Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op het lid Van Nispen over het artikel ‘Politieke partijen blijven anonieme donaties aannemen’ uit Vrij Nederland

Antwoord van Minister Uitermark (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
20 december 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met de inhoud van het artikel «Politieke partijen blijven anonieme donaties
aannemen»? Wat is uw reactie daarop?1

Antwoord 1

Ja. Zie voor een reactie de antwoorden op onderstaande vragen.

Vraag 2

Klopt het dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties politieke
partijen adviseert om anonieme donaties van boven de 250 euro terug te storten op
de rekening van de afzender in plaats van het bedrag te storten op de rekening van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties?

Antwoord 2

Uit de Wfpp volgt dat bij giften boven de € 250 aan bepaalde voorwaarden moet zijn
voldaan. Zo dienen bijvoorbeeld de NAW-gegevens van de donateur geregistreerd te worden
en moeten bij een gift van een rechtspersoon de UBO-gegevens worden aangeleverd. Als
een politieke partij een bedrag op haar bankrekening ontvangt zonder de benodigde
gegevens over de oorsprong hiervan, is er volgens het Ministerie van BZK nog niet
direct sprake van een anonieme gift. Het ministerie geeft politieke partijen dan drie
mogelijkheden: alsnog de noodzakelijke gegevens achterhalen om de gift te mogen aanvaarden;
het niet aanvaarden van het bedrag door het terug te storten; of het aannemen van
de gift zonder de benodigde gegevens, maar de gift vervolgens overmaken op de rekening
van BZK. BZK stelt in dat laatste geval een vorderingsbrief op waarmee het bedrag
boven de € 250 euro wordt gevorderd.

Vraag 3

Waarom wordt dit advies gegeven, terwijl in de Wet financiering politieke partijen
(Wfpp) artikel 23 staat dat dit bedrag overgemaakt moet worden aan het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties? Wat is uw precieze lezing van dit wetsartikel
en waar is die interpretatie op gebaseerd?

Antwoord 3

Niet iedere burger of rechtspersoon is bekend met de regels over financiering van
politieke partijen zoals die in de Wfpp zijn neergelegd. Het kan dan ook voorkomen
dat iemand onbedoeld aan een politieke partij schenkt op een manier die niet is toegestaan.
Daarnaast is het mogelijk dat een politieke partij een ontvangen bedrag niet wenst
te accepteren. Als een partij het ontvangen bedrag niet als gift wil of mag accepteren,
moet zij de mogelijkheid hebben dit terug te storten. Pas als een partij besluit het
bedrag te aanvaarden, is er sprake van een gift. De werkwijze van het terugstorten
van een overmaking is daarmee in lijn met meerdere doelstellingen van de Wfpp, zoals
dat transparant moet zijn van wie politieke partijen giften ontvangen en dat anonieme
giften van boven de € 250, niet worden aanvaard door partijen.

Vraag 4

Klopt het dat buitenlandse mogendheden of organisaties grote donaties kunnen doen
aan politieke partijen, door dit in eerste instantie over te maken aan een lokale
afdeling van de partij, omdat deze niet onder het verbod vallen?

Antwoord 4

In de Wfpp is bepaald dat de wettelijke voorschriften over ontvangen giften niet gelden
voor decentrale politieke partijen en afdelingen van politieke partijen. Veel landelijke
politieke partijen nemen desondanks giften aan hun lokale afdelingen mee in de jaarlijkse
verantwoording. In de Wet op de politieke partijen (Wpp), die de regering zo spoedig
mogelijk bij uw Kamer hoopt in te indienen, doet de regering voorstellen voor regels
over de financiering van lokale politieke partijen en afdelingen.

Vraag 5

Klopt het dat politieke partijen nog steeds donaties van boven een ton kunnen ontvangen,
doordat bedrijven, zoals Otto Workforce, persoonlijke holdings van bestuurders gebruiken
om het bedrag op te splitsen in kleinere delen?

Antwoord 5

De Wfpp maximeert de giften die een politieke partij mag ontvangen tot € 100.000 per
gever, per kalenderjaar. Daarnaast is het vanaf 1 januari 2024 voor politieke partijen
verplicht bij giften van een rechtspersoon de UBO-gegevens te registeren. Op deze
manier is duidelijk welk natuurlijk persoon uiteindelijk belanghebbende is bij de
rechtspersoon. Het ontvangen van giften van verschillende gevers die aan elkaar verbonden
zijn, is niet in strijd met de wet. Tegelijkertijd stellen de transparantieregels
uit de Wfpp een norm en is het mogelijk dat hier een maatschappelijke discussie over
plaatsvindt.

Vraag 6

Klopt het dat een enkele afzender meer dan een ton kan doneren, door dit te spreiden
over meerdere politieke partijen?

Antwoord 6

De Wfpp verbiedt politieke partijen om van een donateur jaarlijks giften van meer
dan € 100.000 te aanvaarden. De verplichting berust daarmee op de politieke partij
en niet op de donateur. Het doel van het artikel dat dit verbiedt, is om ongewenste
financiële beïnvloeding van politieke partijen tegen te gaan door te voorkomen dat
een politieke partij een substantieel deel van haar inkomen zou verkrijgen via één
donateur. Een verbod op het ontvangen van giften van een donateur die al aan een andere
politieke partij heeft gedoneerd is voor politieke partijen vrijwel niet te handhaven,
omdat ze dan onderling op ieder moment direct informatie over ontvangen giften zouden
moeten uitwisselen.

Vraag 7

Klopt het dat er nog steeds anoniem gedoneerd kan worden aan een politieke partij
door vanaf verschillende rekeningnummers elke keer duizend euro over te maken?

Antwoord 7

Nee. Bij een gift van € 1.000 dienen de NAW-gegevens geregistreerd te worden. Wel
zijn anonieme donaties tot € 250 toegestaan. Doordat deze donaties anoniem zijn is
het inherent onmogelijk om te bepalen of deze donaties door een en dezelfde of door
meerdere personen zijn gedaan.

Vraag 8 en 9

Bent u het eens met de stelling dat de Wfpp onvoldoende in staat is gebleken dit soort
constructies te voorkomen en dat daarmee het doel van de wet, namelijk dat de politiek
niet door grote geldschieters beïnvloed hoort te worden, niet wordt bereikt?

Bent u bereid de mazen in deze wet te dichten? Zo ja, welke maatregelen gaat u hier
precies voor nemen? Op welke termijn?

Antwoord 8 en 9

Het doel van de Wfpp is om de financiering van politieke partijen transparant te maken.
Het is niet mogelijk om wettelijk alle mogelijke omzeilingsroutes te dichten. Politieke
partijen hebben zelf ook een verantwoordelijkheid om in de geest van de Wfpp te handelen
en verantwoording af te leggen over hun financiering. De transparantie die volgt uit
de Wfpp maakt het mogelijk om een maatschappelijke discussie te voeren over hoe partijen
aan hun financiering komen. Per 1 januari 2023 en 1 januari 2024 is de Wfpp aangescherpt
en zijn de drempelbedragen verlaagd waarboven de transparantieverplichtingen van toepassing
zijn. Ook is de regering voornemens zo spoedig mogelijk een voorstel betreffende de
Wet op de politieke partijen in te dienen bij uw Kamer. Op basis van dat voorstel
voer ik graag het debat met uw Kamer over de financieringsregels voor politieke partijen.