Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Inge van Dijk over het bericht ‘Kan kabinet niet optreden tegen buy now pay later? Dat ligt net een beetje anders’

Antwoord van Minister Heinen (Financiën), mede namens de Staatssecretaris van Justitie
en Veiligheid (ontvangen 21 januari 2025).

Vraag 1

Wat is uw reactie op de uitspraak van een ambtenaar van de Europese Commissie dat
een verbod op «Buy now, pay later» (BNPL) in fysieke winkels eerder kan worden ingevoerd
dan in november 2025, zelfs «desgewenst morgen»?1

Antwoord 1

De uitspraken in het door u aangehaalde bericht2, de motie-Inge van Dijk en uw vragen zijn aanleiding geweest om het toepassingsbereik
van de richtlijn consumentenkrediet (CCDI) en de herziene richtlijn consumentenkrediet
(CCDII) ten aanzien van BNPL nogmaals grondig te onderzoeken. Hierover is ook een
uitgebreide passage opgenomen in de Kamerbrief over buy now, pay later (BNPL) waar wij voor een uitgebreidere analyse naar verwijzen.

Samengevat legt de Kamerbrief uit dat uit nader onderzoek blijkt dat er onder de CCDI
ruimte is voor lidstaten om extra nationale verplichtingen op te leggen aan deze partijen
of zelfs een verbod. Hier was feitelijk meer ruimte dan eerder door het kabinet werd
verondersteld. Inmiddels is echter de CCDII ondertekend en wordt gewerkt aan de implementatie
daarvan in Nederlandse wet- en regelgeving. Onder de CCDII wordt BNPL gereguleerd
en is er geen ruimte voor lidstaten om zaken die expliciet worden gereguleerd binnen
de richtlijn aanvullend te reguleren of te verbieden, omdat dit een maximumharmonisatie
richtlijn betreft. Een verbod op BNPL-diensten (in fysieke winkels en/of online) is
onder de CCDII dan ook niet mogelijk. In theorie zou een tijdelijk verbod op BNPL-diensten
mogelijk zijn, maar dit verbod zou op zeer korte termijn moeten worden ingetrokken.
In de Kamerbrief van vandaag en de beantwoording op vraag 11 gaan wij nader in op
de redenen waarom een tijdelijk verbod onwenselijk is.

Vraag 2

Klopt het dat de huidige Europese regels het lidstaten niet beletten om extra verplichtingen
op te leggen aan consumentenkredieten zonder rente, waaronder ook BNPL-diensten?

Antwoord 2

Dat klopt. Hoewel BNPL-diensten uitdrukkelijk worden gereguleerd in de CCDII, zijn
zij uitgezonderd van de nu nog geldende CCDI. BNPL-aanbieders maken momenteel gebruik
van een bredere uitzonderingsbepaling voor kredieten met een looptijd van maximaal
3 maanden tegen onbetekenende kosten, waardoor zij in beginsel buiten het toepassingsbereik
van de CCDI vallen. BNPL-diensten werden ten tijde van de implementatie van de CCDI,
de jaren na 2008, nog niet aangeboden. Omdat BNPL niet uitdrukkelijk is gereguleerd
in de CCDI, hadden lidstaten kunnen besluiten extra nationale verplichtingen op te
leggen aan deze partijen.

Vraag 3

Zo ja, hoe rijmt dat met uw uitspraak: «Het kabinet kan tussentijds op nationaal niveau
geen regels opleggen met betrekking tot «buy now, pay later»-diensten»?

Antwoord 3

De eerdere uitspraak dat het kabinet tussentijds geen regels kan opleggen met betrekking
tot BNPL ligt genuanceerder. Het lijkt mogelijk om op nationaal niveau regels op te
leggen met betrekking tot BNPL. Echter, het invoeren van een verbod op BNPL is niet
houdbaar, onder andere omdat een verbod niet is toegestaan op basis van de CCDII.
Om consumenten bij het gebruik van BNPL wel zo goed mogelijk te beschermen zet het
kabinet daarom in op het tijdig implementeren van de CCDII. Wij komen in de beantwoording
op vraag 11 en in de Kamerbrief over BNPL uitgebreider terug op de redenen waarom
een tijdelijk verbod onwenselijk is.

Vraag 4

En hoe rijmt u dit met de recente uitspraak van het Hof van Justitie van de EU, waaruit
geconcludeerd kan worden dat zelfs al onder de huidige regels BNPL-diensten niet buiten
de Richtlijn consumentenkrediet kunnen vallen? Wilt u hier in de beantwoording van
mijn eerdere vragen aan u over het bericht «Einde Buy Now Pay Later stap dichterbij»
uitgebreid op ingaan?3

Antwoord 4

Het Hof heeft geoordeeld dat BNPL in beginsel is uitgezonderd van de Richtlijn consumentenkrediet,
tenzij de BNPL-aanbieder al bij het sluiten van de overeenkomst anticipeert op wanbetaling
om economisch voordeel te behalen, oftewel de niet-nakomingskosten deel uitmaken van
het verdienmodel van de aanbieder. Of BNPL-diensten onder het toepassingsbereik van
de richtlijn vallen, hangt af van het de omstandigheden van de casus en de feitelijke
beoordeling daarvan is de taak van de kantonrechter. Wij verwijzen voor het uitgebreidere
antwoord op deze vraag naar de beantwoording op vraag 3 bij de eerder gestelde vragen
over het bericht «Einde Buy Now Pay Later stap dichterbij».4

Vraag 5

Klopt het dat andere Europese lidstaten zoals Duitsland al wel extra regels voor BNPL-diensten
hebben ingevoerd? Zo ja, welke regels zijn dat?

Antwoord 5

Wij hebben navraag gedaan bij lidstaten in hoeverre zij problemen ervaren met BNPL
en zij nationale regels hebben gesteld ten aanzien van BNPL in het kader van schuldenproblematiek.
Nederland heeft dit ook tijdens de implementatieworkshop van de CCDII op 11 december
2024 aan de orde gesteld. Hierop hebben wij tot dusver de volgende respons gekregen.
Van Ierland hebben wij vernomen dat een kredietwaardigheidsbeoordeling verplicht is
voor BNPL-diensten met een kredietsom van meer dan € 500,–. De aanbieder dient voorafgaand
aan de dienstverlening geautoriseerd te zijn door de Central Bank of Ireland. Ook wordt een achterstand geregistreerd bij een kredietregister. Daarnaast kunnen
consumenten met een klacht naar de Financial Services and Pensions Ombudsman. Duitsland heeft in een schriftelijke reactie gedeeld dat een kredietwaardigheidsbeoordeling
voor BNPL-diensten verplicht is boven de € 200,–. Er gelden daarnaast regels omtrent
niet-nakomingskosten en de consument heeft een recht tot ontbinding van de overeenkomst.
Ook is bekend dat in Zweden de mogelijkheid om achteraf te betalen via Klarna breed
is geïmplementeerd. Behalve in fysieke winkels is het in Zweden ook mogelijk om op
deze manier te betalen in bijvoorbeeld het openbaar vervoer of in restaurants. Het
is er echter verboden om BNPL als eerste betalingsoptie te presenteren en er een standaardoptie
van te maken. Kroatië is nog in een onderzoeksfase en kon geen informatie delen.

Vraag 6

Wilt u bezien welk nationaal beleid andere EU-lidstaten zoals Duitsland voeren en
kijken wat Nederland hiervan kan leren of eventueel overnemen?

Antwoord 6

Hierbij verwijs ik naar het antwoord bij vraag 5, waar de huidige wetgeving in Ierland,
Duitsland en Zweden inzake BNPL-diensten wordt beschreven. Bij de implementatie van
de CCDII en de daarbij te maken beleidskeuzes, kan de wetgeving in deze lidstaten
ter inspiratie dienen.

Vraag 7

Wanneer verwacht u dat de regels uit de nieuwe richtlijn consumentenkrediet in Nederland
in werking treden? Is dat eind 2025 of pas in 2026, zoals door de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid in het Vragenuur van 1 oktober 2024 is gezegd?

Antwoord 7

De uiterste implementatiedatum voor lidstaten om de herziene richtlijn consumentenkrediet
te implementeren is 20 november 2025. Er is echter sprake van een overgangstermijn,
waardoor de regels voor relevante partijen op 20 november 2026 hun toepassing kennen.
Deze termijnen bestaan zodat partijen zich kunnen voorbereiden op de nieuwe regels
die op hen van toepassing worden. Naast BNPL-aanbieders zijn de nieuwe regels van
de CCDII tevens van toepassing op vele andere partijen, waaronder bestaande aanbieders
van krediet. Het staat lidstaten juridisch gezien vrij om de richtlijn toe te passen.
Het kabinet zal zich inzetten de implementatie zo spoedig mogelijk af te ronden.

Vraag 8

Wat is er de oorzaak van dat de nieuwe richtlijn consumentenkrediet niet eerder kan
worden omgezet in nationale regelgeving? Klopt het dat dit een prioriteitskwestie
betreft?

Antwoord 8

Op dit moment wordt gewerkt aan de consultatieversie van de implementatiewet van de
CCDII met het streven om zo spoedig mogelijk de implementatie van de richtlijn gereed
te hebben. De consultatie start naar verwachting in het eerste kwartaal van 2025.
Wij verwijzen voor de te nemen stappen binnen het wetgevingsproces naar de Kamerbrief
over BNPL.

Vraag 9

Deelt u de mening dat op dit punt een snelle aanpak nodig is, in het licht van de
actuele en technologische ontwikkelingen en de unaniem door de Kamer aangenomen motie-Inge
van Dijk?5

Antwoord 9

Ja, wij delen deze mening en de zorgen van de Kamer die blijken uit de aangenomen
motie-Inge van Dijk. Er wordt daarom ook hard gewerkt aan een tijdige implementatie
van de CCDII, die niet alleen deze zorgen adequaat adresseert met strikte regels voor
deze vorm van uitgestelde betaling, maar ook andere vormen van consumptief krediet
(aanvullend) reguleert. Zo bestaat het regelgevend kader van de CCDII onder andere
uit het aanvragen van een vergunning bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM), het
raadplegen en registreren in BKR, het verstrekken van (pre)contractuele informatie,
het uitvoeren van een kredietwaardigheidsbeoordeling en reclameregels en verplichte
waarschuwingen. Daarnaast zal er ook een leeftijdsverificatie worden ingevoerd. Deze
maatregelen versterken de positie van consumenten bij het gebruik van BNPL sterk.

Vraag 10

Zo ja, waarom geeft u aan dat het niet sneller kan in verband met de beschikbare capaciteit
en andere wensen van het kabinet? Betekent uw uitspraak dat het uitvoeren van de motie
geen prioriteit heeft?

Antwoord 10

De motie-Inge van Dijk benadrukt het belang van het voorkomen problematische schulden
en het beschermen van kwetsbare consumenten. Wij kunnen ons hier volledig in vinden
en vinden het ook belangrijk dat kwetsbare mensen, waaronder jongeren, beschermd worden
tegen de risico’s van krediet, waaronder straks ook achteraf betalen. Daarom vinden
wij het ook zo belangrijk om ervoor te zorgen dat de CCDII spoedig wordt geïmplementeerd
zodat consumenten niet alleen beter zijn beschermd tegen BNPL maar ook tegen andere
vormen van krediet. Dit heeft voor het kabinet dan ook prioriteit.

Vraag 11

Bent u bereid om wel prioriteit te geven aan de uitvoering van de unaniem aangenomen
motie-Inge van Dijk gezien de urgentie? Zo ja, hoe gaat u dit doen?

Antwoord 11

Naast het hierboven toegelichte bredere belang van het tijdig implementeren van de
CCDII, zijn er nog aan aantal andere redenen die maken dat het kabinet van mening
is dat een verbod op BNPL in fysieke winkels niet opportuun is. Het is per definitie
waar dat de wetgevingstijd die gebruikt wordt om de motie uit te voeren, ten koste
gaat van andere wetgevingstrajecten. Dit is relevant voor de afweging of de inzet
opweegt tegen de uitkomst van een dergelijk wetgevingstraject. Zoals eerder toegelicht
is het niet mogelijk om BNPL structureel uit fysieke winkels te weren, omdat BNPL
onder de CCDII is toegestaan binnen de daarvoor geldende kaders en het daarom vanaf
de inwerkingtreding van CCDII niet verboden kan worden. Dit betekent dat alleen de
mogelijkheid van een tijdelijk verbod resteert. Een tijdelijk verbod zou binnen een
afzienbare termijn weer moet worden ingetrokken aangezien de CCDII BNPL toestaat,
zij het onder voorwaarden. Dit is onwenselijk, onder meer omdat een verbod in strijd
lijkt met artikel 4, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese Unie in samenhang
met artikel 288 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Uit deze
artikelen vloeit het beginsel van Unietrouw voort, waaruit volgt dat lidstaten worden
geacht stapsgewijs concrete maatregelen te nemen om hun regelgeving aan te passen
aan de betreffende richtlijn. Daarbij geldt voor de overheid dat zodra een richtlijn
is aangenomen er naar de geest van de richtlijn moet worden gehandeld en er geen wetgeving
kan gelden die er haaks op staat. Dit zou ook opgaan bij een mogelijk verbod op BNPL-diensten
terwijl deze dienstverlening in de CCDII is gereguleerd en de CCDII reeds op 30 oktober
2023 in het officiële Publicatieblad van de EU is gepubliceerd. Of er daadwerkelijk
strijd is met het beginsel van Unietrouw, is uiteindelijk aan het Hof van Justitie
van de Europese Unie. Voor een toelichting bij de algemene rechtsbeginselen en de
doorlooptijd van het wetgevingsproces verwijzen we naar de Kamerbrief over BNPL.

Vraag 12

Welke mogelijkheden ziet u voor een apart traject voor het verbieden van BNPL in fysieke
winkels?

Antwoord 12

In theorie zou het ook mogelijk kunnen zijn om BNPL tot de inwerkingtreding van de
CCDII in november 2026 helemaal of in fysieke winkels te verbieden. Een dergelijk
tijdelijk verbod is volgens het kabinet niet opportuun, onder meer omdat dit verbod
na de uiterste implementatiedatum van de CCDII ingetrokken moet worden. Zie ook het
antwoord op vraag 11.

Vraag 13

Bent u bereid om bijvoorbeeld met prioriteit en urgentie te werken aan wetgeving,
gezien de unaniem aangenomen motie-Inge van Dijk? Hoe snel zou wetgeving op dit punt
bij de Kamer kunnen worden ingediend?

Antwoord 13

Het kabinet stelt voor om te streven naar een tijdige implementatie van de CCDII,
zodat regels ten aanzien van BNPL-aanbieders zo vroeg mogelijk in werking kunnen treden.
De consultatieversie van de CCDII wordt in het eerste kwartaal van 2025 verwacht.
Rekening houdend met de verwerking van de consultatiereacties, het advies van de Raad
van State en diverse uitvoeringstoetsen wordt het voorstel naar verwachting in het
najaar van 2025 met de Kamer gedeeld.