en daarnaast in samenwerking
met vakbonden en bedrijven op basis van het onderzoek een plan op te stellen om het
percentage bedrijven dat doet aan medewerkersparticipatie te vergroten.8 In de brief die wij op 23 september 2024 aan uw Kamer hebben gestuurd wordt u geïnformeerd
over de opzet en de uitkomsten van het onderzoek. In de overleggen met de Stichting
van de Arbeid zijn ook de uitkomsten van onderzoek van Universiteit Utrecht betrokken.
Gelet op de recente afronding van het traject met de Stichting van de Arbeid, zien
wij geen aanleiding voor een nieuwe verkenning.