Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Campen over het bericht ‘Brussels considers sanctions on Slovakia over backsliding on rule of law.’

Antwoord van Minister Veldkamp (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 30 september 2024)

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Brussels considers sanctions on Slovakia over backsliding
on rule of law»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u het eens met de stelling dat het goed functioneren van de rechtsstaten van
alle lidstaten van belang is voor het functioneren van de Europese Unie (EU) als geheel?

Antwoord 2

Ja. Het kabinet beschouwt respect voor de rechtsstaat als het fundament van de Europese
samenwerking.

Vraag 3

Ziet u mogelijkheden om de toetsing en bescherming van rechtsstaten in de EU door
de Europese Commissie in de EU te verbeteren?

Antwoord 3

Het EU-rechtsstaatinstrumentarium is de afgelopen jaren ontwikkeld en versterkt. Het
kabinet onderzoekt, in samenwerking met gelijkgestemde lidstaten, hoe de effectiviteit
van het bestaande EU-rechtsstaatinstrumentarium kan worden vergroot en eventueel verder
kan worden ontwikkeld. Daarnaast pleit het kabinet ervoor dat het bestaande EU-rechtsstaatinstrumentarium
volledig, consequent en meer in samenhang wordt benut. Het is voor het kabinet van
belang dat de Commissie snel en effectief optreedt om eventuele terugval van lidstaten
op rechtstatelijk vlak te voorkomen en aan te pakken.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u het voornemen van de Europese Commissie om mogelijk sancties op te
leggen aan Slowakije, gezien de zorgen over de rechtsstaat en corruptiebestrijding
in dat land?

Antwoord 4

Zie het antwoord op vraag 5.

Vraag 5

Hoe duidt u de specifieke ontwikkeling in Slowakije waarbij het speciaal openbaar
ministerie, dat verantwoordelijk was voor de bestrijding van corruptie, is afgeschaft?

Antwoord 5

In lijn met de motie van Campen c.s. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 2076), volgt het kabinet de rechtsstaatontwikkelingen in Slowakije, waaronder de hervorming
van het wetboek van strafrecht, de daarop volgende ontbinding van de Speciaal Openbaar
Aanklager en gerelateerde ontwikkelingen op gebied van anti-corruptie, nauwgezet.
Datzelfde geldt voor de Europese Commissie.2 Het is primair aan de Commissie om, in haar rol als hoedster van de EU-verdragen,
te beoordelen of Slowakije met de hervorming van het wetboek van strafrecht het Unierecht
heeft geschonden en of er gevolgen zijn voor de besteding van EU middelen. De Commissie
heeft nog geen besluiten genomen. Het is voor het kabinet van belang dat de Commissie
snel en effectief optreedt om terugval van lidstaten op rechtstatelijk vlak te voorkomen
en aan te pakken, en daarbij gebruik maakt van al het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium.

Vraag 6

Deelt u de zorgen van de Europese Commissie dat hiermee de strijd tegen corruptie,
waaronder corruptie met EU-fondsen, wordt ondermijnd? Hoe gaat u opkomen voor degelijke
besteding van Europees middelen en dus ook Nederlands belastinggeld?

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 5.

Vraag 7

Hoe duidt u de beslissing van de Slowaakse regering dat de facto de publieke omroep
is ontmanteld en de persvrijheid daarmee beperkt?

Antwoord 7

Zoals reeds aangegeven volgt het kabinet de rechtsstaatontwikkelingen in Slowakije,
waaronder de ontwikkelingen bij de Slowaakse publieke omroep, nauwgezet. Datzelfde
geldt voor de Commissie. Vrijheid van meningsuiting en onafhankelijke journalistiek
zijn voorwaarden voor een goed functionerende democratische rechtsstaat en een vrije
samenleving. Onafhankelijke media spelen een cruciale rol in het faciliteren van de
controle van de macht. Ook voor de ontwikkelingen rondom de Slowaakse publieke omroep
geldt dat het primair aan de Commissie is om te beoordelen of Slowakije, met de ontbinding
en vervanging van de publieke omroep, het Unierecht heeft geschonden.

Vraag 8

Hoe kijkt u naar parallellen tussen de situatie van Slowakije en Hongarije? Op welke
manier kan in het geval van Slowakije adequaat worden ingegrepen? Welke lessen kunnen
we volgens u trekken van de casus van Hongarije?

Antwoord 8

Het is voor het kabinet van belang dat de Commissie snel en effectief optreedt om
terugval van lidstaten op rechtsstatelijk vlak te voorkomen en aan te pakken, en daarbij
gebruik maakt van al het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium. Ervaringen uit
het verleden tonen dit aan. De EU heeft inmiddels meerdere instrumenten tot zijn beschikking
om rechtsstatelijke problemen in de Unie te adresseren (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2426). Dit was anders toen de rechtsstatelijke problemen in Hongarije begonnen. Het EU-rechtsstaatinstrumentarium
is de afgelopen jaren verder ontwikkeld en versterkt. Als lidstaten de rechtsstatelijke
beginselen die in de EU-verdragen zijn neergelegd schenden, kan de Commissie handhavend
optreden. Als de schendingen van de beginselen van de rechtsstaat het financieel beheer
of de bescherming van de financiële belangen van de Unie serieus dreigen aan te tasten,
kan het financiële instrumentarium worden ingezet, zoals eind 2022 is gebeurd tegen
Hongarije.3 Het kabinet steunt de Commissie in haar rol als hoedster van de EU-verdragen.

Vraag 9

Hoe kijkt u in dit licht naar de bredere geopolitieke ontwikkelingen in Slowakije,
met name de toenemende pro-Russische uitspraken van premier Fico? Ziet u hier een
risico voor toenemende invloed van Rusland binnen Slowakije en daarmee binnen de EU?

Antwoord 9

Het is van belang dat de EU eensgezind is ten aanzien van de aanpak van Rusland en
ten aanzien van de steun aan Oekraïne. De Russische inmenging in Slowakije en andere
EU-lidstaten is erop gericht die eensgezindheid te ondermijnen en gaat in tegen de
fundamenten van een democratische rechtsorde en open samenleving, waarop de EU is
gestoeld. Uitspraken die de Russische verantwoordelijkheid voor de oorlog in Oekraïne
in twijfel trekken, zijn schadelijk. Het kabinet draagt deze boodschap in zowel EU-
als bilateraal verband steevast uit.

Vraag 10

Welke acties overweegt u op Europees niveau om uw zorgen over de Slowaakse rechtsstatelijke
neergang te adresseren?

Antwoord 10

Tijdens de horizontale rechtstaatdialoog, die stond geagendeerd op de Raad Algemene
Zaken van 24 september jl. heeft Nederland in de Benelux-interventie, onder andere,
zorgen uitgesproken over de negatieve rechtsstaatsontwikkelingen die in meerdere EU-lidstaten
plaatsvinden. Tijdens deze Raad werden de bredere, horizontale ontwikkelingen op het
terrein van rechtsstatelijkheid in de EU besproken. De staat van de rechtsstaat in
Slowakije komt in het voorjaar van 2025 aan de orde tijdens de bespreking van de landenspecifieke
rechtsstaatdialoog. Die landenspecifieke rechtsstaatdialogen bieden de gelegenheid
voor Nederland om, in Benelux-verband, uitgebreider de zorgen over de rechtsstaat
in Slowakije te bespreken. Nederland steunt verder de Commissie om, in haar rol als
hoedster van de EU-verdragen, te beoordelen of Slowakije het Unierecht schendt en
hier indien nodig tegen op te treden.

Vraag 11

Welke rechtsstaatinstrumenten ziet u weggelegd voor de Europese Commissie om Slowakije
te houden aan de rechtsstaatprincipes en vindt u dat de Europese Commissie deze moet
activeren? Zo ja welke instrumenten beoogt u? Zo nee, waarom niet en op welk moment
vindt u dat de Europese Commissie wél instrumenten dient in te zetten?

Antwoord 11

De EU heeft inmiddels meerdere instrumenten tot zijn beschikking om rechtsstatelijke
problemen in de Unie te adresseren (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2426). Het is primair aan de Commissie om, in haar rol als hoedster van de Verdragen,
te beoordelen of Slowakije het Unierecht schendt en hier indien nodig tegen op te
treden. Het is voor het kabinet van belang dat de Commissie snel en effectief optreedt
om terugval van lidstaten op rechtstatelijk vlak te voorkomen en aan te pakken, en
daarbij gebruik maakt van al het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium. De Commissie
heeft hierover nog geen besluiten genomen. Het is voor het kabinet van belang dat
de Commissie snel en effectief optreedt om terugval van lidstaten op rechtstatelijk
vlak te voorkomen en aan te pakken.

Vraag 12

Welke rechtsstaatinstrumenten ziet u weggelegd voor de Europese Raad om Slowakije
te houden aan de rechtsstaatprincipes en vindt u dat de Raad deze moet activeren?
Zo ja, welke instrumenten beoogt u? Zo nee, waarom niet en op welk moment vindt u
dat de Europese Raad wél instrumenten dient in te zetten?

Antwoord 12

Zie het antwoord op vraag 11.

Vraag 13

Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en zo spoedig mogelijk beantwoorden?

Antwoord 13

Ja.