Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Rooderkerk over het bericht “Tientallen schoolbestuurders privé actief bij onderwijsadviesbureaus”

Antwoord van Staatssecretaris Paul (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 10 september
2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Tientallen schoolbestuurders privé actief bij onderwijsadviesbureaus»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Vindt u het wenselijk dat schoolbestuurders en toezichthouders in het onderwijs tegelijkertijd
ook actief zijn voor onderwijsadviesbureaus? Zo nee, wat gaat u daaraan doen?

Antwoord 2

Wanneer er sprake is van belangenverstrengeling vind ik dit onwenselijk en ontoelaatbaar.
Bestuurders en intern toezichthouders moeten boven elke twijfel verheven zijn. Het
gaat immers om de ontwikkeling en toekomst van kinderen én om gemeenschapsgeld waar
zorgvuldig en doelmatig mee moet worden omgegaan.

Er zijn situaties waarin het voor kan komen dat een onderwijsbestuurder of intern
toezichthouder een nevenfunctie heeft. Een bestuurder en intern toezichthouder dienen
zich hierbij te houden aan de geldende wet- en regelgeving. Hierbij moet de afstand
tussen functies voldoende geborgd zijn om elke rol afzonderlijk en onafhankelijk uit
te kunnen voeren. In Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek is de verplichting geregeld
dat in geval van belangenverstrengeling een bestuurder of lid van de raad van toezicht
niet deelneemt aan de beraadslaging en besluitvorming over het betreffende onderwerp.
Het is in de eerste plaats het interne toezicht dat het bestuur moet controleren bij
belangenverstrengeling bij het nemen van bepaalde besluiten. Indien het interne toezicht
dit onvoldoende doet, kan de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) het interne
toezicht daarop aanspreken, en zo nodig een sanctie opleggen.

Het is zeer verontrustend dat deze verantwoordelijkheid mogelijk niet voor iedere
bestuurder of intern toezichthouder vanzelfsprekend is. Binnen mijn ministerie wordt
gewerkt aan een wetsvoorstel waarin eisen worden gesteld aan het bestuur en intern
toezicht. Het streven is dat eind december van dit jaar de internetconsultatie start.
Ook voor samenwerkingsverbanden passend onderwijs wil ik hierbij wettelijk borgen
dat intern toezichthouders alleen als onafhankelijk lid kunnen deelnemen, en niet
tevens onderwijsbestuurder kunnen zijn in de regio, om zo het toezicht sterker en
onafhankelijk te maken.

De PO-Raad en VO-raad onderzoeken samen met de VTOI-NVTK of zij de lidmaatschapseisen
zo kunnen aanpassen, dat de combinatie van een functie als bestuurder of intern toezichthouder
en werkzaamheden bij een onderwijsadviesbureau niet meer mogelijk is voor hun leden.
Hoewel deze combinatie van functies mag als men zich houdt aan de wet- en regelgeving
is dit mijns inziens niet wenselijk. Het is positief dat de raden dit initiatief hebben
genomen. Ik zal hier met deze partijen over in gesprek blijven en volgen wat er uit
het onderzoek naar voren komt en tot welke acties dat leidt.

Vraag 3

Vindt u het wenselijk dat onderwijsadviesbureaus worden ingehuurd door de scholen
van schoolbestuurders en toezichthouders die tevens actief zijn voor dezelfde bureaus?
Zo nee, wat gaat u daaraan doen?

Antwoord 3

Dit vind ik in principe niet wenselijk. In de door u geschetste situatie is er sprake
van belangenverstrengeling of, zoals Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek het uitdrukt:
een tegenstrijdig belang.2 Een bestuurder of intern toezichthouder mag juridisch gezien beide plekken vervullen
en hij/zij moet zich bewust zijn dat deze situaties zich dan voor kunnen doen. In
de wet is geregeld dat een bestuurder en lid van de raad van toezicht niet mogen deelnemen
aan de beraadslaging en besluitvorming wanneer er sprake is van een direct of indirect
persoonlijk belang dat tegenstrijdig is met het belang van de rechtspersoon waarvan
de onderwijsorganisatie deel uitmaakt. Het intern toezicht ziet toe op de naleving
hiervan, zo is in de onderwijswetgeving neergelegd (zie onder meer artikel 17c van
de WPO). Als het intern toezicht deze taak niet naar behoren uitvoert, is sprake van
een overtreding van de wet en kan de inspectie optreden. Indien sprake is van ongerechtvaardigde
verrijking door een bestuurder is bovendien sprake van wanbeheer en kan de Minister
optreden door middel van een aanwijzing.

Het wetsvoorstel waarin eisen worden gesteld aan het bestuur en intern toezicht strekt
ertoe de kwaliteit van onderwijsbesturen en het intern toezicht te verhogen en meer
eisen te stellen aan het bestuur en intern toezicht.

Vraag 4

Hoeveel schoolbestuurders met dubbelfuncties zijn bekend na het onderzoek van Nieuwsuur
en hoeveel hebben de nevenfunctie opgegeven? Ziet de Inspectie van het Onderwijs hierop
toe?

Antwoord 4

Het is niet bekend hoeveel onderwijsbestuurders nevenfuncties hebben opgegeven. De
inspectie ziet niet toe op hoeveel onderwijsbestuurders een nevenfunctie hebben of
hoeveel onderwijsbestuurders deze functie hebben opgegeven.

Vraag 5

Deelt u de opvatting dat onderwijsadviseurs én schoolbestuurders net als leraren moeten
voldoen aan hoge kwaliteitseisen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Vanzelfsprekend deel ik deze opvatting. Van iedereen werkzaam in, of voor, het onderwijs
wordt een hoge standaard verwacht. Het gaat immers om de ontwikkeling en toekomst
van leerlingen.

Vraag 6

Hoe reflecteert u op de steeds hogere eisen aan de bewezen effectiviteit van lessen
van leerkrachten, terwijl er geen eisen zijn op dat vlak aan onderwijsadviseurs? Moeten
die er niet komen?

Antwoord 6

De overheveling van de onderwijsondersteuning vanuit de overheid naar de markt was
destijds een bewuste keuze. De gedachte was dat, voortvloeiend uit hun onderwijskundige
autonomie, de scholen zelf het beste weten wat ze nodig hebben, en de ondersteuning
met een systeem van vraag en aanbod daarom beter zou aansluiten bij de behoefte van
scholen. Dat zou de kwaliteit en duurzame impact van de ondersteuning ten goede komen,
en daarmee de kwaliteit van het onderwijs.

De onderwijsadviesmarkt kwam aan de orde in het debat met uw Kamer van 27 maart 2024.
Naar aanleiding van de daarbij aangenomen motie Paternotte/Pijpelink3 wordt uw Kamer, zoals toegezegd, dit najaar geïnformeerd over de werking van deze
markt en opties voor eventuele regulering van de markt. De manier waarop ondersteuning
is ingericht moet uiteindelijk het publieke belang (kwaliteit, toegankelijkheid en
doelmatigheid) zo goed mogelijk dienen.

Vraag 7

Welke harde eisen zijn er op dit moment aan afzonderlijk de integriteit en kwaliteit
van schoolbestuurders en onderwijsadviseurs, en acht u deze voldoende?

Antwoord 7

Onderwijsbestuurders dienen zich te houden aan de bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek,
waaronder de verplichting om niet deel te nemen aan beraadslaging en besluitvorming
wanneer er sprake is van een tegenstrijdig persoonlijk belang. Daarnaast dienen zij
de verplichtingen uit de onderwijswetgeving na te leven, waaronder de verplichting
om een code goed bestuur te hanteren en de opdracht aan het intern toezicht om toe
te zien op dat het bestuur zich houdt aan alle wettelijke bepalingen. In de code goed
bestuur moet staan hoe een integere bedrijfsvoering wordt vormgegeven en hoe belangenverstrengeling
wordt tegengegaan. Het hanteren van een code goed bestuur betekent dat men zich hieraan
committeert en naar handelt. In geval van ongerechtvaardigde verrijking kan door de
Minister een aanwijzing worden gegeven tot het nemen van één of meer maatregelen wegens
wanbeheer.

Zoals genoemd, wordt verkend welke aanscherpingen er op het gebied van integriteit
en kwaliteit nodig zijn in een wetstraject waarin eisen worden gesteld aan het bestuur
en intern toezicht. Over mogelijke eisen voor de onderwijsadviseurs wordt u dit najaar
verder geïnformeerd.

Vraag 8

Acht u zelfregulering van schoolbesturen, via een «Code Goed Bestuur», voldoende om
de kwaliteit en integriteit van schoolbesturen te waarborgen?

Antwoord 8

Ik ben van mening dat het merendeel van de onderwijsbestuurders gemotiveerd is om
zijn/haar werk op een goede en verantwoorde wijze te doen, volgens de geldende wet-
en regelgeving. Zelfregulering via de codes is daarbij een belangrijke basis, maar
kan een te beperkt bereik hebben of onvoldoende zijn om misstanden tegen te gaan.
Minimale eisen waar het bestuur aan dient te voldoen moeten vastgelegd zijn in een
wettelijke basis, zodat de inspectie ook toezicht op de naleving van deze wettelijke
eisen kan houden. Er wordt binnen mijn ministerie daarom ook gewerkt aan een wetsvoorstel
waarin wettelijke minimumeisen worden gesteld waaraan een bestuur en intern toezicht
moeten voldoen.

Vraag 9

Hoe staat het ervoor met het voorstel van de PO-Raad en VO-raad om schoolbestuurders
verplicht te gaan accrediteren? Nemen zij hierin ook integriteitseisen mee?

Antwoord 9

De PO-Raad en de VO-raad ontwikkelen samen met de VvOB (Vereniging van Onderwijsbestuurders)
een stelsel van accreditatie voor bestuurders in het funderend onderwijs. De raden
en de VvOB werken momenteel aan de oprichting van een onafhankelijke stichting die
de accreditatie gaat uitvoeren. Ook zijn er twee pilots uitgevoerd waaraan dertig
bestuurders uit het primair en voortgezet onderwijs hebben deelgenomen.

Het beroepsprofiel en de methodiek voor de accreditatie zijn al eerder vastgesteld.
Het beroepsprofiel stelt eisen aan de bestuurder. Integriteit en moreel kompas vormen
een belangrijk onderdeel van het beroepsprofiel.4 Daarmee vormt het beroepsprofiel een aanvulling op de normen uit de governance codes,
die betrekking hebben op integriteit en transparantie in de besturing van de schoolorganisatie
als geheel.

De PO-Raad, VO-raad en VvOB zijn van mening dat in principe alle onderwijsbestuurders
zich moeten accrediteren. In het kader van de reeds geplande herziening van de governance
codes wordt dit najaar besproken of het verwachte civiel effect van het accreditatiestelsel
verder versterkt moet worden door bijvoorbeeld accreditatie van de bestuurder als
lidmaatschapsvoorwaarde op te nemen, aldus de PO-Raad en de VO-raad.

Vraag 10

Wat is de stand van zaken van uw wetsvoorstel aangekondigd eind 2023 met daarin wettelijke
minimumeisen waaraan een schoolbestuurder moet voldoen? Gaat u hierin ook integriteitseisen
meenemen?5

Antwoord 10

Binnen mijn ministerie wordt hard gewerkt aan dit wetsvoorstel, dat ertoe strekt de
kwaliteit van onderwijsbesturen en het intern toezicht te verhogen. Het streven is
om het wetsvoorstel eind december 2024 in internetconsultatie aan te bieden. Het wetsvoorstel
zal zowel integriteits- als kwaliteitseisen betreffen.

Vraag 11

Wat is de stand van zaken van de visie op de ondersteuningsstructuur bij het onderwijs
en wanneer wordt deze met de Kamer gedeeld?

Antwoord 11

Zoals toegezegd, wordt uw Kamer hier in het najaar over geïnformeerd.

Vraag 12

Denkt u dat het wenselijk is dat de drempel om onderwijsadviseur te worden zo laag
is? Zo nee, welke stappen gaat u nemen om deze drempel – en daarmee kwaliteitswaarborgen
– te verhogen?

Antwoord 12

Het is vooral van belang dat de kwaliteit goed is, de prijs redelijk en dat het aanbod
aansluit bij wat de school nodig heeft. De onderwijsadviesmarkt kwam aan de orde in
het debat met uw Kamer van 27 maart 2024. Naar aanleiding van de daarbij aangenomen
motie Paternotte/Pijpelink6 wordt uw Kamer, zoals toegezegd, dit najaar geïnformeerd over de werking van deze
markt en opties voor eventuele regulering van de markt.

Vraag 13

Welke middelen ziet u om hogere eisen te stellen aan de kwaliteit, continuïteit, integriteit
en eerlijke prijzen van onderwijsadviesbureaus? Ziet u kansen voor een verplicht keurmerk,
inclusief toezichthouder en accreditatie?

Antwoord 13

Het stellen van mogelijke eisen aan de branche maakt onderdeel uit van de bovengenoemde
uitwerking van de motie.

Vraag 14

Hoe staat het met de uitvoering van de motie van de leden Paternotte en Pijpelink
waarin gevraagd wordt om de mogelijkheden ten aanzien van regulering van de onderwijsadviesmarkt
te verkennen, en bent u bereid om daarmee haast te maken?7

Antwoord 14

Zoals toegezegd zal uw Kamer dit najaar worden geïnformeerd.

Vraag 15

Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden.

Antwoord 15

Ja.