Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Westerveld over de berichten van Follow the Money en Pointer over de jeugdzorgbedrijven op het Hoenderlooterrein

Antwoord van Staatssecretaris Karremans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
5 september 2024).

Vraag 1

Kent u de artikelen «Gemeenten betalen veel geld, maar weten niet waar «hun» jeugdzorgkinderen
wonen»1 en «Overlast jeugdzorgterrein Hoenderloo»2 en «Dorpelingen ontzet over criminaliteit: «Jeugdzorg wordt onze ondergang»»3?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is uw reactie op het beeld dat wordt geschetst in deze artikelen? Bent u bekend
met de situatie op het Hoenderlooterrein en in de omgeving?

Antwoord 2

Het beeld dat in deze artikelen wordt geschetst is dat nadat in 2020 Pluryn het terrein
met bijbehorend vastgoed heeft verkocht aan De Vos Groep de situatie drastisch is
verslechterd. Van deze situatie ben ik sinds het verschijnen van de artikelen op de
hoogte. Om deze Kamervragen te kunnen beantwoorden heeft de gemeente Apeldoorn mij
desgevraagd nader geïnformeerd over hoe de gemeente heeft gehandeld om de situatie
te verbeteren.

Ook in de tijd dat Pluryn gevestigd was op het Hoenderloo terrein kwamen er incidenten
met cliënten voor. Toen was de situatie overzichtelijker omdat er één zorgaanbieder
was en daarmee één aanspreekpunt voor onder andere inwoners uit het dorp. Bovendien
was Pluryn een gecontracteerde aanbieder voor de gemeente Apeldoorn. De situatie is
veranderd omdat er inmiddels een twintigtal aanbieders gevestigd is op het terrein
met een grotere mix van cliënten met verschillende zorgvragen. Slechts een klein deel
van deze zorgaanbieders zijn gecontracteerde aanbieders voor de gemeente Apeldoorn.
Incidenten op en om het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep waren in oktober
2023 de aanleiding om onder technisch voorzitterschap van de gemeente Apeldoorn een
platform in te stellen. Daaraan nemen deel zorgaanbieders, vertegenwoordigers van
bewoners, de wijkagent, De Vos Groep, de regionale welzijnsorganisatie en een inhoudelijke
jeugdzorg-expert van de gemeente Apeldoorn. Dit platform is erop gericht om de lijnen
tussen de verschillende partijen in het gebied kort te houden om zodoende sneller
in te kunnen grijpen bij eventuele incidenten. In de praktijk ziet Apeldoorn dat dit
zijn vruchten afwerpt: bij incidenten kan snel worden geschakeld waardoor inmiddels
snel ingegrepen wordt. Het platform komt met regelmaat bij elkaar om te zorgen dat
de relatieve rust die nu is ontstaan blijvend is.

Vraag 3

In 2020 verkocht Pluryn de zorginstelling ondanks groot protest, is in uw oordeel
de situatie op het Hoenderlooterrein verbeterd, nu er sinds het vertrek van Pluryn
twintig nieuwe zorgbedrijven zijn neergestreken? Wat vindt u ervan dat er momenteel
zo’n twintig zorgbedrijven op dit terrein zitten?

Antwoord 3

De ontwikkelingen die zich de verkoop van het terrein hebben voorgedaan, hebben geleerd
dat het belangrijk is dat er een duidelijk aanspreekpunt is als zich bijvoorbeeld
incidenten voordoen. Het positieve effect van het oprichten van een platform met betrokken
partijen, waaronder zorgaanbieders en vertegenwoordigers van bewoners, onderstreept
dat. Het is belangrijk dat daardoor de lijnen tussen de verschillende partijen in
het gebied kort zijn en sneller ingegrepen kan worden.

Vraag 4

Hoe kijkt u met de kennis van nu terug op de sluiting van Pluryn op het terrein van
Hoenderloo?

Antwoord 4

Pluryn heeft indertijd de Hoenderloo Groep gesloten vanwege zorgen over de kwaliteit
van de hulpverlening, de structureel slechte financiële resultaten en de wens om complexe
zorg meer gezinsgericht en in de regio de organiseren. De huidige situatie doet niets
af aan deze redenen.

Vraag 5

Wat vindt u ervan dat gemeenten niet in beeld hebben waar hun jeugdzorgkinderen wonen?
Bent u van mening dat gemeenten beter zicht moeten hebben waar hun jeugdzorgkinderen
verblijven? Zo ja, wat gaat u doen om dat te verbeteren? Wat vindt u ervan dat niet
bekend is hoeveel jongeren er op het terrein verblijven?

Antwoord 5

Vanuit het woonplaatsbeginsel, dat sinds 2022 van kracht is, blijft de gemeente van
oorsprong financieel verantwoordelijk voor een jeugdige, ook als deze buiten de eigen
gemeente geplaatst is. Het is bekend dat niet alle gemeenten in Nederland hun data
op orde hebben. Daarom wordt vanuit de Hervormingsagenda onder andere ingezet op betere
(landelijke) monitoring en het versterken van datagedreven werken bij gemeenten. Dit
laat onverlet dat gemeenten zelf ook verantwoordelijk zijn voor het op orde krijgen
en inzichtelijk maken van hun data.

Vraag 6

Wat vindt u ervan dat gemeenten niet in de gaten houden of bepaalde zorgbedrijven
bij elkaar passen op één terrein? Deelt u de mening dat hier toezicht op moet zijn,
zeker als de veiligheid van jongeren hierdoor in het geding komt?

Antwoord 6

Ik deel de mening dat er toezicht moet zijn. Het is daarom goed dat de gemeente Apeldoorn
het initiatief heeft genomen een platform in te stellen waaraan zorgaanbieders, vertegenwoordigers
van bewoners, de wijkagent, De Vos Groep, de regionale welzijnsorganisatie en een
inhoudelijke jeugdzorg-expert van de gemeente Apeldoorn aan deelnemen. Dit platform
is erop gericht om de lijnen tussen de verschillende partijen in het gebied kort te
houden om zodoende sneller in te kunnen grijpen bij eventuele incidenten. Daarnaast
heeft de IGJ mij laten weten op basis van alle beschikbare informatie toezichtactiviteiten
uit te voeren die een bijdrage leveren aan het zicht op en verbetering van de kwaliteit
en veiligheid van de geleverde zorg op het terrein. De IGJ betrekt hierbij ook andere
partijen. De IGJ neemt alle zorgaanbieders op het terrein, die onder het toezicht
van de IGJ vallen, mee in lopende en toekomstige toezichtactiviteiten.

Vraag 7

Wat is volgens u de reden dat het zicht op de kwaliteit zo verschilt per gemeente,
en is hier zicht op? Wat kan u doen om te zorgen dat controle en toezicht vanuit raadsleden
en wethouders beter wordt?

Antwoord 7

Het toezicht op kwaliteit van de geleverde zorg in de Jeugdwet is belegd bij de Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Aangezien op het terrein van de voormalige Hoenderloo
Groep zorg vanuit zowel de Jeugdwet als de Wmo geboden wordt, is er een platform gekomen
waarin o.a. de gemeente, De Vos Groep, zorgaanbieders, bewoners en de wijkagent deelnemen.
In de praktijk ziet Apeldoorn dat bij incidenten nu sneller ingegrepen wordt. De situatie
op het Hoenderloo terrein is dermate uniek dat ik geen aanleiding zie bredere maatregelen
te nemen.

Vraag 8

Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat kinderen vaak ver buiten de eigen regio
in instellingen of bij pleegouders terecht komen? Deelt u de mening dat dit tegen
de beweging van «zo thuis mogelijk» in gaat, die de laatste jaren is ingezet? Maakt
u hier voor in de nabije toekomst afspraken over met gemeenten, om dit waar mogelijk
te voorkomen?

Antwoord 8

Eén van de opgaven uit de Hervormingsagenda Jeugd is dat als jeugdigen toch uithuisgeplaatst
moeten worden, zij toch zo thuis mogelijk op kunnen groeien in de eigen regio. Plaatsingen
buiten de eigen regio zijn onwenselijk tenzij dat om zorginhoudelijke en of veiligheidsredenen
noodzakelijk is. Ook gemeenten delen deze opgave uit de Hervormingsagenda Jeugd. Ik
zie daarom nu geen reden om nieuwe afspraken te maken met gemeenten.

Vraag 9

Deelt u de mening dat tot zolang dit niet beter wordt geregeld, ouders, familie en
vrienden voor wie de reiskosten te hoog zijn, aanspraak moeten kunnen maken op een
vergoeding? Zo ja, hoe gaat u dit regelen als gemeenten niet meewerken?

Antwoord 9

Kinderen kunnen buiten de regio geplaatst worden, als in de regio zelf passende hulp
ontbreekt. Bijvoorbeeld door een tekort aan hulp of in geval de hulp dermate specialistisch
is dat dat niet in elke regio georganiseerd kan worden. Als bij een uithuisplaatsing
in het kader van de jeugdbescherming de ouders redelijkerwijs zelf niet in staat zijn
om de reiskosten naar hun kind te betalen, dan kan dit vergoed worden door de Gecertificeerde
Instelling uit de zogenaamde «bijzondere kosten». De gemeente heeft vanuit de Jeugdwet
een zorgplicht in dergelijke gevallen waarin een kinderbeschermingsmaatregel speelt
en bekostigt de GI voor deze bijzondere kosten.

Ten aanzien van de jeugdhulp in het vrijwillig kader geldt dat het aan gemeenten is
om te bepalen of de kosten die ouders moeten maken voor omgang, omdat hun kind buiten
de regio verblijft, in aanmerking komen voor een vergoeding.

Vraag 10

Bent u ervan op de hoogte dat Jeugdstem, de organisatie van onafhankelijke vertrouwenspersonen,
bij verschillende zorgorganisaties in Hoenderloo aan de bel heeft getrokken omdat
kinderen zich er onveilig voelen? Wat is er met die melding gedaan? Wat is de rol
van het Ministerie van VWS geweest?

Antwoord 10

Hiervan was ik niet op de hoogte omdat Jeugdstem hiervan geen melding heeft gemaakt
aan VWS. Bij navraag is gebleken dat Jeugdstem inderdaad melding heeft gemaakt bij
betrokken partijen en dat daarna voornoemd platform is opgericht.

Vraag 11

Bent u ervan op de hoogte dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de afgelopen
jaren 32 signalen en meldingen heeft ontvangen over zorgbedrijven op het Hoenderlooterrein?
Wat is er met deze meldingen gedaan? Hoeveel zorgbedrijven op het Hoenderlooterrein
heeft de IGJ gecontroleerd?

Antwoord 11

Ja, daarvan ben ik op de hoogte. De IGJ heeft mij laten weten op basis van alle beschikbare
informatie toezichtactiviteiten uit te voeren die een bijdrage leveren aan het zicht
op en verbetering van de kwaliteit en veiligheid van de geleverde zorg op het terrein.
De IGJ betrekt hierbij ook andere partijen. De IGJ neemt alle zorgaanbieders op het
terrein, die onder het toezicht van de IGJ vallen, mee in lopende en toekomstige toezichtactiviteiten.
Over de precieze inhoud en de afhandeling van meldingen doet de IGJ geen uitspraken.

Vraag 12

Op welke manier controleert de IGJ nieuwe zorgbedrijven op kwaliteit? Worden alle
nieuwe zorgbedrijven bij of na oprichting gecontroleerd en bezocht?

Antwoord 12

De IGJ houdt risicogestuurd toezicht op de kwaliteit en veiligheid van zorg bij nieuwe
zorgaanbieders en jeugdhulpaanbieders. Een nieuwe zorgaanbieder of jeugdhulpaanbieder
die zorg verleent via de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) of de
Jeugdwet, moet zich conform de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) melden bij het
CIBG. De aanmelding ontvangt de IGJ vervolgens ook, waarna de IGJ via een vragenlijst
of telefonisch extra informatie opvraagt. Zo maakt de IGJ een inschatting van mogelijke
risico’s in de zorg en kan de IGJ besluiten een nieuwe aanbieder te bezoeken. Om zoveel
mogelijk nieuwe aanbieders te bereiken, organiseert de IGJ ook (online) voorlichtingsactiviteiten
over de wettelijke kwaliteitseisen.

Vraag 13

Zitten alle jongeren op het Hoenderlooterrein op een plek die past bij hun hulpbehoefte?

Antwoord 13

De vraag of alle jeugdigen die op het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep verblijven
passende hulp ontvangen, kan ik niet beantwoorden. De gemeenten die deze jeugdhulpaanbieders
hebben gecontracteerd zijn verantwoordelijk voor passende jeugdhulp.

Vraag 14

Zijn alle jongeren op het Hoenderlooterrein veilig? Op welke manier wordt hun veiligheid
geborgd?

Antwoord 14

Op dit moment ziet de IGJ geen aanleiding om direct in te grijpen bij de jeugdhulpaanbieders
op het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep. De IGJ voert toezichtsactiviteiten
uit die een bijdrage leveren aan het zicht op en verbetering van de kwaliteit en veiligheid
van de geleverde zorg bij de jeugdhulpaanbieders op het terrein.

Vraag 15

Is er onderwijs op maat voor alle kinderen die hier verblijven?

Antwoord 15

De vraag of alle kinderen die op het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep verblijven
passend onderwijs krijgen kan ik niet beantwoorden. De verantwoordelijkheid voor het
bieden van passend onderwijs ligt bij het onderwijs (artikel 40 lid 4 WPO, artikel
40 lid 5 WEC en artikel 8.9 WVO 2020) met ondersteuning van het Samenwerkingsverband
Passend Onderwijs. Het onderwijs voor deze jeugdigen kan pas starten als de jeugdhulpaanbieder
de leerling aanmeldt bij het Apeldoornse onderwijs. Het is de gemeente Apeldoorn bekend
dat er kinderen van het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep naar o.a. het VSO
in Apeldoorn gaan, maar dat er ook leerlingen zijn die (nog) geen onderwijs volgen.
De gemeente Apeldoorn weet niet precies welke en hoeveel jeugdigen woonachtig zijn
op het terrein van de voormalige Hoenderloo Groep en daarmee ook niet volledig welke
jeugdigen onderwijs volgen.

Vraag 16

Deelt u de mening dat wederom duidelijk wordt dat veel van de beoogde doelen van de
Jeugdwet nog niet zijn gehaald en dit zorgwekkend is? Op welke manier gaat de Wet
verbetering beschikbaarheid jeugdzorg situaties zoals deze veranderen?

Antwoord 16

Het klopt dat de beloften van de decentralisatie onvoldoende zijn waargemaakt. Dat
blijkt uit de stijging van het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van jeugdzorg, de
behandeltijd per jeugdige, de jeugdzorguitgaven, wachtlijsten en het aantal jeugdhulpaanbieders.
Het doel van de maatregelen uit de Hervormingsagenda Jeugd is daarom het verbeteren
van het jeugdzorgstelsel een goed werkend, beter beheersbaar en financieel houdbaar
jeugdzorgstelsel. Eén van de maatregelen om dat doel te bereiken is het wetsvoorstel
«Verbetering beschikbaarheid jeugdzorg». De regering wil hiermee een belangrijke stap
zetten in de regionale samenwerking en inkoop en administratieve lasten. Het wetsvoorstel
stelt onder andere regionale samenwerking verplicht voor bepaalde zorgvormen en stelt
eisen aan de wijze van uitvoering. Dit draagt op twee manieren bij aan een verbeterde
beschikbaarheid van specialistische zorg voor jeugdigen. Enerzijds wordt hiermee voor
gemeenten bevorderd dat er voor deze zorg een contractbasis is. Anderzijds wordt voorkomen
dat de vraag te versnipperd raakt, waardoor aanbieders te weinig vraag ontvangen om
het benodigde aanbod in kwalitatieve zin (verantwoorde hulp) of bedrijfseconomische
zin (gezonde bedrijfsvoering) te kunnen blijven leveren. Daarnaast moeten regio’s
een regiovisie opstellen. Hierin moeten zij onder meer beschrijven hoe de regionale
ingekochte hulp zich verhoudt tot het lokale aanbod en waarin afspraken wordt gemaakt
over samenwerking met de aanbieders. Door ook te verplichten dat er op een meer uniforme
wijze in de regio administratief wordt samengewerkt verminderen de administratieve
lasten voor aanbieders die voor meerder gemeenten werken. Hierdoor verbetert de beschikbaarheid
van jeugdzorg voor de meest kwetsbare kinderen. Bovendien regelt het wetsvoorstel
dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de taak krijgt inzicht te geven in de ontwikkeling
van de beschikbaarheid van jeugdzorg door het uitvoeren van stelselonderzoek. De NZa
krijgt ook de taak om onder meer risico’s voor de beschikbaarheid van specialistische
jeugdzorg zo vroeg mogelijk te signaleren, zodat deze met hulp van de NZa waar mogelijk
worden afgewend.