Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Holman over het handelen en functioneren van de NVWA

Antwoord van Staatssecretaris Rummenie (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur)
(ontvangen 11 februari 2025).

Vraag 1

Hoeveel bestuursrechtelijke maatregelen heeft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA) in 2024 uitgedeeld aan horeca, supermarkten en retailbedrijven, distributiecentra,
groente- en fruitveilingen en verwerkende bedrijven, eierenverpakkers en ei-verwerkende
bedrijven, visafslagen en visverwerkende bedrijven, pluimvee vleesverwerkende bedrijven
en overige voedselverwerkende bedrijven? Kunt u deze gegevens uitsplitsten in waarschuwingen
en boetes?

Antwoord 1

De informatie op type bedrijf wordt niet op dat detailniveau vastgelegd. Het is wel
uit de systemen te halen na een uitvoerige analyse en die is jaarlijks rond de zomer
beschikbaar. Op dit moment kan de NVWA wel cijfers leveren op basis van wetgeving
en domein waarop de NVWA toezicht houdt. Hieronder een overzicht van het aantal door
de NVWA opgelegde boetes per wet en domein.

Wetgeving (LVVN)

Bestaat uit de domeinen

Opgelegde boetes in 2024

Officiële waarschuwingen 2024

Gewasbeschermingsmiddelen

Gewasbescherming

198

90

Wet Dieren

Diergeneesmiddelen

2.222

1.9791

Dierlijke bijproducten

Diervoeder

Vis

Vervoer van dieren

Levende dieren en diergezondheid

Dierenwelzijn

Dierlijke bijproducten

Vleesketen en voedselveiligheid

Plantgezondheidswet

Fytosanitair

32

79

Natuurbeschermingswet

Mest en natuur

2

157

Warenwet

Horeca en ambachtelijke productie

2.755

6.915

Industriële productie

507

1.011

Vleesketen en voedselveiligheid

21

1631

Bijzondere eet- en drinkwaren

91

2652

Productveiligheid

172

628

Alcoholwet

Tabak en alcohol

116

 

Tabaks- en rookwarenwet

Tabak en alcohol

1.330

3933

Geneesmiddelenwet

Bijzondere eet- en drinkwaren

12

 

Op dit moment wordt binnen de NVWA gewerkt aan het jaarbeeld 2024, waarin publiekelijk
verslag wordt gedaan van de belangrijkste resultaten en gebeurtenissen in het afgelopen
jaar. Dit verslag wordt jaarlijks in mei gepubliceerd. De NVWA maakt daarnaast een
deel van de inspectieresultaten openbaar, die te vinden zijn op de website van de
NVWA (https://www.openbare-inspectieresultaten.nvwa.nl/).

Vraag 2

Hoe verhoudt het aantal waarschuwingen zich tot de hoeveelheid boetes voor de horeca,
supermarkten en retailbedrijven, distributiecentra, groente- en fruitveilingen en
verwerkende bedrijven, eierenverpakkers en ei-verwerkende bedrijven, visafslagen en
visverwerkende bedrijven, pluimvee vleesverwerkende bedrijven en overige voedselverwerkende
bedrijven?

Antwoord 2

De NVWA heeft verschillende instrumenten om de naleving te verhogen. Over de onderlinge
verhouding tussen waarschuwingen en boetes zijn geen betrouwbare generieke conclusies te trekken. De NVWA kan bijvoorbeeld nalevingshulp
geven, of aanwijzingen geven voor de bedrijfsvoering ter plaatse. Ze kan een officiële
waarschuwing geven, een maatregel opleggen of een boete geven. Daarnaast kan de NVWA
een bestuurlijke strafbeschikking opleggen of een proces verbaal aanzeggen. Dit alles
is afhankelijk van de soort en de ernst van de overtreding. De NVWA maakt in het interventiebeleid
vooraf kenbaar hoe ze met haar instrumentarium omgaat. De inspecteur beoordeelt de
concrete omstandigheden van het geval. Hoe ernstiger de overtreding en de (mogelijke)
gevolgen daarvan zijn, hoe ingrijpender de interventies worden. De NVWA kan één interventie
opleggen of meerdere interventies tegelijkertijd, zoals een maatregel én een boete.
Bedrijven die meerdere keren een overtreding begaan, kan de NVWA onder verscherpt
toezicht stellen. In het jaar 2023 zijn 10.378 rapporten van bevindingen, 480 processen-verbaal
en 21.118 schriftelijke waarschuwingen vastgelegd (bron: Jaarbeeld NVWA 2023 https://www.nvwa.nl/over-de-nvwa/publicaties/jaarbeeld-2023/nvwa-brede-…).

Vraag 3

Hoeveel bestuursrechtelijke maatregelen heeft de NVWA in 2024 uitgedeeld aan pluimveeslachterijen
en roodvleesslachterijen? Graag opgesplitst in waarschuwingen en boetes.

Antwoord 3

In onderstaande tabel het aantal bestuursrechtelijke maatregelen in 2024

 

Waarschuwingen

Boetes

pluimveeslachterijen

333

223

Roosvleesslachterijen

278

164

Vraag 4

Hoe verhoudt het aantal waarschuwingen zich tot de hoeveelheid boetes voor de pluimveeslachterijen
en roodvleesslachterijen?

Antwoord 4

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 5

Is de manier van optreden nog rechtmatig en doelmatig in het licht van de doelstellingen
die de NVWA heeft?

Antwoord 5

Ja. De NVWA treedt op binnen de kaders van de wet en van rechtsbeginselen zoals evenredigheid
en rechtsgelijkheid. De doelmatigheid van het optreden wordt mede bepaald door de
uitgangspunten zoals de NVWA die in haar interventiebeleid heeft geformuleerd. De
NVWA houdt toezicht en treedt handhavend op conform het Algemeen Interventiebeleid
van de NVWA (gepubliceerd in de Staatscourant op 12 januari 2024, nummer 188). In artikel 2.1 staan de uitgangspunten van dit beleid opgesomd.

a. de NVWA stelt in haar handelen de maatschappelijke effecten op de publieke belangen
voedselveiligheid, diergezondheid, dierenwelzijn, natuur en milieu, plantgezondheid,
productveiligheid en tabaks- en alcoholontmoediging centraal;

b. de NVWA streeft ernaar om de belangrijkste maatschappelijke risico’s voor de onder
a. genoemde publieke belangen, bestaande en opkomende, structureel te verminderen
of, als dat niet kan, een optimale beheersing van die risico’s te realiseren;

c. burgers, bedrijven en instellingen zijn zelf verantwoordelijk voor het naleven van
wet- en regelgeving. De NVWA stimuleert goed gedrag waar het kan en treedt zichtbaar
disciplinerend op waar het moet;

d. de NVWA houdt toezicht en intervenieert daar waar dat het hardste nodig is. Dit vindt
risicogericht en slagvaardig plaats, waarbij mensen en middelen efficiënt en effectief
worden ingezet;

e. bij het kiezen van een mix van toezicht en interventie staat het effect ervan centraal
en zijn de instrumenten volgend.

Daarnaast handelt de NVWA conform de Algemene wet bestuursrecht (Awb)waarin waarborgen
voor ondertoezichtgestelden zijn opgenomen, zoals de proportionaliteit en evenredigheid
van het optreden van de NVWA. Ook de «menselijke maat» is een begrip dat de NVWA toepast.
Uitgangspunt is het effect op de naleving die met handhaving wordt gerealiseerd. Daarbij
is goed contact met de ondertoezichtgestelden natuurlijk belangrijk. In de regel is
dat contact er ook. De inspecteur speelt hierbij een belangrijke rol. De inspecteur
is een professional die met zijn kennis een goed inzicht heeft in de bedrijven die
hij bezoekt. Met zijn kennis kan hij een goed oordeel geven van de feitelijke situatie
en op basis daarvan zo nodig optreden. Om het toezicht uniform te laten plaatsvinden
zijn er op veel domeinen standaard werkwijzen vastgesteld waarnaar de inspecteurs
handelen. Als de inspecteur een overtreding aantreft maakt hij hiervan een Rapport
van Bevindingen (RvB) op. Uiteindelijk wordt dit rapport bij de juridische dienst
van de NVWA beoordeeld, waarna afhankelijk van de overtreding een boete, waarschuwing
of maatregel (Last onder dwangsom of last onder bestuursdwang) wordt opgelegd (zie
de Awb). In dit proces heeft de ondertoezichtgestelden altijd de mogelijkheid om zijn
kant van het verhaal te delen en bijzondere omstandigheden aan te voeren. Verzachtende
omstandigheden worden meegenomen in de beoordeling. Voorbeelden hiervan zijn onvoldoende
financieel draagvlak of persoonlijke omstandigheden, in de breedste zin van het woord.

Ik beschouw de wijze waarop de NVWA haar door de wetgever opgedragen taken uitvoert,
in combinatie met de in wet- en regelgeving opgenomen boetehoogten en de in het toezichtsproces
ingebouwde waarborgen en bijbehorende mogelijkheden voor rechtsbescherming als rechtmatig
en doelmatig.

Vraag 6

Zijn de boetes die voor kleine overtredingen worden opgelegd proportioneel voor individuele
ondernemers, vooral met het oog op kleinere bedrijven zoals boeren en restaurants?

Antwoord 6

De boetes die door de NVWA worden opgelegd zijn wettelijk vastgesteld. Bij het vaststellen
is door de regelgever de proportionaliteit meegewogen. In sommige domeinen is voorzien
in een halvering van de boete in geval risico’s door de overtreding gering zijn en
verdubbeling als de risico’s ernstig zijn. De NVWA houdt hiermee rekening bij het
opleggen van boetes. Daarnaast bevat de Algemene wet bestuursrecht de mogelijkheid
om boetes te matigen als de specifieke omstandigheden van het geval, waaronder individuele
omstandigheden van de ondernemer, hiertoe aanleiding geven. Ook deze bepalingen past
de NVWA toe bij opleggen van boetes. Voor gevallen waarin de vaste wettelijke boete
ontoereikend is bestaat het instrument van de omzetgerelateerde boete. Ik zal de omzetgerelateerde
boete beter en breder toepasbaar maken, zodat de NVWA juist hogere boetes kan opleggen
aan grote bedrijven.

Vraag 7

Hoeveel mensen werken er bij de NVWA? Kunt u deze gegevens uitsplitsten in functiecategorieën;
aantal dierenartsen, beleidsmedewerkers, juristen, controleurs, en anderen?

Antwoord 7

Op 31-12-2024 werken er 3412 ambtelijke medewerkers bij de NVWA (exclusief practitioners,
inhuur en uitzendkrachten). De uitsplitsing naar de verschillende functiecategorieën
die hier worden genoemd, zijn niet te geven. We werken voor de functiecategorieën
met het functiegebouw Rijk waar grosso modo een indeling is te maken op toezicht en
uitvoering (inspecteurs, dierenartsen), beleid en advisering (oa, juristen), kennis
en onderzoek (oa. Lab), bedrijfsvoering en management. Binnen de groep Toezicht en
uitvoering zitten dierenartsen en controleurs en die zijn niet als zodanig te filteren.

functiecategorie

Aantal medewerkers 31-12-2024

Toezicht en uitvoering

2.136

Kennis en onderzoek

132

Beleid en Advisering

403

Bedrijfsvoering

483

Management

248

Overig

10

totaal

3.412

Per 1 januari 2025 heeft de NVWA er 306 medewerkers bij gekregen door de inhuizing
van KDS.

Vraag 8

Hoeveel nieuwe werknemers zijn er jaarlijks aangenomen in de afgelopen vijf jaar?
Is de organisatie daarmee nu op orde?

Antwoord 8

Aantal nieuwe medewerkers

Jaar

2020

2021

2022

2023

2024

Aantal medewerkers

355

230

518

480

327

Structureel zijn middelen beschikbaar gesteld voor het versterken van het toezicht
van de NVWA, te weten 30 miljoen euro in 2022 oplopend tot structureel 100 miljoen euro
vanaf 2028. Investeringen hierin gaan allereerst naar het op orde brengen van urgente
taken. Voor VWS gaat het onder andere om extra middelen voor het toezicht op het gebied
van productveiligheid en industriële productie. Voor LVVN gaat het onder andere om
het toezicht op bestemmingscontroles, het gebruik van biociden, uitbraken van plantenziektes
en extra middelen om te kunnen voldoen aan Europese wet- en regelgeving. Ook is al
geïnvesteerd in het herstellen van het fundament van de organisatie (onder meer door
het aannemen van nieuwe medewerkers) en aan vernieuwing van het toezicht (zoals de
toepassing van apps, drones, cameratoezicht). Deze middelen zijn nog hard nodig om
het stevige fundament blijvend te borgen, zeker vanwege nieuwe risico’s en taken die
op de NVWA afkomen.

Vraag 9

Is er naast de goede methodiek van controle ook sprake van een goede werksfeer in
de slachthuizen voor de NVWA-medewerkers?

Antwoord 9

De NVWA houdt als onafhankelijke inspectiedienst toezicht op de bedrijven in de slachtsector.
Daarbij is aandacht voor een professionele houding van de toezichthouders in de slachthuizen
en in het bijzonder de scheiding van rollen en taken met de medewerkers van de slachthuizen.
Over het algemeen is de werksfeer in de slachthuizen correct en vriendelijk en zijn
de onderlinge verhoudingen tussen slachthuispersoneel en toezichthouders duidelijk.
Incidenteel is sprake van onwenselijk gedrag vanuit de slachthuizen. Voor toezichthouders
van de NVWA zijn duidelijke instructies opgesteld over hoe hier op een juiste wijze
mee om te gaan.

Vraag 10

Is er een goede dialoog mogelijk tussen de NVWA-medewerkers en de bedrijven die gecontroleerd
worden?

Antwoord 10

Zoals ook verwoord in antwoord op vraag 5 is goed contact tussen de inspecteur en
de ondertoezichtgestelden natuurlijk belangrijk.

Vraag 11

Hoe wenselijk is het dat de individuele controleur grote mate van volmacht heeft om
naar bewind van zaken te handelen, gezien het feit dit in het rapport van PwC wordt
beschreven: «dat NVWA in feite niets doet en het aan de individuele inspecteur overlaat. Dit is
de minst wenselijke situatie maar komt in praktijk nog vaak voor.»? En is rechtsgelijkheid op deze manier gewaarborgd?1

Antwoord 11

In het geval de wetgever een meer algemeen, open omschreven norm hanteert (in lijn
met het vierde voorbeeld in de paragraaf van de doorlichting die gaat over hoe de
NVWA omgaat met open normen) is het aan de inspecteur om binnen dat wettelijk kader
en aan de hand van de concrete omstandigheden van het geval te beoordelen of aan de
norm wordt voldaan, en zo niet, hoe ernstig de mate van overtreding is. Zie hiervoor
verder het antwoord op vraag 5.

Vraag 12

In het Hoofdlijnenakkoord is afgesproken dat er een «recht op vergissen» komt. Is
of komt er bij de NVWA ook ruimte voor boeren en andere ondernemers om zich te vergissen?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe?

Antwoord 12

Zie het antwoord op vraag 5.

Vraag 13

Kunt u deze vragen uiterlijk een week voor het commissiedebat NVWA op 11 februari
één voor één beantwoorden?

Antwoord 13

Ja.