Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Dijk en Dobbe over het bericht 'Zorgen over verkeerde hulp aan eenzame mensen door 'aanbestedingscircus'

Antwoord van Minister Agema (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 20 september
2024).

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Zorgen over verkeerde hulp aan eenzame mensen door
het aanbestedingscircus»1?

Antwoord 1

Eenzaamheid is een complex probleem en verschilt van mens tot mens. Dat geldt ook
voor de oplossingen. Dat maakt eenzaamheid tegengaan echt maatwerk. Iemand kan geholpen
zijn bij activiteiten gericht op ontmoeting als netwerkversterking, terwijl iemand
met sterke eenzaamheid meer gebaat is bij persoonlijke hulp. Gemeenten zijn als dichtstbijzijnde
overheid heel goed in staat hier invulling aan te geven en zijn derhalve ook primair
verantwoordelijk voor de passende inrichting van hulp aan mensen die zich eenzaam
voelen.

Gemeenten kunnen bij de financiering van deze hulp kiezen voor zelf uitvoeren (inbesteden),
of de hulp te organiseren en financieren via selectieve inkoop (aanbesteden) of open
house, of via subsidie. Zie voor een uitgebreide toelichting hierop ook de Kamerbrief
van 17 april 2024.2 Indien een gemeente kiest voor inkoop via aanbesteden dan moet zij de (Europese)
aanbestedingsregels volgen. Deze keuzemogelijkheden laten gemeenten voldoende ruimte
om met behulp van de regionale of gemeentelijke beleidsvisie de juiste keuze te maken
om passende zorg(continuïteit) voor mensen die zich eenzaam voelen goed in te richten.
Aandachtspunten daarbij zijn: inzet van beleidsadviseurs die bekend zijn met de regionale
of lokale situaties, inzet van deskundige inkoopadviseurs die in staat zijn om een
reële vertaalslag te maken van beleid naar inkoop, lange termijn-contracten, goede
monitoring en contractmanagement. De regio-adviseurs van het Ketenbureau i-Sociaal
Domein kunnen gemeenten helpen bij het maken van deze keuzes. Het Ketenbureau i-Sociaal
Domein werkt samen met alle partners, zoals gemeenten en zorgaanbieders, aan een sterkere
keten in het sociaal domein met minder administratieve lasten, betere informatievoorziening
en meer eenvoud in de uitvoering. Ik zet me ervoor in om de ondersteuning via het
Ketenbureau i-Sociaal Domein te blijven optimaliseren.

Vraag 2

Bent u het eens met de analyse: «Door die aanbestedingstrajecten ontstaat een perverse
prikkel: om een opdracht binnen te halen, verzinnen aanbieders dingen die leuk klinken
in de oren van de ambtenaren die hun offerte beoordelen. Maar ze helpen voor geen
zier tegen eenzaamheid. Zonde van de energie. Zonde van het geld»?

Antwoord 2

Nee, daar ben ik het niet mee eens; maar ik herken wel het beeld dat wordt geschetst
over aanbesteden. Het is primair aan gemeenten het Wmo (inkoop)beleid vorm te geven
en te zorgen voor passende ondersteuning aan mensen die zich eenzaam voelen binnen
de kaders van de wet. Er is geen algemene wettelijke verplichting in het sociaal domein
om aan te besteden. Indien een gemeenten kiest voor inkoop via aanbesteden dient zij
de (Europese) aanbestedingsregels te volgen. De aanbestedingsregels bieden gemeenten
voldoende vrijheid om een goede selectie van aanbieders te maken door, voorafgaand
aan de opdracht, proportionele eisen en/of gunningscriteria te stellen aan potentiële
aanbieders. Daarmee kan de gemeente de inschrijving door de potentiële aanbieder vervolgens
op een transparante en objectieve beoordelen. Nadat de opdracht definitief is gegund
is het vervolgens aan gemeenten om goede monitoring en contractmanagement in te richten,
waarbij regelmatig wordt getoetst of aanbieders ook tijdens de opdracht (blijven)
voldoen aan de eisen van de opdracht.

Vraag 3

Deelt u de zorgen zoals verwoord door de experts dat het aanbestedingscircus kan leiden
tot verkeerde hulp of het onnodig verbreken van de relatie tussen zorgverleners en
mensen zie zorg nodig hebben?

Antwoord 3

Ik begrijp de zorgen, maar ondersteun de onderliggende analyse niet. Er is geen algemene
wettelijke verplichting in het sociaal domein om aan te besteden. Indien de gemeente
kiest voor inkoop via aanbesteden kan zij bijvoorbeeld gemotiveerd kiezen voor lange
termijncontracten (te denken valt bijvoorbeeld aan 6 tot 9 jaar) en/of de inspanningsverplichting
voor de aanbieders om mee te werken aan de overname van personeel nader contractueel
vast te leggen.3 Daarnaast kan een gemeente de uitvoering van de contracten beter borgen door een
goede gemeentelijke klachtenregeling, goede monitoring en goed contractmanagement
in te richten. Het Ketenbureau i-Sociaal Domein kan gemeenten helpen bij het maken
van de juiste keuzes. Ik zet me ervoor in om de ondersteuning via het Ketenbureau
i-Sociaal Domein te optimaliseren.

Vraag 4

Deelt u de mening dat de vaste relatie tussen zorgverlener en mensen die zorg ontvangen
belangrijk is voor goede zorg, en dat het zorgsysteem zo moet worden ingericht dat
deze vertrouwde relatie altijd behouden kan blijven zolang de zorg nodig is en de
zorgverlener beschikbaar is?

Antwoord 4

In zijn algemeenheid ben ik van mening dat continuïteit in de relatie tussen een zorgverlener
en mensen die zorg ontvangen, zolang de zorg nodig is en de zorgverlener beschikbaar
is, een belangrijk uitgangspunt is voor goede zorg en ondersteuning. Daarnaast zijn
ook andere elementen van belang voor het verlenen van goede zorg, zoals kwalitatief
goede dienstverlening.4 Een vaste relatie tussen een zorgverlener en mensen die zorg nodig hebben, kan in
de praktijk om diverse redenen niet altijd worden voortgezet. Dit komt bijvoorbeeld
door keuzes in arbeidsmobiliteit van de zorgmedewerkers zelf en de schaarste op de
arbeidsmarkt in combinatie met de omvang van de zorgvraag (bijvoorbeeld binnen een
gemeente). Hierdoor moeten er door aanbieders en gemeenten soms andere (personele)
keuzes worden gemaakt. Gemeenten kunnen de continuïteit in de relatie tussen zorgverlener
en mensen die zorg ontvangen in de basis wel beter borgen door bijvoorbeeld het gemotiveerd
kiezen voor lange termijncontracten. Tot slot kunnen ook de omstandigheden van de
mensen die zorg en ondersteuning ontvangen, wijzigen, waardoor kennis en kunde van
een andere medewerker noodzakelijk zijn. Goede zorg blijft mensenwerk.

Vraag 5

Deelt u de mening dat volgens de Wet overgang onderneming, maar bijvoorbeeld ook de
CAO Welzijn en Maatschappelijke dienstverlening de relatie zorgverlener en mensen
die zorg ontvangen in stand zou moeten blijven, ongeacht welke instelling de zorg
uitvoert? Hoe vaak gebeurt dit niet? Waarom wordt dit niet nageleefd?

Antwoord 5

Nee, die mening deel ik niet. Het doel van de Wet overgang onderneming is de positie
van werknemers te beschermen als de onderneming waarvoor zij werkzaam zijn, wordt
overgedragen aan een andere onderneming. In de Wet overgang onderneming wordt geregeld
dat de werknemers die werkzaam zijn in het onderdeel onderneming dat wordt overgedragen,
automatisch en met behoud van hun bestaande rechten en plichten mee overgaan. Te denken
valt daarbij bijvoorbeeld aan het behoud van alle arbeidsvoorwaarden. Deze wet heeft
niet expliciet als doel om de relatie zorgverlener en mensen die zorg ontvangen in
stand te houden, ongeacht welke instelling de zorg uitvoert. Dat kan overigens wel
een wenselijk bijeffect zijn.

Voor de CAO Sociaal Werk, welzijn en maatschappelijke dienstverlening5 geldt ook dat deze cao niet expliciet als doel heeft de relatie tussen zorgverlener
en mensen in de zorg in stand te houden, ongeacht welke instelling de zorg uitvoert.
In de CAO Sociaal Werk zijn er wel bepalingen over overname van personeel bij een
aanbestedingsprocedure opgenomen.6 Indien er geen sprake is van overgang van onderneming dan geldt de afspraak uit de
CAO Sociaal Werk dat de werknemers een recht hebben op een dienstverband indien zij
benodigd en geschikt zijn. Dit biedt ook de verkrijgende organisatie nog enige ruimte
om werknemers wel of niet over te nemen.

In zijn algemeenheid geldt dat het waar mogelijk borgen van de zorgcontinuïteit wel
is geregeld in nadere wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld in de Wmo 2015. Uit
de Wmo 2015 volgt dat gemeenten, zoveel mogelijk, rekening moet houden met de continuïteit
van de relatie tussen hulpverlener en cliënt. De gemeente heeft als het gaat over
het beschikbaar stellen van maatschappelijke ondersteuning haar eigen verantwoordelijkheid
als goed opdrachtgever. Voor aanbieders geldt op basis van de Wmo 2015 voor opdrachten
verstrekt op basis van een overheidsopdracht (aanbestedingsprocedure) een inspanningsverplichting.7 Deze inspanningsverplichting houdt in dat de nieuwe aanbieder met de aanbieders die
vóór hem in opdracht van de gemeenten een soortgelijke voorziening hebben verleend,
in overleg treden over de overname van het betrokken personeel. Van de gemeente wordt
verwacht dat zij hierop toezicht houden en ervoor zorgdragen dat afspraken hierover
tussen aanbieders en de gemeenten in goede samenwerking worden uitgevoerd. Gemeenten
kunnen daaraan via de contracten ook nadere eisen stellen voorafgaand aan de inkoopprocedure.

Ik heb geen informatie over het al dan niet in stand houden van vaste zorgrelaties
in de praktijk. Mijn verwachting is dat dit in de praktijk, bijvoorbeeld door krapte
op de arbeidsmarkt of het ontbreken van gewenste competenties bij betrokken medewerkers,
niet altijd kan worden gewaarborgd.

Vraag 6

Wat is de voortgang van de uitvoering motie Dijk8 om aanbesteden van zorg niet meer wettelijk verplicht te stellen?

Antwoord 6

De motie Dijk waarin de regering wordt verzocht om het aanbesteden van zorg niet langer
verplicht te stellen, is beantwoord door mijn ambtsvoorganger in de Kamerbrief van
17 april 2024.9 In dit antwoord is toegelicht dat er geen algemene wettelijke verplichting is in
het sociaal domein om aan te besteden. Gemeenten kunnen bij de financiering van jeugdhulp
en maatschappelijke ondersteuning kiezen voor zelf uitvoeren (inbesteden), of de hulp
en maatschappelijke ondersteuning te organiseren en financieren via selectieve inkoop
(aanbesteden) of open house, of via subsidie. Als de gemeente kiest voor aanbesteden
dan moeten de (Europese) aanbestedingsregels worden gevolgd. Gelet op de diversiteit
in financieringskeuzes van jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning is er vooralsnog
geen aanleiding geweest om het huidige systeem van aanbesteden te vervangen.

Vraag 7

Wat gaat u doen om ervoor te zorgen dat gemeenten stoppen met aanbesteden van zorg?

Antwoord 7

Er is geen algemene wettelijke verplichting in het sociaal domein om aan te besteden.
Er zijn diverse andere financieringskeuzes mogelijk. Voor een toelichting verwijs
ik naar de inhoud van de eerdergenoemde Kamerbrief van 17 april 2024. Het Ketenbureau
i-Sociaal domein kan gemeenten helpen bij het maken van de financieringskeuzes. Ik
zet me ervoor in om de ondersteuning via het Ketenbureau i-Sociaal Domein te optimaliseren.