Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Gabriëls over het bericht 'Een op de drie provincies voor de rechter om drinkwater'

Antwoord van Minister Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 20 december
2024).

Vraag 1

Ben u bekend met het bericht »Een op de drie provincies voor de rechter om drinkwater»
dat Argos onlangs publiceerde?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat er steeds meer rechtszaken worden gevoerd, of hiermee wordt
gedreigd, bij geschillen rond de levering van (drink)water?

Antwoord 2

Het Ministerie van IenW houdt geen gegevens bij van aantallen rechtszaken met betrekking
tot de drinkwatervoorziening of dreigingen daartoe. Er kan dan ook geen uitspraak
gedaan worden of er meer zaken gevoerd worden. Wel spreken drinkwaterbedrijven en
provincies over een toenemende juridisering van besluitvorming over het gebruik van
de leefomgeving.

Vraag 3

Deelt u de mening dat meer water oppompen in een veranderend klimaat, met vaker voorkomende,
langere en ergere droogteperiodes, geen universele of structurele remedie is tegen
drinkwatertekorten?

Antwoord 3

De toenemende watervraag en het afnemend aanbod van water tijdens droge perioden hebben
invloed op onze (drink-)watervoorziening. Daar is geen universele oplossing voor.
Om de drinkwatervoorziening te waarborgen kijken de drinkwaterbedrijven naar nieuwe
bronnen voor drinkwater zoals nieuwe oppervlaktewaterwinningen, brak grondwater en
de mogelijkheid om bestaande grondwaterbronnen duurzamer te benutten.

Bij de keuzes die daarbij worden gemaakt moet uiteraard rekening gehouden worden met
de wijze waarop de drinkwaterlevering ook in perioden van droogte gewaarborgd kan
worden.

Vraag 4

Deelt u de mening dat de drinkwatervraag en drinkwaterbeschikbaarheid nu niet optimaal
zijn verdeeld, zowel over het land als in de tijd? En bent u het ermee eens dat drinkwaterbeschikbaarheid
ook een verdelingsvraagstuk is?

Antwoord 4

Ja. Het is zo dat de bevolking niet homogeen verdeeld is over Nederland en het gebruik
evenmin. Dat geldt ook voor de productiecapaciteit van drinkwater. Daarmee zijn er
dus verschillen per regio. Hoe het drinkwater voor heel Nederland beschikbaar is en
blijft, heeft ook een verdelingscomponent.

Vraag 5

Deelt u de mening dat we niet meer mogen onttrekken dan dat er wordt aangevuld? En
bent u het er dan mee eens, dat bedrijven die grote hoeveelheden grondwater onttrekken,
zoals drinkwaterbedrijven, landbouwbedrijven, bedrijven in de voedingsindustrie, etcetera,
ook zorg zouden moeten dragen voor een vergelijkbare hoeveelheid infiltratie als dat
nu wordt onttrokken, om zo het grondwaterniveau op peil te houden? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 5

De Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt de eis dat onttrekking en aanvulling van grondwaterlichamen
over het jaar in evenwicht moeten zijn. Uit de stroomgebiedbeheerplannen Rijn, Maas,
Schelde, Eems 2022–20272 blijkt dat bijna alle grondwaterlichamen aan deze eis voldoen. Alleen in het grondwaterlichaam
Slenk-diep (in Noord-Brabant en Limburg), wordt nu meer onttrokken dan wordt aangevuld.
Door de provincies worden samen met andere partijen maatregelen genomen om deze neerwaartse
trend tegen te gaan.

Bedrijven die grote hoeveelheden grondwater onttrekken (meer dan 150.000 m³/jaar)
moeten daarvoor vergunning aanvragen bij de provincie. Door de provincie wordt vervolgens
getoetst of de onttrekking niet leidt tot ontoelaatbare effecten op de omgeving, zoals
het meer onttrekken dan (natuurlijk) infiltreert.

Vraag 6

Deelt u de mening dat de huidige, zeer lage, vergoeding voor drinkwater of het onttrekken
van grondwater weinig stimulans bieden voor zuinig gebruik, hergebruik of het gebruik
van alternatieven voor drinkbaar water?

Antwoord 6

Recent heeft de Kamer de resultaten van het onderzoek naar de effecten van beprijzen
van verschillende soorten water (leidingwater, grondwater en oppervlaktewater) op
watergebruik ontvangen3. Hieruit blijkt dat hogere drinkwaterprijzen een beperkt effect hebben op het verminderen
van het watergebruik, maar wel bijdragen aan een meer bewust drinkwatergebruik. Voor
een groter effect moet beprijzen worden gecombineerd met informatievoorziening en
regelgeving. Daarom werkt het Ministerie van IenW aan het nationaal plan van aanpak
drinkwaterbesparing, de aanscherping van de regelgeving voor grond- en oppervlaktewateronttrekkingen
en aan gedragscampagnes.

Vraag 7

Bent u bekend met de vrees van drinkwaterbedrijven dat bij het verhogen van de kosten
voor drinkwater voor grootverbruikers, deze overstappen op het gebruik van eigen bronnen
en dat overheden dan vaak geen vergunning kunnen weigeren? Wat vindt u hier van?

Antwoord 7

Het eerdergenoemd onderzoek stelt dat er slechts beperkt mogelijkheden zijn voor grootverbruikers
voor het overstappen naar andere waterbronnen voor het productieproces. Voor een grootschalige
onttrekking is het verplicht om een vergunning bij de provincie aan te vragen en daarmee
is er voor de provincie de mogelijkheid de afgifte van de vergunning te weigeren.

Als het lokale grondwatersysteem de gevraagde onttrekking kan dragen, en het drinkwatersysteem
op die wijze ontlast wordt, zie ik dat als een adequate invulling van het principe
van «het juiste water voor het juiste gebruik.»

Vraag 8

Deelt u de mening dat grondwater veel meer als een grondstof beschouwd zou moeten
worden, vergelijkbaar met olie, gas, zout of andere winbare grondstoffen?

Antwoord 8

Grondwater levert als grondstof een waardevolle bijdrage aan de drinkwatervoorziening
en voedselindustrie, maar is meer dan een gebruiksproduct dat «gemijnd» moet worden.
Aanwezigheid van grondwater in de bodem is van cruciaal belang voor een gezond bodemecosysteem
en daarmee voor de agrarische sector, de bebouwde omgeving en de natuur.

Vraag 9

Als voor drinkwater geschikt grondwater een schaarse grondstof is, moet er dan niet
een veel strengere cascadering komen voor afnemers en bestemmingen hiervan? Moeten
we niet veel beter wegen wat het maatschappelijk belang is van de toepassing, met
menselijke consumptie bovenaan en andere toepassingen op een lagere schaal, zodat
in gebieden of tijden met schaarste vergunningen eerder geweigerd en verbruik beter
gereguleerd kan worden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Om bij te dragen aan het herstel van het grondwatersysteem is het nodig dat provincies,
zoals al is afgesproken, in hun gebiedsprogramma’s een regionale voorkeursvolgorde
voor het gebruik van grondwater opnemen. Daarin moet de daadwerkelijke grondwaterbeschikbaarheid
worden meegewogen.

Daarnaast is zoet grondwater niet de enige bron voor drinkwater. De drinkwaterbedrijven
onderzoeken ook alternatieven, zoals aangegeven in het antwoord op vraag 3.

Vraag 10

Kunt u aangeven welke grote onttrekkingsvergunningen in recente jaren zijn geweigerd,
voor welke bestemming en op welke grond deze zijn geweigerd?

Antwoord 10

De provincies zijn bevoegd gezag voor de grote onttrekkingen (meer dan 150.000 m3/ jaar). De Minister van IenW heeft geen rol in dit vergunningsproces. Bij het ministerie
is er daardoor ook geen overzicht van geweigerde onttrekkingen.