Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van der Burg en Van Campen over het bericht 'Moldavië kondigt noodtoestand af vanwege wegvallen Russisch gas'

Antwoord van Minister Veldkamp (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 14 januari 2025).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Moldavië kondigt noodtoestand af vanwege wegvallen
Russisch gas»?1

Antwoord 1

Ja, daar ben ik mee bekend.

Vraag 2

Hoe duidt u het afkondigen van de noodtoestand in Moldavië door de Moldavische regering?

Antwoord 2

Het afkondigen van de noodtoestand van Moldavië is de reactie van de Moldavische regering
op het stopzetten van Russische gasleveranties na het aflopen van het transitcontract
met Oekraïne op 31 december 2024. De noodtoestand stelt de Moldavische regering in
staat bijzondere maatregelen te nemen om te kunnen blijven voorzien in levering van
elektriciteit en aardgas, en het risico van een economische en humanitaire crisis
te mitigeren. Bijvoorbeeld door het ondersteunen van leveranciers en systeembeheerders
bij het kopen, vervoeren en distribueren van elektriciteit en aardgas, alsmede de
meest kwetsbare mensen van de Moldavische bevolking extra financiële ondersteuning
te geven.

Vraag 3

Denkt u dat het uitroepen van de noodtoestand in Moldavië een verder destabiliserende
werking kan hebben in Moldavië?

Antwoord 3

De afkondiging van de noodtoestand werd voorgesteld door de regering op basis van
het rapport van de Commissie voor Noodsituaties van Moldavië, waarin werd gesteld
dat het dreigende energietekort de veiligheid van Moldavië ondermijnt. De noodtoestand
draagt bij aan het mitigeren van de destabiliserende gevolgen als gevolg van de energiecrisis.
Het voorstel tot het besluit om een noodtoestand af te kondigen is op 13 december
2024 met een meerderheid aangenomen door het parlement.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u de rol van Rusland bij het laten stopzetten van het gas aan Moldavië?

Antwoord 4

Gazprom, voor het overgrote deel in handen van de Russische overheid, heeft een contractuele
verplichting gas te leveren tot medio 2026 en is daarbij ook verantwoordelijk voor
het regelen van de transit naar Moldavië. Het transitcontract via Oekraïne is afgelopen
maar er zijn alternatieven zoals Turkstream. Het door Gazprom stopzetten van gasleveranties
is kwalijk en werkt destabiliserend in de regio. Voor nu wordt voornamelijk de bevolking
getroffen in de door Rusland gecontroleerde regio Transnistrië: fabrieken staan er
stil en huishoudens hebben problemen met verwarming en elektriciteit. In de Republiek
Moldavië verdubbelden energieprijzen als gevolg van het besluit tot stopzetting, ondanks
de maatregelen die de Moldavische regering heeft genomen in de aanloop hiernaar toe,
zoals het aanhouden van extra gasreserves. Zoals bekend vinden in 2025 parlementsverkiezingen
plaats in Moldavië.

Gazprom wil dat Moldavië eerst voldoet aan een vermeende schuld van 709 miljoen euro
aan achterstallige betalingen. Gazprom heeft aangegeven geen gas te leveren via alternatieve
routes zolang deze vermeende schuld nog openstaat. Moldavië heeft een audit laten
uitvoeren door onafhankelijke Europese auditbureaus, waaruit blijkt dat de daadwerkelijke
openstaande schuld maar 8,6 miljoen euro betreft.

Vraag 5

Welke maatregelen kunt u nemen om Moldavië te steunen op het gebied van energiezekerheid?

Antwoord 5

Nederland beziet momenteel in EU verband op welke manier het Moldavië extra kan ondersteunen
op korte termijn.

Vraag 6

Hoe kunt u Moldavië ondersteunen om op termijn minder afhankelijk te zijn van Russisch
gas?

Antwoord 6

Rusland poogt al langere tijd Moldavië te controleren door middel van energie. Nederland
heeft in 2021 een Nederlandse gasexpert gefinancierd die Moldavië heeft geholpen bij
het afbouwen van energieafhankelijkheid van Rusland. De EU, EBRD en EIB financieren
– mede naar aanleiding van diens aanbevelingen – nieuwe koppelingen aan het Europese
elektriciteitsnetwerk. De eerste van drie geplande nieuwe interconnectors komt eind
2025 gereed. In voorgaande jaren financierde de EBRD en de EIB ook een gas-interconnector
tussen Moldavië en Roemenië, en opende de EBRD een doorlopende lening voor de aankoop
van gas door Moldavië. Nederland levert technische assistentie (2022 t/m 2026, EUR 900.000)
om Moldavië te ondersteunen bij energie-efficiëntie en de ontwikkeling van duurzame
energie.

Vraag 7

Hoe zet u zich vanuit Nederland, de Europese Unie (EU) en met bondgenoten in om Moldavië
verder te ondersteunen om destabilisering vanuit Rusland tegen te gaan?

Antwoord 7

Samen met bondgenoten en partners steunt Nederland Moldavië in het versterken van
zijn weerbaarheid. In 2023 opende Nederland een ambassade in Chisinau met als één
van de speerpunten het versterken van de weerbaarheid van de rechtstaat en de weerstand
tegen hybride dreigingen, met name op cybergebied. Zo steunt Nederland ook instanties
die de verspreiding van desinformatie tegengaan. Via de EU Partnership Mission Moldova
(EUPM) ondersteunt Nederland het Moldavische cyberagentschap, dat een cruciale rol
speelde in het versterken van de weerbaarheid tegen cyberaanvallen in aanloop naar
de presidentiële verkiezingen. In april vorig jaar tekende Nederland een intentieverklaring
met Moldavië om de samenwerking op het gebied van defensie te intensiveren. De Europese
Commissie heeft in december een Groeiplan gepresenteerd dat beoogt de economie van
Moldavië te stimuleren en te diversifiëren richting Europese markten.