Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Kostić en Teunissen over het voornemen van dit kabinet om Tata Steel in de verduurzaming te ondersteunen en de benodigde investeringen daarvoor

Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) (ontvangen 26 november 2024).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2024–2025, nr. 429.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «In India investeert Tata Steel miljarden zonder overheidssteun»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat vindt u van de constatering dat Tata Steel Nederland sinds de overname van de
staalfabriek in IJmuiden geen kapitaalinjectie of investering van het moederbedrijf
heeft ontvangen?

Antwoord 2

De financiering van bedrijven is aan hen, in dit geval aan het bedrijf Tata Steel
Nederland (TSN) en het moederbedrijf Tata Steel Limited (TSL). TSN geeft in het FD
artikel aan dat er inderdaad geen kapitaalinjectie of lening is ontvangen vanuit het
moederbedrijf, maar dat er ook geen dividend is uitgekeerd aan het moederbedrijf.
Volgens het FD artikel heeft TSN over het afgelopen decennium jaarlijks gemiddeld
€ 350 miljoen geïnvesteerd. TSN heeft hierover aanvullend nog aangegeven dat een kapitaalinjectie
of investering vanuit het moederbedrijf pas nodig is bij gebrek aan vermogen bij de
dochteronderneming, en daarvan was tot dusver geen sprake.

In het kader van de maatwerkafspraken worden onderhandelingen gevoerd met TSN en TSL
over de verduurzaming, het verminderen van overlast en het verbeteren van de gezondheid
en leefomgeving. Daarbij zullen TSN en TSL allereerst zelf moeten investeren; de overheid
overweegt dit te ondersteunen, daar waar dat bovenwettelijk is en past binnen Europese
steunkaders.

Vraag 3

Waarom bent u bereid als overheid wel miljarden aan subsidie te verstrekken aan Tata
Steel IJmuiden terwijl het bedrijf zelf niet wil investeren, ook niet in achterstallig
onderhoud, omdat ze het geen goede investering vindt?

Antwoord 3

In het FD artikel geeft TSN aan dat er het afgelopen decennium jaarlijks gemiddeld
€ 350 miljoen is geïnvesteerd. Daarnaast heeft TSN mij aanvullend aangegeven onder
meer geïnvesteerd te hebben in maatregelen om te verduurzamen en om milieuverbetering
te realiseren, zoals het Roadmap+ programma dat in 2025 wordt afgerond.

De primaire beslissing om te investeren in verduurzaming is aan het bedrijf zelf.
De staat overweegt met de maatwerkafspraken de verduurzaming en het schoner maken
van de staalproductie te ondersteunen, om sneller en meer te doen dan de wet vraagt.
Met de maatwerkafspraken kan, mag en wil de staat alleen bovenwettelijke maatregelen
ondersteunen. Achterstallig onderhoud hoort daar niet bij.

Vraag 4

Wat vindt u van het argument dat Tata Steel Nederland maatwerksubsidie nodig zou hebben
om versneld te vergroenen? Bent u op de hoogte dat met de huidige vergroeningsplannen
Tata in 2030 maximaal 40% van de CO2 uitstoot reduceert en pas in 2045 klimaatneutraal zal zijn, terwijl onder het EU
Emissions Trading System (EU-ETS-systeem) het in 2040 klimaatneutraal moet zijn en
bij aankoop van het bedrijf in 2007 al bekend was dat de CO2 uitstoot in 2030 met 43% omlaag zou moeten?

Antwoord 4

De verduurzaming van de industrie is een grote transitie waar we met elkaar voor staan:
om met bedrijven deze transitie te kunnen maken, vindt het kabinet het van belang
ambitieuze plannen voor sneller en meer reductie dan volgens de wet verplicht, te
ondersteunen. De overheid wil bedrijven graag ondersteunen om hun verduurzamingsopgave
in Nederland te realiseren. Zie hiervoor de visie op de maatwerkaanpak van het vorige
kabinet van april 20222, welke dit kabinet voortzet. Met de maatwerkafspraken spant het kabinet zich in om
TSN zo spoedig mogelijk te laten verduurzamen om op korte termijn extra klimaat- en
gezondheidswinst te realiseren.

De inzet is om allereerst een maatwerkafspraak over de eerste fase van de verduurzaming
van TSN te maken, waarbij in 2030 tot 5 Mton CO2 per jaar kan worden gereduceerd, zoals afgesproken in de Expression of Principles
in 2022. Dit komt inderdaad overeen met een reductie van 40% van de CO2 uitstoot. Bij tijdige beschikbaarheid van voldoende en betaalbare waterstof kan de
reductie in fase 1 oplopen tot 45%.

Om volledig klimaatneutraal te worden volgen nog een tweede en derde fase van de verduurzaming.
Volgens de plannen van TSN zal de productie rond 2045 klimaatneutraal zijn.3

In het EU ETS worden naar verwachting rond 2040 geen nieuwe emissierechten meer geveild.
Dat betekent overigens niet dat er dan geen (bestaande) rechten meer in omloop zijn.

Dit beeld per 2040 betekent dat TSN mogelijk haar plannen voor de laatste stap van
haar transitie zal moeten versnellen.

Vraag 5

Waarom wilt u subsidie geven voor vergroening waarbij Tata Steel Nederland in 2045
groen staal zou produceren, terwijl het bedrijf in 2040 sowieso CO2 neutraal moet zijn aangezien er dan geen Europese emissierechten meer worden uitgegeven?
Waarom geeft u aan dat de subsidie voor een versnelling zou zijn van de verduurzamingsopgave,
terwijl die verduurzamingsverplichting er al veel eerder is?

Vraag 5

Waarom wilt u subsidie geven voor vergroening waarbij Tata Steel Nederland in 2045
groen staal zou produceren, terwijl het bedrijf in 2040 sowieso CO2 neutraal moet zijn aangezien er dan geen Europese emissierechten meer worden uitgegeven?
Waarom geeft u aan dat de subsidie voor een versnelling zou zijn van de verduurzamingsopgave,
terwijl die verduurzamingsverplichting er al veel eerder is?

Antwoord 5

Maatwerkondersteuning is dus nodig om snel stappen te zetten op het gebied van gezondheidswinst
en verduurzaming. Zie verder ook het antwoord vraag 4.

Vraag 6

Hoe denkt u dat Tata Steel weer een rendabel bedrijf kan worden en geen voortdurende
staatssteun nodig heeft? Waar baseert u deze aanname op?

Antwoord 6

Zoals Wijers/Blom hebben aangegeven in hun rapport is de uitgangspositie van TSN voor
de transitie naar groen staal gunstig. De verwachting is dat op termijn de vraag naar
staal in Europa licht zal groeien. Ook geven Wijers/Blom aan dat TSN door haar aantrekkelijke
ligging de potentie heeft om binnen Europa een sterke concurrentiepositie te veroveren
als producent van groen staal4. Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 28 maart jl. is het besluit van het kabinet
in te zetten op een maatwerkafspraak met TSN met als uitgangspunt levensvatbare, groene
en schone staalproductie in de IJmond. Hiervoor is gekozen na een zorgvuldige integrale
afweging van de alternatieven vanuit verschillende perspectieven.

Vraag 7

Worden de maatwerkafspraken gemaakt met de aanname dat Tata Steel Nederland uiteindelijk
op waterstof overgaat en hierop een winstgevend bedrijf bouwt?

Antwoord 7

De geplande nieuwe installaties zijn technisch uitgerust om op waterstof te kunnen
draaien.

Zoals eerder aangegeven5 worden de voorwaarden voor het verlenen van eventuele staatssteun op dit moment nader
uitgewerkt. In eerdere goedkeuringsbesluiten van de Europese Commissie ten aanzien
van staatssteun voor CO2-emissiereductie van andere staalfabrieken is terug te lezen dat gebruik van waterstof
een voorwaarde is.

Over de voorwaarden van een maatwerkafspraak wordt op dit moment onderhandeld en daar
kan ik dus in verband met de onderhandelingspositie van de staat en de mogelijke koersgevoeligheid
van de informatie niet verder op ingaan.

Vraag 8

Hoe verhoudt deze aanname zich tot de inschattingen van de CEO van ArcelorMittal Europa
dat Europese waterstof ook op lange termijn te duur zal zijn voor rendabele productie
van groen staal – om concurrerend te zijn moet waterstof 2 euro per kilo kosten6, terwijl De Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
(TNO) de productiekosten van groen waterstof in Nederland raamt op meer dan 13 euro
per kilo, en de goedkoopste schattingen 6 euro per kilo zijn7?

Antwoord 8

Het kabinet is bekend met de zorgen bij industriële partijen over de nog hoge kosten
voor de inzet van groene waterstof bij de productie van staal. In eerdere goedkeuringsbesluiten
van de Europese Commissie ten aanzien van staatssteun voor CO2-emissiereductie van andere staalfabrieken is terug te lezen dat gebruik van waterstof
een voorwaarde is.

De technologie en markt voor groene waterstof verkeren momenteel nog in een vroege
ontwikkelingsfase. De kostendaling van waterstof uit elektrolyse hangt vooral af van
de snelheid van wereldwijde uitrol. Naar verwachting zullen schaalvoordelen, standaardisatie,
massaproductie en optimalisatie van ketens bijdragen aan lagere kosten, net zoals
we dat voor zonne-energie en windenergie hebben gezien.

Om bij te dragen aan deze kostprijsdaling zet het kabinet in op de opschaling van
groene waterstof. Dit doet de overheid middels het stimuleren van elektrolyseprojecten
en import van groene waterstof, het stimuleren van innovatie en het verlagen van risico’s
in de keten. Wereldwijd zitten er veel projecten in de pijplijn om de markt voor groene
waterstof op te schalen.

De bereidheid van staalafnemers om een premium te betalen voor «groen staal» is ook
een belangrijke factor. Voorlopig is het nog onduidelijk hoe dit marktsegment zich
zal ontwikkelen in de komende jaren. Binnen de Europese industrie wordt er gepleit
voor «bijmengverplichtingen» voor groen staal om de markt hiervoor op gang te brengen.
Deze ontwikkelingen volgt het kabinet met belangstelling.

Vraag 9

Bent u voornemens om ook in de toekomst permanent tenminste 1,5 miljard euro per jaar
in energiesubsidies te geven aan Tata Steel voor de 6 miljoen ton staalproductie bij
Tata IJmuiden om concurrerend te zijn? Zo ja, wordt hier ook rekening mee gehouden
in de lange termijn budgetten van dit kabinet? Zo nee, waarom denkt u dan dat er toekomst
is voor Tata IJmuiden om in Nederland groen staal te produceren?

Antwoord 9

Uw aanname van een subsidie van 1,5 miljard euro is niet te herleiden. Zoals aangegeven
kan ik niet in het openbaar ingaan op de lopende onderhandelingen en een eventuele
bijdrage van de staat. Het kan nooit de intentie zijn om een bedrijf permanent te
subsidiëren. Het bedrijf zal zelf substantieel moeten investeren en zal dat alleen
doen bij het vooruitzicht van een rendabele toekomst voor groen staal in IJmuiden.
Zie verder ook de antwoorden op vragen 6 en 8 over mijn beeld bij de verschillende
scenario’s.

Vraag 10

Hoe kijkt u naar deze subsidie, die neerkomt op meer dan 160.000 euro per werknemer
per jaar, in het licht van het tekort aan technisch geschoolde mensen die nodig zijn
voor de energietransitie? Deelt u de mening dat we dit geld en de technisch geschoolde
mensen beter kunnen inzetten voor de energietransitie en andere infrastructurele opgaven
waar Nederland voor staat, en dat deze mensen dan beter af zouden zijn dan met de
totale werknemerskosten van 98.000 euro per werknemer per jaar bij Tata?

Antwoord 10

Zoals aangegeven in het vorige antwoord is uw aanname van een subsidie van 1,5 miljard
euro niet te herleiden. Ook is er geen sprake van een subsidie per werknemer. Een
eventuele subsidie dient vooral gewogen te worden aan het belang van snelle gezondheidsverbetering
in de IJmond regio, CO2 reductie, milieuwinst, en het belang bij te dragen aan Europese strategische autonomie
op het gebied van staalproductie.

Vraag 11

Bent u op de hoogte van de constatering in het jaarverslag van Tata Steel Nederland
dat de vraag naar staal in Europa vorig jaar met 10% is gedaald en dat daardoor 20%
van de hoogovens in Europa momenteel stilstaat en productie met 7% is afgenomen? Bent
u tevens op de hoogte van de constatering op de website van Tata Steel dat «er is
sprake van aanzienlijke overcapaciteit op de Europese markt»?8

Antwoord 11

Ja.

Vraag 12

Gegeven bovenstaande constatering, deelt u de mening dat Tata Steel IJmuiden niet
noodzakelijk is om voldoende staalproductie in Europa te behouden?

Antwoord 12

Dit voorjaar hebben Wijers/Blom uitgebreid onderzoek gedaan naar het belang van staalproductie
bij TSN voor Nederland en Europa. Zij komen tot de conclusie dat staalproductie in
IJmuiden van belang is voor Nederland en (de strategische autonomie van) Europa, en
dat TSN in IJmuiden goed gepositioneerd is voor duurzame staalproductie. TSN heeft
namelijk de op één na grootste geïntegreerde staalproductie site van Europa. TSN produceert
met enkele andere staalproducenten hoogwaardig staal dat niet zomaar te vervangen
is door ander staal. Zo heeft TSN een Europees marktaandeel van 25% in de verpakkingsstaal,
wat hoge kwaliteit staal vraagt.

Daarnaast concluderen Wijers/Blom dat met het kwijtraken van de staalindustrie, ook
de toegevoegde waarde, de innovatiekracht en de directe- en indirecte werkgelegenheid
verloren gaan.

Vraag 13

Gegeven het feit dat we in Nederland geen ijzerertsmijnen hebben en dus sowieso afhankelijk
zijn van het buitenland voor onze staalproductie, deelt u de mening dat de autonomie
niet wezenlijk verandert als we in Nederland staal in plaats van ijzererts zouden
importeren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

De World Steel Organisation9 laat zien dat 54% van de wereldwijde crude steel productie geconcentreerd is in China.
Daarnaast zijn ook landen als India, Rusland en Iran grote producenten van staal.
Staal is nodig om kritische waardeketens voor de productie van spullen die we elke
dag gebruiken en nodig hebben: auto’s, huishoudelijke apparaten, bruggen, spoorrails
windmolens, maar ook tanks en wapens die we nodig hebben om ons land te verdedigen
in tijden van oorlog.

Wijers/Blom concluderen dan ook dat vanuit het oogpunt van Europese strategische autonomie
onverstandig zou zijn om de staalproductie uit Europa te laten verdwijnen. Daarnaast
zit de meeste toegevoegde waarde en het onderscheidend vermogen bij staalproductie
in de kwaliteit van het productieproces en daarmee eindproductie. Juist voor hoogwaardige
staalsoorten wil je dan ook niet afhankelijk zijn van een enkel producerend land.

Wijers/Blom concluderen dat TSN in IJmuiden goed is gepositioneerd voor (duurzame)
staalproductie binnen Europa en geven aan dat, mochten we de staalindustrie kwijtraken,
ook de toegevoegde waarde, innovatiekracht en directe en indirecte werkgelegenheid
verloren gaan. Ook zou dat vrijwel zeker betekenen dat afgeschaalde Europese productie
elders op niet duurzame wijze zou worden voortgezet.

Europa is voor de productie van staal grotendeels afhankelijk van de importen van
ijzererts uit diverse landen wereldwijd. Daarbij is Australië als grootste producent
verantwoordelijk voor ongeveer 30%10 van de productie van ijzererts. Daarnaast zijn er diverse andere landen waar in ijzerertsmijnen
ijzererts geproduceerd wordt en die de productie van ijzererts kunnen overnemen mochten
er toeleveringsproblemen zijn in een bepaalde regio in de wereld.

Vraag 14

Bent u op de hoogte van het feit dat Tata Steel Nederland vorig jaar 743 miljoen euro
verlies heeft geleden voor belastingen?

Antwoord 14

Ja. TSN heeft mij hierover additioneel aangegeven dat het boekjaar (eindigend op 31 maart
2024) afgesloten is met een verlies van 556 mln. euro (743 mln. euro voor belastingen).
TSN noemt als oorzaken hiervoor de lage mondiale staalprijzen en de vertraging van
onderhoudswerkzaamheden (van met name Hoogoven 6) die de productie en afzet drukten.

Vraag 15

Bent u op de hoogte van het feit dat Tata Steel Nederland op 31 maart 2024 (ten tijde
van het jaarverslag) nog maar 104 miljoen euro aan banksaldo had, gelijk aan ongeveer
1–2 maanden aan personeelskosten?

Antwoord 15

In het openbare jaarverslag wordt dit banksaldo inderdaad genoemd.

Vraag 16

Wat gebeurt er met de medewerkers van Tata Steel Nederlands als het bedrijf failliet
zou gaan?

Antwoord 16

Inzet van de maatwerkafspraken is het behoud van een levensvatbaar, groen en schoon
staalbedrijf in de IJmond met een duurzaam lange termijn verdienmodel.

De overheid gaat niet over een faillissement van het bedrijf. In het geval van een
faillissement zijn er verschillende scenario’s denkbaar, daar wil ik niet over speculeren.

Vraag 17

Wat gebeurt er met het belastinggeld als Tata Steel Nederland failliet zou gaan nadat
het maatwerksubsidie heeft ontvangen?

Antwoord 17

Zoals eerder benoemd is de inzet van de maatwerkafspraak om een duurzamer staalbedrijf
te realiseren en de gezondheidseffecten voor de omgeving te verminderen. Met een eventuele
maatwerksubsidie ondersteunt de overheid de verduurzaming van bedrijven. De bedrijven
zelf moeten dus ook investeren in verduurzaming.

De verdere inzet van de maatwerkafspraak, inclusief de wijze van het borgen van risico’s
zoals faillissementen, is vertrouwelijk. De budgettaire gevolgen van het uiteindelijke
onderhandelingsresultaat zijn onder voorbehoud van parlementaire autorisatie van de
begroting

Vraag 18

Waarom vindt u dat de Nederlandse overheid moet betalen voor de vergroening van een
bedrijf dat uit zichzelf dit niet doet ondanks de regelgeving uit Europa waar het
zich aan te houden heeft?

Antwoord 18

Het doel van de maatwerkafspraak is versnelde, verdergaande reductie van CO2 dan wat vanuit Europese regelgeving wordt afgedwongen en verbetering van de leefomgeving
rond het bedrijf. Met de maatwerkaanpak willen we additionele CO2 reductie realiseren in 2030. Met de Europese regelgeving wordt er pas vanaf 2040/2045
substantiële reductie geborgd. Zie verder het antwoord op de vragen 1 t/m 4.

Vraag 19

Wat vindt u van het feit dat als Tata Steel Nederland winst maakt met dank aan de
maatwerksubsidie, dit volledig ten goede komt aan de Indiase miljardairsfamilies Tata
en Mistry die naar verluidt meer dan 80% van het bedrijf in handen hebben?

Antwoord 19

Tata Steel Limited is de eigenaar van Tata Steel Nederland. Tata Steel Limited is
een beursgenoteerde onderneming, waarvan ongeveer een derde van de aandelen in handen
is van Tata Sons Pvt Ltd en de resterende aandelen in handen zijn van diverse private
investeerders. De winsten van Tata Steel Nederland komen dan ook terecht bij een brede
groep aandeelhouders en niet alleen bij de families die in de vraag benoemd worden.

Uiteindelijk is het goed voor Nederland als bedrijven hier winst maken: dat garandeert
dat medewerkers hun baan kunnen behouden en dat er nieuwe investeringen mogelijk worden.
Het zou dan ook goed zijn als TSN, na te hebben geïnvesteerd in verduurzaming en gezondheidsverbetering,
winst maakt. In de maatwerkafspraken houd ik rekening met hetgeen waartoe de motie
Erkens c.s.11 heeft opgeroepen: het voorkomen van over subsidiëring.

Vraag 20

Bent u van plan om Tata Sons in India als eigenaar van Tata IJmuiden een voorziening
te laten treffen voor de 12 miljard euro aan vervuiling die in de grond zit volgens
Hans Wijers en Frans Blom, wat in lijn zou zijn met het vervuiler betaalt-principe?
Hoe denkt u anders het bedrijf of toekomstige eigenaren verantwoordelijk te kunnen
houden voor de vervuiling en de sanering daarvan?

Antwoord 20

In de brief die de voormalig Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat aan
de Kamer gestuurd heeft ten aanzien van de milieuproblematiek bij TSN op 3 april jl.12 komen de volgende punten naar voren:

– De bodemregelgeving gaat uit van het principe dat de vervuiler betaalt. Dit is onder
meer tot uitdrukking gebracht in de verplichting om na beëindiging van de activiteiten
de bodem (en het grondwater) te herstellen.

– Vanuit de omgevingswet wordt door het bevoegd gezag een verplichting voor een financiële
zekerheidstelling opgelegd aan bedrijven zoals TSN om toekomstige saneringsopgaven
te bekostigen.

– In de praktijk is toepassing van deze wetten en regelingen geen gemakkelijke opgave.
Een complex samenstel van feiten en omstandigheden speelt een rol bij de vraag of
de rekening voor bodemherstel volledig bij de veroorzakende bedrijven kan worden gelegd.

– Hierbij spelen onder andere de periode van bodemverontreiniging en de op dat moment
geldende wetgeving, emissie vergunningen, kennis over milieugevolgen, ernst en mate
van verontreiniging, kosten van herstel en de financiële draagkracht van de veroorzaker
een rol.

De inzet van de maatwerkafspraak, inclusief de wijze van het borgen van risico’s zoals
de bodemsanering, is vertrouwelijk. De budgettaire gevolgen van het uiteindelijke
onderhandelingsresultaat zijn onder voorbehoud van parlementaire autorisatie van de
begroting.

Vraag 21

Hoe denkt u te voorkomen dat dit dossier niet eindigt zoals het scheepsbouwconcern
Rijn-Schelde-Verolme (RSV) waarbij heel veel overheidsgeld wordt verspild en uiteindelijk
de werknemers er als nog niet beter van worden maar enkel de aandeelhouders?

Antwoord 21

Het is belangrijk dat, na de transitie, TSN een levensvatbaar bedrijf is dat op eigen
benen kan staan. Wijers/Blom geven in hun rapport aan dat TSN goed gepositioneerd
is voor duurzame staalproductie en competitief kan zijn in deze markt. Bij het maken
van de maatwerkafspraak met TSN is lange termijn levensvatbaarheid het uitgangspunt,
waarop het kabinet zal blijven toetsen.

Vraag 22

Bent u bekend met het bericht «Tata Steel krijgt Britse staatssteun van 500 miljoen
pond en schrapt 2.500 banen»?13

Antwoord 22

Ja.

Vraag 23

Wat vindt u van het feit dat 30% van de banen bij Tata Steel in Engeland verloren
gaat ondanks de kapitaalinjectie vanuit de overheid?

Antwoord 23

Deze deal is gesloten tussen Tata Steel UK/Tata Steel Limited en de Britse overheid.
De details en afwegingen hierbij zijn mij niet bekend en is een zaak tussen deze partijen.

Vraag 24

Kunt u deze vragen individueel beantwoorden?

Antwoord 24

Ja.