Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Tielen over het bericht ‘Rechter doet uitspraak over mondkapjesmiljoenen van Sywert van Lienden’

Antwoord van Staatssecretaris Karremans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
4 maart 2025).

Vraag 1

Wat is uw eerste reactie bij het lezen van het bericht «Rechter doet uitspraak over
mondkapjesmiljoenen van Sywert van Lienden»?1

Antwoord 1

Het artikel geeft een weergave van een aantal gebeurtenissen die zich afspelen of
hebben afgespeeld in de rechtszaak tegen RGA. Het is aan de rechter hoe hij deze gebeurtenissen
kwalificeert. Op de dag van de publicatie van het artikel heeft de rechter uitspraak
gedaan. Partijen hebben tot drie maanden na de uitspraak de gelegenheid om in hoger
beroep te gaan. Daarna zal ik uw Kamer verder informeren voor zover dit mogelijk is
gelet op de procespositie van de Staat.

Vraag 2

Kunt u toelichten in hoeverre «kwaliteit» als één van de drie kerncriteria van het
ministerie bij de inkoop van hulpmiddelen een rol heeft gehad in deze aanklacht van
de Staat tegen Relief Goods Alliance (RGA)? Had het gebrek aan kwaliteit van de geleverde
hulpmiddelen (mondkapjes) een even grote rol als de het vermeende «om-niet» handelen
van RGA of speelde vooral dit laatste de hoofdrol in de aanklacht? Wat is daarvan
de reden?

Antwoord 2

De kwaliteit van de mondkapjes speelt geen rol in de procedure tegen RGA. De Staat
heeft RGA gedagvaard omdat hij van mening is dat de overeenkomsten met RGA kunnen
worden vernietigd vanwege bedrog of dwaling en dat RGA en aan haar gelieerde (rechts)personen
onrechtmatig jegens de Staat hebben gehandeld. Het standpunt van de Staat is dat zij
in de veronderstelling verkeerde dat RGA bij het non-profit initiatief «Hulptroepen
Alliantie» hoorde en wist niet dat de (rechts)personen achter RGA de overeenkomsten
sloten met het oogmerk van persoonlijk gewin.

Vraag 3

Kunt u een overzicht geven van de aantallen door de Staat bij RGA ingekochte hulpmiddelen,
de betaalde kosten ervan en de mate waarin deze hulpmiddelen al dan niet aan de kwaliteitseisen
voldeden en gebruikt zijn? Hoeveel van de geleverde mondkapjes voldeed niet aan de
kwaliteitseisen en was dus ook niet bruikbaar? En welke kosten zijn dan ook als verspilling
aan te merken?

Antwoord 3

De totale omvang van de twee RGA-orders van het LCH bedraagt € 100,8 miljoen. Het
ging om 40 miljoen mondkapjes. Hoewel er bij aanvang verschillende vragen waren over
de kwaliteit van de geleverde mondkampjes, is uiteindelijk door een zogeheten notified
body vastgesteld dat de kwaliteit van de door RGA geleverde producten in orde was,
zoals met de Kamer is gecommuniceerd.2

Vraag 4 en 5

Deelt u de mening dat tijdens formele periodes van crisis, het logisch is dat de normaliter
uitgebreide inkoop- en aanbestedingsprocedures tijdelijk versneld en minder zorgvuldig
uitgevoerd moeten kunnen worden? Zo ja, deelt u de mening dat er gedurende een dergelijke
crisisperiode «een versterkt juridisch regime tijdens crisistijd» zou moeten kunnen
gelden, waarbij een – in onze woorden – crisisclausule onderdeel uitmaakt van inkoopovereenkomsten
tussen de Staat en leveranciers, waarbij de Staat de koop achteraf ongedaan kan maken
als niet aan de kwaliteits- of prijsvoorwaarden wordt voldaan? Zo nee, hoe voorkomt
u dan verspilling van gemeenschapsgeld aan crisisgieren, mensen en bedrijfjes die
een slaatje willen slaan uit crisisperiodes?

Bent u bereid een voorstel te doen van zo’n crisisclausule? Zo ja, op welke termijn
kan de Kamer daarover informatie verwachten? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4 en 5

Ik deel uw standpunt dat het in tijden van crisis nodig kan zijn om inkoop- en aanbestedingsprocedures
te versnellen. Hiervoor kan onder andere een beroep worden gedaan op de uitzonderingsclausule
«dwingende spoed» in de aanbestedingswet. Dat betekent niet dat procedures onzorgvuldig
uitgevoerd kunnen worden. Ook een beroep op dwingende spoed vraagt een gedegen juridische
onderbouwing. Het is evident en ook logisch dat tijdens de covidpandemie snelheid
soms ten koste is gegaan van de zorgvuldigheid. Desalniettemin heeft het ministerie
al tijdens de crisis ingezet op het versterken van het financieel beheer en het structureel
borgen hiervan in de organisatie. Hierover bent u in diverse voortgangsrapportages
geïnformeerd. Verder zijn in principe op inkopen van het rijk de Algemene Rijksinkoopvoorwaarden
(ARIV), de Algemene rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten tot het verrichten
van diensten (ARVODI) of de Algemene Rijksinkoopvoorwaarden bij IT-overeenkomsten
(ARBIT) van toepassing. Al deze voorwaarden geven de mogelijkheid een overeenkomst
te ontbinden als de opdrachtnemer of zijn producten en diensten tekort schieten. Ik
ben van mening dat de ingezette versterking van het financieel beheer en het huidige
instrumentarium voldoende handvatten geeft om bij een nieuwe crisis zo zorgvuldig
mogelijk met algemene middelen om te gaan.