Home
Kamerstukken
Kamervragen

Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Omtzigt en Kahraman over de implementatie van de sanctiepakketten tegen Rusland

Vragen van de leden Omtzigt en Kahraman (beiden Nieuw Sociaal Contract) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken, voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp en van Infrastructuur en Waterstaat over de implementatie van de sanctiepakketten tegen Rusland (ingezonden 16 juli 2024).

Antwoord van Minister Veldkamp (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 27 augustus 2024).

Vraag 1

Kunt u een overzicht geven van alle sanctiemaatregelen die van kracht zijn tegen Rusland
en per sanctiemaatregel aangeven vanaf welk moment de maatregel van kracht is en of
de maatregel wordt gehandhaafd en zo ja, door wie namens de Nederlandse overheid en
sinds welk moment?

Antwoord 1

Alle beperkende maatregelen die zijn vastgesteld in Europese sanctieregelgeving worden
nationaal geïmplementeerd. Hoewel sanctieverordeningen rechtstreekse werking kennen,
d.w.z. dat personen en bedrijven verplicht zijn deze rechtstreeks na te leven, is
het noodzakelijk om de nationaal bevoegde autoriteiten aan te wijzen en overtreding
van beperkende maatregelen nationaal strafbaar te stellen. Dit gebeurt via (wijzigingen
van) nationale sanctieregelingen door de Minister van Buitenlandse Zaken in overeenstemming
met de Minister wie het mede aangaat. Overigens is het zo dat veel maatregelen slechts
één keer implementatie behoeven, waarna nieuwe plaatsingen op lijsten (bijv. gerichte
sancties tegen personen of entiteiten en goederensancties) onder de bestaande implementatie
vallen en daarmee niet opnieuw implementatie behoeven.

Door opname van de beperkende maatregelen in sanctieregelingen wordt het in strijd
handelen daarmee strafbaar gesteld.1 Met de strafbaarstelling kunnen de (bijzondere) opsporingsdiensten en het Openbaar
Ministerie optreden tegen schendingen van deze maatregelen. Naast de strafbaarstelling
worden in sanctieregelingen de in Nederland bevoegde autoriteiten aangewezen die verantwoordelijk
zijn voor de uitvoering en naleving van specifieke maatregelen, bijvoorbeeld voor
het ontvangen van meldingen (bijv. bevriezingen) en het afgeven van ontheffingen-
of vrijstellingen. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken publiceert, na relevante
wijzigingen, een overzicht met alle bevoegde autoriteiten in Nederland waarin per
verordening, per maatregel wordt aangegeven welke autoriteit in Nederland bevoegd
is.2 Daarnaast publiceert het Ministerie van Buitenlandse Zaken ook een overzicht van
alle geldende sanctiemaatregelen per regime.3 Deze overzichten zijn na het 14e Rusland sanctiepakket zoals gebruikelijk aangepast.

Met betrekking tot de beperkende maatregelen die van kracht zijn tegen Rusland wordt
de naleving geregeld via de Sanctieregeling territoriale integriteit Oekraïne 2014.4 Na elke wijziging van de Europese sanctieverordeningen tegen Rusland, bijv. de aanname
van een nieuw sanctiepakket, wordt de sanctieregeling daarop nagelopen en zo nodig,
in afstemming met betrokken miniseries en uitvoeringsorganisaties, aangepast. Ondanks
dat sanctiepakketten inzake Rusland omvangrijk zijn, de aanpassingen van de regeling
juridisch handwerk is en de afstemming tijd kost, wordt gestreefd naar een zo kort
mogelijke tijd tussen de officiële publicatie van een sanctieverordening en de wijziging
en vankrachtwording van de sanctieregeling. In de bijlage is een overzicht opgenomen
van de Rusland sanctiepakketten, de daarin genomen maatregelen en de momenten waarop
de regelingen zijn aangepast waaronder 14epakket.5 Daarnaast is er een overzicht opgenomen van de betrokken overheidsinstanties en een
omschrijving van hun rol.

Vraag 2

Zijn er maatregelen waarop de Nederlandse overheid niet handhaaft of niet effectief
handhaaft? Zo ja welke van de sancties?

Antwoord 2

Uitgangspunt van het kabinet is het strikt naleven van alle sancties, en het kabinet
deelt dus ook niet het beeld dat er maatregelen zijn die niet gehandhaafd worden.
Het is een Rijksbrede verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat de maatregelen
zo goed mogelijk nageleefd en gehandhaafd worden. De Minister van Buitenlandse zaken
is hierin coördinerend richting andere departementen en uitvoeringsinstanties die
verantwoordelijkheid dragen voor de naleving op hun beleidsterreinen. Die verantwoordelijkheden
worden verdeeld tussen de verschillende overheidsinstanties, middels aanwijzing in
de nationale regelingen, rekening houdend met hun taken en de bestaande capaciteit.

Uitvoeringsinstanties dragen zelf zorg voor de handhaving en stellen zij daarin prioriteiten
in samenspraak met de verantwoordelijke departementen. Door de snel toegenomen omvang
van de sanctiepakketten en de opname van nieuwe maatregelen moeten de betrokken departementen
en uitvoeringsorganisaties zich voortdurend aanpassen. De bestaande capaciteitsvraagstukken
bij uitvoeringsorganisaties vragen daarbij steeds om herprioritering. Waar nodig worden
er tijdelijke oplossingen gevonden om deze vraagstukken op te vangen, zoals het bijspringen
door betrokken departementen en andere uitvoeringsorganisaties, zie antwoord vraag
5. Daarbovenop wordt er hard gewerkt aan het versterken van de structurele capaciteit
bij verschillende organisaties. Tenslotte blijft handhaving van sanctiemaatregelen
– net als handhaving op andere terreinen – een kat en muisspel.

Vraag 3

Deelt u de mening dat Nederland alle sancties prompt en effectief moet uitvoeren?

Antwoord 3

Ja, het uitgangspunt van het kabinet is het strikt naleven van alle sancties en in
het bijzonder die tegen Rusland. Daarom worden alle sancties prompt geïmplementeerd
en wordt per maatregelen gezorgd voor een goede uitvoering.

Vraag 4

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Nederlandse Kustwacht voert sancties tegen
Rusland niet uit»?6

Antwoord 4

Ja.

Vraag 5

Heeft u kennisgenomen van het feit dat de woordvoerder van de kustwacht in dat artikel
stelt: «Wij handhaven alleen sanctiepakket één tot en met tien, zo is dat afgesproken
met onze opdrachtgevers.»?

Antwoord 5

Ja, bovengenoemde stelling vertelt echter niet het hele verhaal. Het kabinet hecht
waarde aan een strikte naleving van de sancties, in het bijzonder die tegen Rusland,
en werkt voortdurend aan de versterking van de structurele capaciteit van betrokken
uitvoeringsorganisaties. Met de Kustwacht is afgesproken prioriteit te geven aan een
zo goed als mogelijke uitvoering van de eerste tien sanctiepakketten voor zover de
maatregelen daaruit op hun terrein liggen (zie bijlage), dit in het licht van de beperkte
beschikbare capaciteit. Daarom is er bij opvolgende pakketten een oplossing gevonden
voor het capaciteitsvraagstuk bij de Kustwacht door elders capaciteit bij te zetten
en in te zetten op effectievere sancties. Zodat alle maatregelen goed worden uitgevoerd.

Voor wat betreft de maatregelen uit het 11e pakket zijn, met betrekking tot het tegengaan van de schaduwvloot, beheersmaatregelen
genomen door taken te beleggen bij het maritieme sanctieteam en de Inspectie Leefomgeving
en Transport (ILT) van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). In
de uitvoeringspraktijk bleken deze sancties lastig uitvoerbaar omdat een havenverbod
is opgelegd aan schepen, waarvan instanties «redelijkerwijs vermoeden» dat zij illegale
«ship-to-ship» transfers hebben uitgevoerd met Russische olie. De bewijslast om deze
vermoedens te staven vergt veel capaciteit. Mede daarom is ingezet op nieuwe en effectievere
sanctiemaatregelen in de aanpak van de Russische schaduwvloot, waarbij tijdens het
ontwerp zo goed mogelijk rekening is gehouden met de uitvoerbaarheid. Nederland heeft
zich in dat kader, conform de motie van 20 maart 2024 van de Tweede Kamerleden Koekoek
en Dassen (Volt)7, ingespannen om aanvullende maatregelen te treffen tegen de Russische schaduwvloot
in de vorm van een lijst met schepen, die de toegang tot Europese havens en dienstverlening
wordt ontzegd. Deze maatregel vormt een onderdeel van het 14e sanctiepakket van afgelopen juni.

Door Europa-breed te werken met een eenduidige lijst met gesanctioneerde schepen,
is de implementatie van deze sanctiemaatregel eenvoudiger. Deze gesanctioneerde schaduwvlootschepen
worden door de Nederlandse zeehavens opgenomen in de haveninformatiesystemen en op
deze wijze kunnen deze schepen per direct de toegang tot de haven worden ontzegd.
Deze lijst bestaat nu uit 27 schepen en kan in de toekomst voortdurend uitgebreid
worden. Het 12e en 13e sanctiepakket bevatten geen nieuw te implementeren maritieme sanctiemaatregelen.

Vraag 6

Wie is de opdrachtgever van de kustwacht voor de sancties?

Antwoord 6

Het Ministerie van IenW is opdrachtgever aan de Kustwacht voor de sancties met betrekking
tot de maritieme sector. De uitvoering van de Europese sanctiepakketten heeft het
Ministerie van IenW gedeeltelijk belegd bij de Kustwacht. IenW is coördinerend opdrachtgever
voor de Kustwacht. De Kustwacht is een samenwerkingsverband van zes ministeries die
gezamenlijk taken laten uitvoeren door de Kustwachtorganisatie in beheer bij Defensie.
Het Ministerie van IenW is (coördinerend) opdrachtgever van twee van de drie hoofdtaken,
namelijk dienstverlening en maritieme security. De derde hoofdtaak handhaving wordt
gecoördineerd door het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV).

Vraag 7

Kunt u alle opdrachten die het afgelopen jaar aan de kustwacht zijn gegeven aangaande
sancties aan de Kamer doen toekomen?

Antwoord 7

De Kustwacht heeft, na de inval van Rusland in Oekraïne, begin 2022 de incidentele
opdracht gekregen van IenW en de Douane om een informatieproduct op te leveren van
door de EU afgekondigde sanctiemaatregelen Rusland. Deze opdracht heeft inmiddels
een structureel karakter gekregen en is opgenomen in het Gecombineerd Jaarplan 2025
van de Kustwacht. In dit plan staan alle opdrachten aan de Kustwacht. Er ligt echter
een capaciteitsvraagstuk bij de Kustwacht en moeten er hierdoor prioriteiten gesteld
worden ten aanzien van de handhaving. Uiteindelijk zijn er ondertussen alternatieven
gevonden voor de naleving van bepaalde maatregelen (zie vraag 5).

Vraag 8

Kunt u aangeven of en zo ja waarover en wanneer u de Europese Commissie of de Europese
Raad heeft meegedeeld dat Nederland sancties niet of niet volledig implementeert?

Antwoord 8

Implementatie is een nationale aangelegenheid en bevoegdheid. Nederland heeft geen
bericht ontvangen van de Europese Commissie of Raad over de nationale implementatie
van sancties in algemene zin. Het kabinet heeft desondanks doorlopend nauw contact
met de Commissie over algemene nalevingskwesties en acteert actief op individuele
signalen.

Vraag 9

Indien er sancties zijn die niet volledig geïmplementeerd zijn, wilt u er dan voor
zorgen dat dat onmiddellijk wel gebeurt? Welke acties neemt u daartoe?

Antwoord 9

Het uitgangspunt van het kabinet is het strikt naleven van alle sancties. Dit vergt
constante aandacht en capaciteit van alle betrokken partijen. Hier acteert het kabinet
constant op door (nieuwe) pakketten prompt te implementeren via een nationale regeling
en voortdurend af te stemmen met betrokken departementen, uitvoeringsinstanties en
de Europese Commissie.

Vraag 10

Kunt u deze vragen één voor één en binnen drie weken beantwoorden?

Antwoord 10

De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.

Bijlage: Overzicht implementatie Rusland sanctiepakketten & overzicht betrokken overheidsinstanties

Leeswijzer

– Nr.: betreft het sanctiepakketnummer inzake de Rusland sancties.

– Datum aanname: is de datum waarop het pakket is aangenomen (deze kan eventueel afwijken
van de publicatiedatum in het officiële publicatieblad van de Europese Unie die soms
later plaatsvindt).

– Datum sanctieregeling: betreft eerstopvolgende aanpassing van de Sanctieregeling territoriale
integriteit Oekraïne 2014 na aanname van een sanctiepakket, uitgaande van de datum
van ondertekening van de Minister van Buitenlandse Zaken.

– Maatregelen: betreft een kwalitatieve omschrijving maatregelen uit het betreffende
pakket.

– Nb. tussentijdse wijzigingen (bijv. correcties en wijzigingen van lijsten) die niet
samenvallen met een sanctiepakket zijn niet in dit overzicht opgenomen.

Nr.

Datum aanname

Datum sanctieregeling

Maatregelen

23 februari 2022

28 februari 2022

– gerichte sancties tegen de 351 leden van de Russische Doema en nog eens 27 personen

– beperkingen op de economische betrekkingen met de niet door de regering gecontroleerde
gebieden van de regio's Donetsk en Loehansk

– beperkingen op de toegang van Rusland tot de kapitaal- en financiële markten (en
diensten) van de EU

25 februari 2022

1 maart 2022

– gerichte sancties tegen Vladimir Poetin, president van de Russische Federatie, en
Sergej Lavrov, Minister van Buitenlandse Zaken van de Russische Federatie en de leden
van de Nationale Veiligheidsraad van de Russische Federatie en tegen de overige leden
van de Russische Doema.

– aanvullend pakket individuele en economische sancties op op de financiële, energie-,
vervoers- en technologiesector en het visumbeleid.

2 maart 2022

3 maart 2022

– opschorting van de omroepactiviteiten in de EU van de mediakanalen Sputnik en
Russia Today.

– Swift-verbod voor bepaalde banken

– verboden t.a.v. het investeren in, deelnemen in of anderszins bijdragen aan door
het Russische fonds voor directe investeringen medegefinancierde projecten

– Verboden t.a.v. het verkopen, leveren, overdragen of uitvoeren van eurobankbiljetten
aan of naar Rusland of natuurlijke personen, rechtspersonen of entiteiten in Rusland

– verbod op transacties met de Russische centrale bank

– verbod op toegang tot het EU-luchtruim

15 maart 2022

18 maart 2022

– verbod op alle transacties met bepaalde staatsbedrijven

– verbod op de verlening van kredietbeoordelingsdiensten aan Russische personen
of entiteiten

– verbod op nieuwe investeringen in de Russische energiesector

– handelsbeperkingen voor ijzer en staal, en voor luxegoederen

– sancties tegen 15 personen en 9 entiteiten

8 april 2022

12 april 2022

– verbod op de invoer vanuit Rusland van steenkool en andere vaste fossiele brandstoffen

– verbod op de toegang tot EU-havens voor alle Russische vaartuigen

– verbod op het binnenkomen van de EU voor Russische en Belarussische wegvervoerders

– Verbod op de invoer van andere goederen zoals hout, cement, visserijproducten en
alcohol

– de uitvoer naar Rusland van vliegtuigbrandstof en andere goederen

– verbod op stortingen op cryptowallets

3 juni 2022

9 juni 2022

– verbod op de invoer uit Rusland van ruwe olie en geraffineerde aardolieproducten
(met beperkte uitzonderingen)

– Swift-verbod voor 3 Russische banken en een Belarussische bank

– opschorting van uitzendingen in de EU voor 3 Russische staatsmedia

– gerichte sancties tegen 65 personen en 18 entiteiten

21 juli 2022

30 juli 2022

– verbod in op de aankoop, invoer of overdracht van goud uit Rusland, waaronder juwelen

– verscherpte de controle op de uitvoer van goederen voor tweeërlei gebruik

– verbod op toegang tot havens uitgebreid

– gerichte sancties tegen 54 personen en 10 entiteiten

6 oktober 2022

13 oktober 2022

– prijsplafond voor maritiem vervoer van Russische olie voor derde landen

– uitbreiding van de lijst van verboden zaken die kunnen bijdragen tot de militaire
en technologische versterking van Rusland

– extra beperkingen op handel met en dienstverlening aan Rusland

– sancties tegen 30 personen en 7 entiteiten

16 december 2022

24 december 2022

– verbod op de uitvoer van dronemotoren

– verbod op de uitvoer van goederen en technologie voor tweeërlei gebruik

– verbod op investeringen in de mijnbouw

– verbod op transacties met de Russische Regionale Ontwikkelingsbank

– verbod op het aanbieden van diensten op het gebied van reclame en markt- en opinieonderzoek

10e

25 februari 2023

7 maart 2023

– verbod op de uitvoer van kritieke technologie en industriële goederen

– verbod op invoer van asfalt en synthetisch rubber

– verbod op levering van gasopslagcapaciteit aan Russen

– verbod op doorvoer door Rusland van door de EU uitgevoerde goederen en technologie
voor tweeërlei gebruik

– opschorting van de uitzendlicenties van RT Arabic en Sputnik Arabic

– beperktere mogelijkheden voor Russische onderdanen om een bestuursfunctie te bekleden
binnen kritieke infrastructuren en entiteiten van de EU

– nieuwe rapportageverplichtingen om het bevriezen van tegoeden doeltreffender te
maken

– aanvullende sancties tegen 87 personen en 34 entiteiten, waaronder belangrijke besluitvormers,
militaire leiders, militaire commandanten van de Wagnergroep en dronefabrikanten

11e

23 juni 2023

5 juli 2023

– maatregelen om de bilaterale en multilaterale samenwerking met derde landen te versterken
om de omzeiling van sancties te voorkomen

– verbod doorvoer van goederen en technologie via Rusland

– gerichte sancties tegen 71 personen en 33 entiteiten

12e

18 december 2023

21 december 2023

– verbod op de directe of indirecte invoer, aankoop of overdracht van diamanten, ook
in sieraden, uit Rusland

– niet-naar-Ruslandclausule – een nieuwe bepaling die geldt voor EU-exporteurs en
die de wederuitvoer naar Rusland van bepaalde goederen verbiedt

– meer bilaterale en multilaterale samenwerking met derde landen om de omzeiling van
sancties te voorkomen

– strengere uitvoerbeperkingen voor goederen en technologie voor tweeërlei gebruik

– verscherping van het olieprijsplafond

– verdere beperkingen op de invoer van goederen die aanzienlijke inkomsten voor Rusland
genereren, zoals: ruwijzer, koper en aluminiumdraad, folie, buizen en pijpen

– verbod op de invoer van vloeibaar propaan

13e

23 februari 2024

28 februari 2024

– gerichte maatregelen tegen 106 personen en 88 entiteiten

– gerichte maatregelen tegen 27 entiteiten die het militaire en industriële complex
van Rusland rechtstreeks steunen waaronder entiteiten die zich in derde landen bevinden

– Nadere verboden op de uitvoer van onbemande luchtvaartuigen

14e

24 juni 2024

29 juni 2024

– verbod op het overladen van Russisch vloeibaar aardgas (lng) op het grondgebied
van de EU met het oog op overslag naar derde landen

– verbod op nieuwe investeringen voor de voltooiing van lng-projecten in aanbouw

– verbod op het gebruik van het systeem voor financiële berichten «SPFS»

– verbod op het binnenvaren van havens en het verlenen van diensten voor vaartuigen
die bijdragen tot de oorlog van Rusland

– verruimd EU-vliegverbod

– nadere beperkingen voor invoer en uitvoer

Organisatie

Huidige rol in het sanctiestelsel

Toezicht en handhaving

Douane

De Douane houdt toezicht op de in- en uitvoer van goederen en diensten. En controleert
of goederen onder de sanctiemaatregelen vallen.

Bureau Toetsing Investeringen (BTI)

Het BTI ziet erop toe dat Nederlandse ondernemingen geen rechten kunnen uitoefenen
over of uitkeringen kunnen ontvangen van ondernemingen uit Rusland en Belarus die
zorgen voor geldstromen die direct of indirect bijdragen aan de oorlog in Oost-Europa.
Dit houdt bijvoorbeeld in dat zo’n onderneming geen dividend mag uitkeren of mag ontvangen
voor hun bedrijfsactiviteiten.

Koninklijke Marechaussee

De Koninklijke Marechaussee voert onder verantwoordelijkheid van de Minister van Justitie
en Veiligheid de grenscontroles aan de buitengrenzen uit. Personen die onder de sanctiemaatregelen
vallen, mogen Nederland niet in.

Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT)

De ILT houdt toezicht op het naleven van sanctiemaatregelen op het gebied van luchtvaart
en maritieme zaken.

Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed controleert samen met de Douane de import
en export van kunst- en cultuurgoederen.

De Kustwacht

De Kustwacht houdt toezicht op de Noordzee en draagt bij aan handhaving van de ingestelde
(maritieme) sancties.

Toezicht op sanctiewet instellingen

Autoriteit Financiële Markten (AFM)

De AFM houdt als financieel toezichthouder toezicht op de naleving van de op grond
van de Sanctiewet 1977 gestelde regels met betrekking tot het financieel verkeer door
(beheerders van) beleggingsinstellingen en beleggingsdienstverleners.

De Nederlandsche Bank (DNB)

DNB houdt als financieel toezichthouder toezicht op de naleving van de op grond van
de Sanctiewet 1977 gestelde regels met betrekking tot het financieel verkeer door
banken, wisselinstellingen, pensioenfondsen, verzekeraars, trustkantoren, elektronischgeldinstellingen,
betaaldienstverleners en aanbieders van cryptodiensten.

Financial Intelligence Unit – Nederland (FIU-NL)

De FIU-NL fungeert als meldpunt voor meldingen van ongebruikelijke transacties o.g.v.
de Wwft. Financiële instellingen dienen verzoeken om financiële diensten of transacties
waarbij gesanctioneerde personen of entiteiten betrokken te zijn, op grond van het
Besluit melding transacties financiering terrorisme ook te melden bij de FIU-NL. Specifiek
dienen financiële instellingen in het kader van het sanctieregime tegen Noord-Korea
redelijke vermoedens van financiering van proliferatie te melden bij de FIU-NL.

Strafrechtelijke handhaving

Openbaar Ministerie (OM)

Het OM geeft leiding aan strafrechtelijke onderzoeken naar vermeende overtredingen
van sanctiemaatregelen en is belast met de vervolging daarvan. Daarvoor wordt samengewerkt
met instanties zoals de politie, andere opsporingsdiensten en toezichthouders.

Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD)

De FIOD is als opsporingsdienst belast met de strafrechtelijke handhaving van de Sanctiewet
1977. De FIOD kan onder gezag van een officier van justitie strafrechtelijk onderzoek
doen naar overtredingen van de Sanctiewet 1977. Dat betreft niet alleen opsporing
op het gebied van financiële sancties, maar ook bijvoorbeeld in het geval van onder
de sanctiemaatregelen vallende goederenbewegingen of dienstverlening. Tijdens een
opsporingsonderzoek kan de FIOD beslag leggen. De FIOD is niet belast met het bevriezen
van tegoeden, maar kan wel beslag leggen als tijdens een onderzoek blijkt dat een
tegoed ten onrechte niet is bevroren.

Overige rollen (o.a. ontheffingen en vergunningen)

Minister van Financiën

Bevoegd tot vrijgave of beschikbaarstelling van tegoeden of informatie van financiële
aard.

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK)/Minister van Volkshuisvesting
en Ruimtelijke Ordening (VRO)