Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid De Hoop over het bericht dat NS de prijzen van treinkaartjes en abonnementen komend jaar fors gaat verhogen

Antwoord van Staatssecretaris Jansen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 2 september
2024)

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de berichtgeving dat NS de prijzen van treinkaartjes en
abonnementen komend jaar fors gaat verhogen?1
,
2

Antwoord 1

Ja, daar heb ik kennis van genomen.

Vraag 2

Deelt u de zorgen over de betaalbaarheid van het reizen per trein door de aangekondigde
forse prijsverhoging? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 2

Ik begrijp de zorgen die er zijn over de voorziene extra stijging van de NS-tarieven.
Per 1 januari 2024 zouden de NS-tarieven met 8,7% stijgen. Dit is als gevolg van de
motie-Bikker c.s.3 niet doorgegaan. Omdat met deze motie voor de NS-tarieven slechts incidentele middelen
beschikbaar zijn gesteld, moet deze tariefstijging in 2025 worden ingehaald om de
stijgende kosten te dekken.

De voor 2024 gecompenseerde tariefstijging komt bovenop de reguliere tariefverhoging
op basis van de verwachte inflatie voor 2025. Hierover is de Kamer in november 2023
geïnformeerd.4De tariefstijging heeft dan ook geen verband met de financiële prestaties van NS,
maar betreft een reeds bekende afspraak.

In vervolg hierop heeft Kamer gevraagd om een brief met scenario’s om hoge tariefstijgingen
op het spoor te voorkomen. Deze zal op korte termijn aan de Kamer worden toegezonden.

Vraag 3

Deelt u het uitgangspunt dat openbaar vervoer een publieke voorziening is en dat iedereen,
dus ook mensen met een smalle beurs, betaalbaar gebruik moeten kunnen maken van de
trein? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Ik deel dat het openbaar vervoer (ov) een publieke voorziening is die betaalbaar moet
zijn.

Vraag 4

Klopt het dat vooral mensen met lagere inkomens de dupe zullen worden van de forse
prijsverhoging van de trein? Zo ja, wat vindt u hiervan?

Antwoord 4

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) heeft recentelijk een onderzoek naar
de betaalbaarheid van mobiliteit gepubliceerd.5 Daarin is naast de trein ook naar andere modaliteiten gekeken en is ingegaan op welke
groepen moeite hebben om hun mobiliteit te betalen. Uit het onderzoek blijkt dat 7%
van de inwoners van Nederland van 18 en ouder het moeilijk vindt om het openbaar vervoer
te gebruiken vanwege de kosten én een matige financiële zekerheid heeft. In de gepresenteerde
cijfers is geen onderscheid gemaakt naar treingebruik en gebruik van bus, tram en
metro. Omdat mensen met lage inkomens vaker moeite hebben om het openbaar vervoer
te gebruiken vanwege de kosten, is wel te verwachten dat ze ook meer moeite zullen
hebben om een prijsverhoging van de trein te betalen. Zoals in het antwoord op vraag
3 aangegeven, is de betaalbaarheid van het ov voor mij een belangrijk aandachtspunt.

Vraag 5

Deelt u de mening dat fatsoenlijke bestaanszekerheid ook betekent dat mensen op een
betaalbare manier met het openbaar ververvoer (OV) kunnen reizen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, deelt u de mening dat de aangekondigde forse prijsverhoging van de trein niet
bijdraagt aan het verbeteren van de bestaanszekerheid?

Antwoord 5

Ik vind het belangrijk dat mensen op een betaalbare manier met het ov kunnen reizen.
De voorziene verhoging van de NS-tarieven kan spanning opleveren met het streven om
de bestaanszekerheid van mensen te verbeteren. Tegelijkertijd is deze tariefstijging
een logisch gevolg van de structureel gestegen kosten voor personeel, materieel en
energie (als gevolg van inflatie). Het is voor vervoerders financieel niet houdbaar
als de kosten van het ov stijgen en de opbrengsten daarmee niet in lijn meestijgen
zonder fors in het aanbod te snijden. Daar komt bij dat met de motie-Bikker c.s. voor
de NS-tarieven slechts incidentele middelen beschikbaar zijn gesteld voor compensatie
van tariefstijging in 2024 (zie het antwoord op vraag 2).

Vraag 6

Wat zijn de te verwachten effecten van de forse prijsverhoging op de reizigersaantallen?

Antwoord 6

Als de extra tariefstijging van 8,7% doorgaat, is de verwachting dat het aantal reizigers
op het hoofdrailnet lager zal worden ten opzichte van het scenario waarbij deze extra
tariefstijging niet doorgaat. Het KiM heeft in 2018 berekend dat de vraag van de trein
inelastisch is en dat een verhoging van de treinkosten met 10% naar verwachting zal
resulteren in 4,5% minder gebruik van de trein.6 Er zijn bij NS geen historische data beschikbaar om deze verwachting van het KiM
te valideren. In de toegezegde brief met scenario’s om hoge tariefstijgingen op het
spoor te voorkomen wordt nader op prijselasticiteiten ingegaan.

Vraag 7

Deelt u de zorgen dat mensen geneigd zullen zijn voor bijvoorbeeld de auto te kiezen
en dat als gevolg hiervan de inkomsten van NS verder zullen afnemen wanneer treinreizen
fors duurder wordt, waardoor de tarieven later opnieuw moeten worden verhoogd of er
moet worden gesneden in de dienstverlening? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
met deze zorgen doen?

Antwoord 7

Mensen zijn vrij om te bepalen of zij de auto of het ov gebruiken. Het KiM heeft berekend
dat een verhoging van de treinkosten met 10% in 0,1% meer autogebruik resulteert.7 Prijsverhogingen in de trein leiden volgens deze berekeningen dus slechts tot een
beperkte toename van het autogebruik. Daarbij deel ik de zorg niet dat de keuze voor
de auto zal leiden tot hogere NS-tarieven. Tariefverhogingen bij NS worden gereguleerd
door de afspraken die zijn vastgelegd in de concessie. Wel kan een vermindering van
het aantal reizigers impact hebben op de dienstverlening.

Vraag 8

Deelt u de mening dat het OV een aantrekkelijker en betaalbaarder alternatief moet
worden dan dat dit nu voor veel mensen is? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
hier concreet aan doen?

Antwoord 8

Betaalbaarheid is een breed aandachtspunt als het gaat om mobiliteit. Niet alleen
voor het ov, maar ook voor de auto en de fiets. Mensen moeten zelf kunnen bepalen
van welk vervoersmiddel ze gebruik maken. Ik bekijk voor het ov, net als voor andere
modaliteiten, of het betaalbaar is. Daarbij deel ik dat de prestaties op het spoor
omhoog moeten om de trein aantrekkelijk te houden voor de reiziger. Frequentie, betrouwbaarheid
en comfort spelen een grote rol. In de Concessie voor het Hoofdrailnet 2025–2033 zijn
hierover concrete afspraken met NS gemaakt, daar zal op toe worden gezien dat deze
worden nageleefd.

Vraag 9

Wat is de reden dat u niet net als vorig jaar extra geld beschikbaar stelt om de forse
prijsverhoging te voorkomen? Bent u als verantwoordelijk bewindspersoon bereid om
zich hier de komende maanden alsnog voor in te zetten, zodat de prijsverhoging alsnog
kan worden voorkomen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

In reactie op het verzoek van de Kamer werkt het kabinet aan een brief over mogelijke
scenario’s voor de tariefstijgingen van NS.8 De afstemming hierover heeft net wat meer tijd nodig, vandaar dat deze niet uiterlijk
5 september, maar in ieder geval voor het CD Spoor van 12 september aan de Kamer kan
worden toegezonden.

Vraag 10

Deelt u de mening dat frequent en betaalbaar OV ook bijdraagt aan het tegengaan van
filevorming op de weg? Zo ja, wat gaat u concreet doen om het OV tot een aantrekkelijker
alternatief te maken?

Antwoord 10

Uit het bij het antwoord op vraag 7 genoemde onderzoek van het KiM en een eerder onderzoek
van het KiM9 komt naar voren dat de uitwisseling van gebruikers tussen auto en ov op nationale
schaal bescheiden is. Autoreizen en ov-reizen voorzien voor een belangrijk deel in
gescheiden mobiliteitsmarkten. Dat neemt niet weg dat het streven onverminderd is
om het ov aantrekkelijk te houden.

Vraag 11

Wat is uw concrete visie op het OV de komende jaren en op welke wijze gaat u ervoor
zorgen dat deze visie in de praktijk wordt gebracht?

Antwoord 11

Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan het regeerprogramma. Daarin worden
de visie op en de belangrijkste afspraken over het ov-beleid voor de komende jaren
nader uitgewerkt. In het hoofdlijnenakkoord Hoop, Lef en Trots staan de belangrijkste contouren voor het regeerprogramma, ook als het gaat om het
ov.

Vraag 12

Wat zijn de concrete en afrekenende plannen van het kabinet om het OV te verbeteren?
Wat gaat u precies doen om deze plannen waar te maken?

Antwoord 12

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 11 worden de visie en belangrijkste afspraken
voor het ov-beleid uitgewerkt in het regeerprogramma.

Vraag 13

Hoe staat het met het onderzoek naar het NL-ticket, waarbij reizigers voor een vast
bedrag per maand onbeperkt in de daluren met het OV kunnen reizen?

Antwoord 13

Binnen het Nationaal OV Beraad is een werkgroep gestart om onderzoek te doen naar
een Nederlandticket en een aantal varianten. De werkgroep zal onder andere doorrekenen
wat de verwachte kosten en opbrengsten zijn van de verschillende tickets. De Kamer
wordt voor het einde van 2024 geïnformeerd over de uitkomsten.

Vraag 14

Bent u bereid om, wanneer dit onderzoek gereed is, vaart te zetten achter het invoeren
van een dergelijk NL-ticket? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 14

Eventuele vervolgacties rond een Nederlandticket hangen af van de resultaten van het
onderzoek dat door het Nationaal OV Beraad wordt uitgevoerd.

Vraag 15

Kunt u bovenstaande vragen afzonderlijk van elkaar binnen de gestelde termijn beantwoorden?

Antwoord 15

Ja, dat heb ik in deze beantwoording gedaan.