Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over het tekort aan sociaal advocaten

Antwoord van Staatssecretaris Struycken (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 23 augustus
2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 2328

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht «Jonge juristen kiezen voor beter betaald werk dan
sociale advocatuur. Arbeidskrapte in sociale advocatuur neemt toe. Jonge advocaten
haken af, ouderen gaan met pensioen»?1

Antwoord 1

Ik heb kennisgenomen van het bericht, dat gebaseerd is op een reeds enige tijd bekende
dalende trend in de cijfers over het aanbod van sociaal advocaten. Het bericht bevat
derhalve geen nieuws en de zorgen die er eerder waren over deze dalende trend zijn
er nog steeds.

Naar aanleiding van een rapport van 15 september 2022 over de arbeidsmarkt voor de
sociale advocatuur2 heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer op 20 april 2023 een plan van aanpak gestuurd
met verschillende maatregelen om de sociale advocatuur duurzaam te versterken.3

Vraag 2

Schrikt u van deze cijfers van het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde Rechtsbijstand
of was het u reeds bekend dat het aantal sociaal advocaten nu zo hard daalt, namelijk
een afname van 13% de afgelopen vijf jaar, dat een verdere afname dreigt en er sprake
is van problematische tekorten?

Antwoord 2

Nee. Zoals in mijn antwoord op vraag 1 aangegeven zijn de signalen over een dreigend
tekort aan sociaal advocaten al langer bekend.

Vraag 3

Hoe gaat het opgevangen worden dat de komende jaren 2.500 sociaal advocaten de beroepsgroep
gaan verlaten, omdat zij met pensioen gaan, terwijl de instroom sterk achterblijft?

Antwoord 3

Zoals aangegeven in mijn antwoord op vraag 1 zijn in het kader van het plan van aanpak
sociale advocatuur verschillende maatregelen in gang gezet om de instroom te bevorderen.4

Zo heeft de Raad voor Rechtsbijstand (hierna: de Raad) in 2021 de subsidieregeling
beroepsopleiding sociaal advocaten ingesteld. De subsidie dekt jaarlijks de totale
kosten van de beroepsopleiding voor circa 175 advocaat-stagiairs. Hierdoor wordt het
voor sociaal advocaten aantrekkelijker om advocaat-stagiairs aan te nemen. In totaal
hebben tot nu toe circa 525 advocaat-stagiairs gebruik gemaakt van deze subsidieregeling.
Mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer in de laatste voortgangsrapportage stelselvernieuwing
rechtsbijstand van 21 juni jl. geïnformeerd dat er met ingang van 1 mei 2024 opnieuw
geld beschikbaar is gesteld voor deze subsidieregeling, waardoor de kosten van de
beroepsopleiding wederom voor circa 175 advocaat-stagiairs worden gedekt.5

Ook stelt Raad een leerstoel «toegang tot het recht in een lerend stelsel van gesubsidieerde
rechtsbijstand» in. Daarnaast heeft mijn ministerie zich samen met de Raad, de Nederlandse
Orde van Advocaten (hierna: NOvA) en de Vereniging voor Sociaal Advocaten Nederland
(hierna: VSAN), gecommitteerd aan een gezamenlijk plan van aanpak om studenten aan
universiteiten en hogescholen in een vroegtijdig stadium van hun rechtenstudie bekend
te maken met zowel de sociale advocatuur als de ketenpartijen in het stelsel van de
gesubsidieerde rechtsbijstand.

Momenteel wordt dit plan uitgewerkt. Er wordt een netwerk opgezet van sociaal advocaten
die presentaties, gastcolleges en voorlichtingsbijeenkomsten bij onderwijsinstellingen
willen verzorgen. Ook wordt voorlichtingsmateriaal gemaakt, zoals informatiefolders,
om zowel onderwijsinstellingen als sociaal advocaten te informeren over deze nieuwe
aanpak. Tevens nemen vertegenwoordigers van de ketenpartijen op uitnodiging deel aan
banenmarkten en andere voorlichtingsbijeenkomsten.

Ook is er vanuit mijn ministerie gesproken met de Raad van decanen rechtsgeleerdheid,
de Erasmus Universiteit, en de Universiteit Tilburg over het vergroten van de aandacht
voor de sociale advocatuur in het rechtenonderwijs. Tijdens deze gesprekken was ook
aandacht voor activiteiten van JenV, de NOvA, VSAN en de Raad om de samenwerking tussen
onderwijsinstellingen en sociaal advocaten te versterken en de aanwezigheid van de
sociale advocatuur op deze instellingen te faciliteren.

Een van de aandachtspunten van de Raad van decanen rechtsgeleerdheid is dat sociaal
advocaten niet de mogelijkheid hebben om de uren die zij besteden aan het geven van
voorlichting in het onderwijs te declareren. Deze mogelijkheid is reeds gecreëerd
en sociaal advocaten die hieraan meewerken, ontvangen hiervoor inmiddels een vergoeding
van de Raad.

Tevens heeft mijn ambtsvoorganger de vergoedingen voor advocaten, mediators en bijzonder
curatoren per 1 januari 2022 structureel verbeterd. Daarnaast hebben advocaten en
mediators die staan ingeschreven bij de Raad in december 2023 een eenmalige compensatie
gekregen. Tot slot heeft mijn voorganger de commissie-Van der Meer II ingesteld voor
de herijking van de vergoedingen in het stelsel voor gesubsidieerde rechtsbijstand.
De resultaten hiervan worden eind 2024 verwacht.

Zelf wil ik, vanuit mijn nieuwe rol als verantwoordelijke bewindspersoon voor het
stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand, de komende periode gesprekken voeren met
onder andere de Raad, de NOvA en de VSAN, over de ingezette maatregelen en ieders
verantwoordelijkheid om dit effect verder te stimuleren.

Vraag 4

Wat betekent dit volgens u voor mensen die een sociaal advocaat nodig hebben, omdat
ze, geregeld door de overheid zelf, in een juridisch conflict terecht zijn gekomen?

Antwoord 4

Er is voldoende aanbod van sociaal advocaten nodig om toegang tot het recht te kunnen
effectueren. Dit geldt ook met betrekking tot geschillen waarbij de overheid een rol
speelt. Samen met de Raad blijf ik onverminderd alert op ontwikkelingen in het aanbod
van sociaal advocaten.

Vraag 5

Hoe staat het met de plannen om meer aandacht te geven aan dit prachtige en belangrijke
vak in de rechtenopleiding en de beroepsopleiding advocatuur?

Antwoord 5

Zie mijn antwoord op vraag 3.

Vraag 6

Hoe komt het nu volgens u dat vooral jonge advocaten nadat ze begonnen zijn het vakgebied
al weer snel verlaten?

Antwoord 6

Dat is op dit moment onvoldoende bekend. Het Kenniscentrum Stelsel Gesubsidieerde
Rechtsbijstand (hierna: Kenniscentrum) doet nader onderzoek naar de cijfers met betrekking
tot de uitstroom en de beweegredenen hiervan. Daarbinnen worden andere nadere analyses
van de cijfers over de groep (jonge) advocaten die het stelsel verlaten verricht.
Ook wordt onderzocht wat de drijfveren zijn van advocaten om juist wel in de sociale
advocatuur te gaan werken. Daarnaast start het Kenniscentrum een evaluatieonderzoek
van de subsidieregeling beroepsopleiding sociaal advocaten om de initiële effecten
in beeld te brengen.

In de volgende voortgangsrapportage stelselvernieuwing gesubsidieerde rechtsbijstand,
die voor het kerstreces naar uw Kamer wordt gestuurd, informeer ik u nader over de
voortgang van deze onderzoeken.

Vraag 7

Erkent u dat de te lage vergoedingen nog steeds een belangrijk probleem zijn? Wat
kunt u hier op korte termijn aan veranderen?

Antwoord 7

Zie mijn antwoord op vraag 8.

Vraag 8

Hoe zorgt u ervoor dat, als de commissie-Van der Meer II straks onderzocht heeft wat
er nodig is om de vergoedingen in de sociaal advocatuur op peil te brengen, dit budget
hiervoor ook aanwezig is en hiervoor aangewend zal worden, los van andere politieke
wensen, vanwege het besef dat de toegang tot het recht het fundament van de rechtsstaat
is, maar hierdoor ernstig onder druk staat?

Antwoord 8

Het belang van een adequate beloning voor rechtsbijstandverleners voor de toegang
tot het recht en de rechtsstaat wordt door mij onderschreven. Mijn ambtsvoorganger
heeft de commissie-Van der Meer II ingesteld. De commissie zal onderzoeken of de huidige
vergoedingen per zaaksoort nog aansluiten bij de gemiddelde tijdsbesteding van rechtsbijstandverleners.
De commissie is begin dit jaar met haar werkzaamheden gestart en de rapportage wordt
eind 2024 verwacht. Voor het nemen van besluiten over de vergoedingen wacht ik de
uitkomsten van dit onderzoek af.