Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Beckerman over het bericht 'Meerderheid Amsterdammers tegen verkoop van Afval Energie Bedrijf, wethouder noemt runnen afvalverwerking ‘geen kerntaak’'

Antwoord van Staatssecretaris Jansen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 17 oktober
2024).

Vraag 1

Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot de verkoop van het Afval Energie
Bedrijf (AEB) door de gemeente Amsterdam?1

Antwoord 1

Ik heb deze vraag voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Amsterdam en dit is haar antwoord:

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam heeft op 30 mei
2023 besloten om de met AEB verbonden publieke belangen te borgen door te kiezen voor
volledige verkoop van AEB. Het daaruit volgende voorgenomen besluit tot verkoop van
de aandelen AEB is voor wensen en bedenkingen voorgelegd aan de gemeenteraad die de
betreffende voordracht in de raadsvergadering van 29 juni 2023 behandeld heeft. Het
college heeft op 11 juli 2023 het definitieve besluit genomen tot het voorbereiden
van het verkoopproces voor de verkoop van alle aandelen die de gemeente houdt in AEB.
Het verkoopproces is aangevangen op 16 april 2024.

Vraag 2

Wat zijn de belangrijkste redenen die de gemeente Amsterdam aanvoert voor de verkoop
van AEB? Welke voordelen verwacht de gemeente te behalen door de verkoop van AEB?

Antwoord 2

Ik heb deze vraag voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Amsterdam en dit is haar antwoord:

Bij elke deelneming maakt de gemeente Amsterdam een afweging of de publieke belangen
beter geborgd worden door hierin te (blijven) participeren. Bij het AEB gaat het voor
de gemeente daarbij om de publieke belangen afvalverwerking, warmtevoorziening en
CO2-reductie. Uit de afweging die het college van B&W in 2023 heeft gemaakt was de conclusie
dat Amsterdam het aandeelhouderschap niet nodig heeft voor het borgen van de met AEB
verbonden publieke belangen. Door afspraken te maken bij de verkoop heeft de gemeente
ervoor gezorgd dat de afvalverbranding en warmtevoorziening van Amsterdam doorgaan,
ook als AEB verkocht wordt. De publieke belangen van Amsterdam zijn daarmee zeker
gesteld. Een eigen afvalverwerkingsbedrijf acht de gemeente Amsterdam geen kerntaak
van een gemeente. Verder wordt u verwezen naar uitgebreide behandelingen in de Amsterdamse
gemeenteraad.

Vraag 3

Kunt u ingaan op de specifieke zorgen van de inwoners van Amsterdam met betrekking
tot de privatisering van de afvalverwerking?

Antwoord 3

Ik heb deze vraag voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Amsterdam en dit is haar antwoord:

De gemeente gaat ervan uit dat er gedoeld wordt op het onderzoek van de SP Amsterdam.
Dit onderzoek wijst uit dat Amsterdammers zorgen hebben over de verkoop. De gemeente
Amsterdam doorloopt een zorgvuldig verkoopproces en houdt hierbij het belang van Amsterdammers
voor een goede afval- en warmtevoorziening op het oog.

Vraag 4

Welke negatieve gevolgen verwacht u als AEB geprivatiseerd wordt?

Antwoord 4

Deze casus is besproken in de gemeenteraad van Amsterdam2. Uit een scenariovergelijking van verkoop of behoud van AEB komen verschillende voordelen
en nadelen naar voren. Het belangrijkste nadeel bij verkoop van AEB lijkt een verminderde
directe sturing van AEB door de gemeente Amsterdam. Zo zal het lastiger zijn om te
sturen op krimp van afvalverbranding, of te sturen op de prijs voor warmte en afvalverwerking.
Aan de andere kant heeft de gemeente meer flexibiliteit in de uitbesteding van deze
voorzieningen. De gemeente Amsterdam beoogt de publieke belangen te waarborgen door
het stellen van strenge voorwaarden bij de verkoop van AEB.

Vraag 5

Hoe garandeert de gemeente dat de publieke belangen, zoals de continuïteit van afvalverbranding
en warmtevoorziening, worden gewaarborgd bij de verkoop van AEB? Welke garanties zijn
er opgenomen in de verkoopovereenkomst om te zorgen dat de belangen van de stad behouden
blijven?

Antwoord 5

Ik heb deze vraag voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Amsterdam en dit is haar antwoord:

Hiervoor wordt u doorverwezen naar de behandeling in de Amsterdamse gemeenteraad van
het besluit van het college om een verkoopproces te starten.

De kern is dat de met AEB verbonden publieke belangen van afvalverwerking, warmtevoorziening
en CO2-reductie na verkoop via contracten en subsidievoorwaarden goed geborgd blijven en
ook als harde voorwaarde bij de verkoop gesteld zijn. Aanvullend is in de verkoopvoorwaarden
en in de criteria waarlangs biedingen worden beoordeeld ingezet op het zoveel mogelijk
borgen van de ambities van de gemeente rond afval, warmte en CO2-reductie.

Vraag 6

Hoe beoordeelt het kabinet de mogelijkheid van provinciale of gemeentelijke mede-eigendom
als alternatief voor de verkoop aan een private partij, zoals voorgesteld door SP-raadslid
Erik Bobeldijk?

Antwoord 6

In Nederland is de afvalverbrandingssector grotendeels in commerciële handen. Enkele
afvalverbrandingsinstallaties zijn in publiek beheer. Ook gedeeld publiek en commercieel
eigendom komt voor. In de praktijk kunnen publieke partijen dus een rol spelen als
(mede-)eigenaar van een afvalverbrandingsinstallatie. Het is niet aan mij om in te
gaan op concrete casussen en om een oordeel uit te spreken over de mogelijkheden van
gemeentes of provincies om eigenaar te worden van AEB. Die afwegingen moeten op lokaal
niveau worden gemaakt.

Vraag 7

78 procent van de Amsterdammers hoopt dat bij een eventueel verkoop AEB in overheidshanden
blijft. Welke stappen onderneemt u om dit te bewerkstelligen?

Antwoord 7

Er worden hierop geen stappen ondernomen vanuit de Rijksoverheid.

Vraag 8

Is dit kabinet van mening dat essentiële basisvoorzieningen zoals afvalverwerking
aan de markt overgelaten zou moeten worden of vindt het kabinet dat deze diensten
gewaarborgd moeten worden in publieke eigendom?

Antwoord 8

Het ophalen van huishoudelijk afval is een basisvoorziening die in Nederland wettelijk
is gegarandeerd. Gemeenteraden en de colleges van burgemeester en wethouders zijn
wettelijk verplicht om zorg te dragen voor de inzameling van huishoudelijk afval.
Gemeenten zijn vervolgens vrij in hun keuze voor een verwerker van het ingezamelde
huishoudelijke afval. Dit kan zowel een afvalverwerker in publieke als in private
handen zijn. Voor het bedrijfsafval geldt geen wettelijke zorgplicht voor gemeenten.
Bedrijven in Nederland zijn zelf verantwoordelijk voor het op de juiste manier aanbieden
van hun afval aan een erkende inzamelaar/verwerker. Welke verwerking vervolgens passend
is en of dit door een private of een publieke speler is, hangt af van lokale omstandigheden.
Gemeenten zijn hierbij gebonden aan de wettelijke kaders van de Wet milieubeheer,
waaronder de verplichting om de afvalhiërarchie door te voeren in beslissingen omtrent
afvalbeheer. Verder geldt hier het Landelijk Afvalbeheerplan (LAP3) waarin is toegelicht
wat onder doelmatig afvalbeheer wordt verstaan en welke verwerkingsmethode voor welk
type afval wenselijk is. In het licht van eigendomsverdeling heb ik geen voornemens
om de hierboven beschreven kaders anders in te richten.

Vraag 9

Is het rijk in staat een meerderheidsaandeel te nemen in AEB? Is dit kabinet bereid
deze stap te nemen?

Antwoord 9

Informatie over het deelnemingenbeleid van het Rijk in private ondernemingen is gevat
in de nota Deelnemingenbeleid 2022. Deze nota bevat het afwegingskader voor het aangaan
en afstoten van deelnemingen. Het kabinet is terughoudend bij het aangaan van deelnemingen.
Voor een dergelijk ingrijpende vorm van overheidsingrijpen moeten aantoonbaar dringende
redenen zijn. Het Rijk ziet geen aanleiding om een meerderheidsaandeel te nemen in
AEB.