Lijst van vragen en antwoorden : Lijst van vragen en antwoorden over naslag van kandidaat-bewindspersonen (o.a. Kamerstuk 36471-65)

Nr. 71
LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN

Vastgesteld 1 juli 2024

De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft een aantal
vragen voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over
de brief van 17 juni 2024 over de brieven van 17 juni 2024 en 20 juni 2024 inzake
Naslag van kandidaat-bewindspersonen (Kamerstuk 36 471, nrs. 65 en 68).

De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 1 juli 2024. Vragen en antwoorden
zijn hierna afgedrukt.

De fungerend voorzitter van de commissie, P. de Groot

De griffier van de commissie, Honsbeek

Vraag 1

Wie zijn er precies allemaal op de hoogte van de inhoud van een naslag op een kandidaat-bewindspersoon,
indien de betrokkene uiteindelijk geen bewindspersoon kan worden?

Vraag 2

Wie zijn er op de hoogte als er nadelige gegevens zijn aangetroffen, en wie zijn op
de hoogte wát die nadelige gegevens zijn?

Vraag 13

Welke functionarissen/ambtsdragers worden op de hoogte gesteld van de uitvoering en
de uitkomst van een naslag van een kandidaat-bewindspersoon?

Vraag 19

Als een naslag heeft plaatsgevonden naar een kandidaat-bewindspersoon of kandidaat-Kamerlid,
met wie worden die resultaten en/of vaststellingen gedeeld.

Vraag 21

Welke voorwaarden aan het delen van de resultaten van de naslag zijn in de casus Markuszower
gesteld en met wie zijn de resultaten gedeeld?

Antwoord vragen 1, 2, 13, 19 en 21

De uitkomst van een naslag wordt alleen medegedeeld aan degene die het verzoek tot
naslag heeft gedaan. Dat is in het geval van een kandidaat-bewindspersoon de formateur,
of namens deze de secretaris-generaal van het Ministerie van Algemene Zaken (SG AZ).
In geval van een kandidaat-Kamerlid is dit de partijvoorzitter van de betrokken politieke
partij. De mededeling met de uitkomst van de naslag geschiedt in het geval van een
kandidaat-bewindspersoon door het hoofd van de AIVD. Deze naslag resulteert in een
mededeling die wordt aangemerkt als een ambtsbericht. De Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties wordt vanwege diens ministeriële verantwoordelijkheid
geïnformeerd over de uitkomst van de naslag. Dit gebeurt nadat de mededeling is verstrekt
aan de formateur, of namens deze de SG AZ. Met de uitkomst van een naslag wordt de
feitelijke vaststelling bedoeld dat wel of geen nadelige gegevens zijn aangetroffen
in de systemen van de AIVD in relatie tot de beoogde positie of functie van de betrokkene.
Wat de nadelige gegevens zijn, is slechts bij een zeer klein aantal mensen bij de
AIVD bekend. De eventuele nadelige gegevens worden ook niet verstrekt.

Vraag 3

Op welk moment wordt informatie bekendgemaakt bij degenen die besluiten dat het niet
verstandig is om een kandidaat Minister te laten worden?

Antwoord vraag 3

De mededeling naar aanleiding van een verzoek om naslag geschiedt door het hoofd van
de AIVD aan degene die het verzoek om naslag heeft gedaan. Dit gebeurt zodra de uitkomst
van de naslag bekend is. De mededeling stelt alleen dat wel of geen nadelige gegevens
zijn aangetroffen in relatie tot de beoogde positie of functie van de betrokkene.
De AIVD doet geen uitspraken over de vraag of het wel of niet verstandig is om een
kandidaat Minister te laten worden.

Vraag 4

Wiens verantwoordelijk is het na een naslag om te beoordelen of een betrokkene Kamerlid
kan blijven, gelet op het feit dat ook een Kamerlid toegang heeft tot vertrouwelijke
informatie?

Antwoord vraag 4

In algemene zin geldt dat degene die het verzoek om naslag doet, daarvan ook de resultaten
ontvangt en daaraan eventueel gevolgen kan verbinden. Specifiek voor een zittend Kamerlid
geldt dat die een eigen kiezersmandaat heeft en niet door de partij of de fractie
gedwongen kan worden zijn Kamerzetel op te geven. De Grondwet bepaalt limitatief de
reikwijdte van het passief kiesrecht: iedere Nederlander vanaf 18 jaar die niet op
grond van artikel 54 Grondwet door een rechter uit het kiesrecht is ontzet, kan lid
van de Kamer worden of blijven. Als de rechter iemand veroordeelt tot een vrijheidsstraf
van ten minste een jaar, dan kan hij deze persoon als bijkomende straf het kiesrecht
ontnemen. Dit mag alleen bij bepaalde door de wet aangewezen misdrijven waarbij sprake
is van een ernstige aantasting van de grondslagen van het Nederlandse staatsbestel.
Een eventueel besluit om naar aanleiding van een naslag een Kamerzetel op te geven
is dus uitsluitend aan het betrokken Kamerlid zelf.

Vraag 5

Kan er een moment komen dat door een ander dan de partij of fractie zelf, bijvoorbeeld
door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) of de Minister, informatie
naar buiten wordt gebracht over de inhoud van de nadelige gegevens, dan wel een dringend
advies wordt gegeven het Kamerlidmaatschap te beëindigen, als de inhoud van de nadelige
gegevens daar aanleiding toe zou geven omdat de staatsveiligheid in het geding is?

Vraag 40

Kan het aanhangen en verspreiden van een gevaarlijke complottheorie reden zijn voor
de kwalificatie «risico voor het landsbestuur» of een waarschuwing of signaal van
de AIVD?

Antwoord vraag 5 en 40

De AIVD voert de naslag uit en deelt de uitkomst via een mededeling met de verzoeker.
Dat is de formateur, of namens deze de SG AZ, ten aanzien van kandidaat-bewindspersonen
en de partijvoorzitter bij (kandidaat-)Kamerleden. Zowel de AIVD als de Minister doen
geen mededeling over de uitkomst. Dit staat los van handelingsopties die de AIVD heeft
indien de AIVD in een inlichtingenonderzoek op basis van artikel 8, tweede lid, onder
a of onder d van de Wet inlichtingen en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017) op relevante
informatie stuit.1 De AIVD kan in dat geval besluiten informatie te verstrekken teneinde de verantwoordelijke
personen of instanties te wijzen op mogelijke risico’s voor de nationale veiligheid
die raken aan de taken of verantwoordelijkheden van de betreffende persoon of instantie.
Dit gebeurt op eigen initiatief en in de regel met een ambtsbericht. Een dringend
advies om het Kamerlidmaatschap te beëindigen kan niet aan de orde zijn, omdat een
Kamerlid een eigen kiezersmandaat heeft en een zetel inneemt op basis van de Grondwet
en de Kieswet. Het passief kiesrecht kan alleen door de rechter worden beperkt. Dit
is toegelicht in het antwoord op vraag 4.

Vraag 6

Kan het precieze proces van de naslag van een kandidaat-bewindspersoon schematisch
worden weergegeven?

Antwoord vraag 6

Vraag 7

Hoe wordt precies bepaald welke informatie wel en niet relevant is bij het doen van
de naslag?

Vraag 8

Tot hoever terug wordt naslag gedaan bij kandidaat-bewindspersonen? Kan onderbouwd
worden hoe dit wordt bepaald?

Vraag 12

Wat is het precieze afwegingskader hoe bepaald wordt of signalen ernstig genoeg zijn
om hier melding van te maken aan de formateur en/of de fractievoorzitter van de betreffende
voordragende Kamerfractie?

Vraag 39

Wat zijn mogelijke redenen om een kandidaat-bewindspersoon te beoordelen als een mogelijk
risico voor de integriteit van het landsbestuur?

Antwoord vragen 7, 8, 12 en 39

De AIVD heeft tot taak de nationale veiligheid te beschermen. In bepaalde gevallen
kan een aantasting van de integriteit van het openbaar bestuur een risico opleveren
voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid
of voor andere gewichtige belangen van de staat en daarmee de nationale veiligheid.
Dat hangt af van de specifieke omstandigheden van het geval. Naslag houdt in dat,
op verzoek, de door de AIVD verwerkte gegevens worden geraadpleegd om te zien of ten
aanzien van de betreffende kandidaat nadelige gegevens beschikbaar zijn in relatie
tot de beoogde positie of functie van betrokkene. Aan de hand van de resultaten en
de omstandigheden van het geval bepaalt de AIVD of er sprake is van een risico voor
de nationale veiligheid. Er wordt gezocht in de informatie die beschikbaar is in de
systemen van de AIVD. De AIVD mag gegevens bewaren zolang deze betekenis hebben voor
het doel waarvoor ze worden verwerkt.

De CTIVD heeft in toezichtrapport 36 aangegeven dat «bij de ambtsberichten die betreffende (kandidaat) leden van vertegenwoordigende
organen worden uitgebracht aan partijvoorzitters spelen twee factoren een rol bij
het beoordelen van het risico voor de nationale veiligheid: (1) de kenmerken van de
desbetreffende (geambieerde) functie en (2) de informatie betreffende de persoon.
Wanneer de bevoegdheden die bij de functie behoren de mogelijkheid bieden ernstige
schade aan de nationale veiligheid toe te brengen, dan zal er eerder tot verstrekking
van informatie worden overgegaan dan wanneer dit niet het geval is. Het is aan de
AIVD om bij het aantreffen van informatie betreffende een (kandidaat) lid van een
vertegenwoordigend orgaan te beoordelen of de twee bovengenoemde factoren voldoende
aanleiding geven voor het verstrekken van de informatie aan de partijvoorzitter.2» Hoewel de CTIVD deze factoren specifiek koppelt aan naslag ten aanzien van (kandidaat)
leden van vertegenwoordigende organen, worden deze factoren in de praktijk ook toegepast
bij de naslag ten aanzien van kandidaat-bewindspersonen.

Vraag 9

Kan het juridisch kader van de naslag bij kandidaat-bewindspersonen worden geschetst?

Antwoord vraag 9

Allereerst enkele algemene opmerkingen over de naslagprocedure. Het verrichten van
naslag door de AIVD is geregeld in artikel 8, tweede lid, onder f en artikel 63 van
de Wiv 2017 en de Regeling naslag Wiv 2017. Naslag is alleen mogelijk voor zover dit
is geregeld in de Regeling naslag Wiv 2017. In deze regeling is limitatief opgesomd
door wie en in welke gevallen een verzoek om naslag kan worden gedaan. De naslag omvat
een zoekslag op verzoek van een externe partij om na te gaan of ten aanzien van een
bepaalde persoon in de systemen van de dienst nadelige gegevens beschikbaar zijn in
relatie tot de beoogde positie of functie van de betrokkene. De naslag door de AIVD
is nadrukkelijk geen vorm van onderzoek en is beperkt tot een zoekslag in de eigen
systemen naar reeds aanwezige informatie. De AIVD gaat in het kader van een naslag
dus niet op zoek naar nieuwe informatie.

Het verrichten van naslag is een vorm van gegevensverwerking en kan alleen plaatsvinden
in de gevallen dat dit noodzakelijk is in het kader van de taakuitvoering van de diensten
in het belang van de nationale veiligheid. Ook de andere algemene eisen die worden
gesteld aan gegevensverwerking, zoals behoorlijkheid en zorgvuldigheid, gelden onverkort
(artikel 18 Wiv 2017). In artikel 63 Wiv 2017 is de procedure voor het verrichten
van naslag nader uitgewerkt. Zij voorziet er in de eerste plaats in dat een (schriftelijk)
verzoek om naslag moet worden gericht aan de betrokken Minister. Daarnaast is bepaald
welke gegevens een dergelijk verzoek in ieder geval moet bevatten. Het verzoek moet
in ieder geval bevatten de naam, voornamen, adres en geboortedatum van de betrokken
persoon en de aanleiding voor het verzoek. Uitgangspunt is dat degene naar wie een
naslag wordt verricht, instemt met het verzoek en dat ter zake een verklaring wordt
overgelegd (bij kandidaat-bewindspersonen is sprake van impliciete toestemming). Alleen
in het geval dit de effectiviteit van het uitvoeren van een verzoek zou kunnen schaden,
kan op dit uitgangspunt een uitzondering worden gemaakt. Als de naslag relevante (nadelige)
gegevens oplevert en besloten wordt degene die om naslag heeft gevraagd daaromtrent
te informeren, dan gebeurt dit in beginsel door tussenkomst van de betrokken Minister.
Het hoofd van de dienst kan de mededeling namens de Minister doen als dat in de Regeling
naslag Wiv 2017 uitdrukkelijk mogelijk is gemaakt.

In de artikelen 68, 69 en 70 van de Wiv 2017 is een aantal aanvullende vereisten neergelegd
voor de verstrekking van persoonsgegevens. De ratio hiervan is dat extra zorgvuldigheid
op zijn plaats is, omdat verstrekking van deze gegevens zeer nadrukkelijk de persoonlijke
levenssfeer raakt van de betrokkene en mogelijk verstrekkende gevolgen kan hebben.
Deze aanvullende vereisten gelden ook voor mededelingen die naar aanleiding van een
naslag worden gedaan. De hoofdregel is dat persoonsgegevens schriftelijk worden verstrekt
als de ontvanger naar aanleiding van die gegevens bevoegd is maatregelen te treffen
jegens de desbetreffende persoon. Slechts in spoedeisende gevallen mogen persoonsgegevens
mondeling worden meegedeeld. In die gevallen dient zo spoedig mogelijk een schriftelijke
bevestiging te volgen.

Specifiek ten aanzien van de naslag naar kandidaat-bewindspersonen geldt dat de integriteit
van de openbare sector een legitiem aandachtsgebied van de diensten is, dat daarmee
onder het begrip nationale veiligheid als bedoeld in de Wiv 2017 valt.3 In het verlengde hiervan is in de Regeling naslag Wiv 2017 voorzien in de mogelijkheid
om op verzoek van de formateur naslag te verrichten naar kandidaat-bewindspersonen
(artikel 2, onder a). Hoewel de AIVD niet verplicht is om gevolg te geven aan verzoeken
om naslag, wordt in de praktijk altijd voldaan aan een verzoek van de formateur of
namens deze de SG AZ. De procedure voor naslagen is in beleid vastgelegd en de CTIVD
ziet erop toe dat de wettelijke vereisten bij deze naslagen worden nageleefd. De mededeling
naar aanleiding van een verzoek om naslag van kandidaat-bewindslieden vindt plaats
door het hoofd van de dienst en niet door de Minister. Op deze manier wordt de schijn
van beïnvloeding door een zittende Minister voorkomen. Dat neemt overigens niet weg
dat de naslag wel onder diens verantwoordelijkheid plaatsvindt.

Vraag 10

Sinds wanneer vindt de huidige naslag bij kandidaat-bewindspersonen plaats?

Antwoord vraag 10

De naslagtaak is in de Wiv 2017 opgenomen in artikel 8, tweede lid, onder f (AIVD),
en artikel 10, tweede lid, onder g (MIVD). De diensten hadden deze taak onder de Wiv
2002 ook al, maar destijds slechts als onderdeel van de algemene taak in het kader
van de bescherming van de nationale veiligheid. Naar aanleiding van toezichtsrapport
nr. 36, waarin de CTIVD de vraag opwierp aan welke van de specifieke wettelijke taken
van de AIVD genoemd in artikel 6, tweede lid, Wiv 2002 de naslagen kunnen worden gerelateerd,
is in de Wiv 2017 voorzien in een expliciete wettelijke basis voor het verrichten
van naslag. Ook de procedure voor naslag is, om redenen van rechtszekerheid en vanuit
het oogpunt van kenbaarheid en voorzienbaarheid richting de betrokkenen, nader uitgewerkt
in artikel 63 Wiv 2017 en de Regeling naslag Wiv 2017.

Vraag 11

Is bekend op welke wijze in de ons omringende landen naslag (of screening) van kandidaat-bewindspersonen
plaatsvindt?

Antwoord vraag 11

Gelet op het streven om de gestelde vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden, is
een onderzoek naar de wijze waarop ons omringende landen naslag of screening van kandidaat-bewindspersonen
uitvoeren in dit korte tijdbestek niet mogelijk gebleken.

Vraag 14

Zijn er naast de AIVD andere diensten betrokken bij de naslag van kandidaat-bewindslieden?

Antwoord vraag 14

Nee. De naslag is beperkt tot een zoekslag in de eigen systemen van de AIVD naar reeds
aanwezige informatie.

Vraag 15

Voor welke functies/ambten doet de AIVD naslag? En wat zijn de eventuele verschillen
in de vorm van de naslag tussen deze verschillende functies/ambten?

Antwoord vraag 15

Artikel 2 van de Regeling naslag Wiv 2017 bepaalt de gevallen waarin de daarbij aangewezen
personen en instanties een schriftelijk verzoek kunnen richten aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor het doen van naslag. Dit is een limitatieve
opsomming. Er zit geen verschil in de vorm van de naslag. Wel is het zo dat de weging
van de uitkomst van de naslag kan verschillen afhankelijk van de beoogde positie of
functie.

Vraag 16

Kan in algemene zin worden aangegeven hoe vaak er daadwerkelijk als gevolg van de
naslag naar kandidaat-bewindspersonen signalen worden doorgeven aan de formateur c.q.
de fractievoorzitter van de voordragende fractie?

Vraag 17

Worden eventuele signalen van de diensten naar aanleiding van de naslag bij kandidaat-bewindspersonen
altijd zowel aan de formateur als de betreffende fractievoorzitter gemeld of kan het
ook zijn dat deze signalen alleen bij de formateur, of alleen bij de betreffende fractievoorzitter
worden gemeld? Welk afwegingskader geldt hierbij?

Vraag 41

Wat kan de Minister delen over de naslag van andere bewindslieden van het kabinet
Schoof? Zijn er meer waarschuwingen of signalen afgegeven dan die over kandidaat-Minister
Markuszower?

Antwoord vragen 16, 17 en 41

De formateur, of namens deze de SG AZ, wordt in alle gevallen via een mededeling geïnformeerd
over de uitkomst van de naslag. In het openbaar worden geen uitspraken gedaan over
(historische) uitkomsten van eerdere of andere naslagen naar kandidaat-bewindspersonen.
Het is vervolgens aan de formateur om te bepalen met wie deze informatie wordt gedeeld.
De fractievoorzitter wordt niet door de AIVD geïnformeerd over de uitkomst van de
naslag.

Vraag 18

Als een veiligheidsonderzoek heeft plaatsgevonden naar een kandidaat-bewindspersoon
of kandidaat-Kamerlid, met wie worden die resultaten en/of vaststellingen gedeeld?

Antwoord vraag 18

De naslag door de AIVD moet nadrukkelijk onderscheiden worden van een veiligheidsonderzoek
door de AIVD. De naslag is beperkt tot een zoekslag in de eigen systemen naar reeds
aanwezige informatie. Bij veiligheidsonderzoeken doen de diensten actief onderzoek
naar de betrokkene (en eventueel diens omgeving) wat resulteert in de afgifte of weigering
van een verklaring van geen bezwaar. De functies van bewindspersonen en Kamerleden
zijn niet aangewezen als vertrouwensfuncties. Onder de Wet veiligheidsonderzoeken
bestaat daarmee geen grondslag voor een veiligheidsonderzoek.

Vraag 20

Op welke manier kan de Kamer inzicht krijgen in uit welke periode de gedragingen die
onderwerp zijn van de naslag stammen?

Antwoord vraag 20

In algemene zin geldt dat de AIVD de naslag uitvoert en de uitkomst via een mededeling
deelt met de formateur, of namens deze de SG AZ. De inhoud van de mededeling kan zijn
dat nadelige gegevens zijn aangetroffen met het oog op de te vervullen functie, maar
niet wat de inhoud daarvan is.

Vraag 22

Met wie worden de uitkomsten van de naslagen door het Ministerie van Justitie en Veiligheid
en de Belastingdienst gedeeld?

Antwoord vraag 22

De naslag m.b.t. justitiële antecedenten vindt plaats op grond van artikel 30, eerste
lid, onder a, van het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens. De uitkomsten
van de naslag van de Belastingdienst en van het Ministerie van Justitie en Veiligheid
worden gedeeld met het Ministerie van Algemene Zaken.

Vraag 23

Is de Minister verplicht om het publiekelijk bekend te maken wanneer bij een naslag
naar een kandidaat-bewindspersoon nadelige gegevens zijn gevonden?

Antwoord vraag 23

De naslagprocedure heeft een vertrouwelijk karakter. Dit vloeit niet alleen voort
uit het staatsgeheime karakter van de taakuitvoering door de diensten, maar ook omdat
in veel gevallen om naslag van personen wordt verzocht. De omgang met dergelijke gevoelige
persoonsgegevens verdraagt zich niet met het publiekelijk bekend maken daarvan. Het
spreekt voor zich dat ook het gewisselde tussen formateur en kandidaat-bewindspersoon
strikt vertrouwelijk is. Overigens is het gebruikelijk dat de naslag wordt verricht,
alvorens de naam van een kandidaat-bewindspersoon publiekelijk bekend wordt gemaakt.

Vraag 24

Welke mogelijkheden zijn er om de uitkomsten van de naslag of het veiligheidsonderzoek
met de Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten te delen?

Antwoord vraag 24

Er is geen sprake geweest van het verrichten van een veiligheidsonderzoek. De naslag
heeft plaatsgevonden op basis van artikel 8, tweede lid onder f en artikel 63 van
de Wiv 2017. Deze naslag resulteert in een mededeling die wordt aangemerkt als een
ambtsbericht. De onderliggende stukken moeten het ambtsbericht kunnen dragen. Deze
onderliggende stukken zijn gerubriceerd en worden niet gedeeld. Uw Kamer kan in de
Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten worden geïnformeerd over vertrouwelijke,
staatsgeheime, informatie, tenzij het belang van de staat zich daartegen verzet. Die
afweging wordt per geval gemaakt. Het kabinet kan in het openbaar nooit uitspraken
doen over welke informatie in concrete gevallen wel of niet aan de CIVD wordt verstrekt.

Vraag 25

Wordt bij de naslag in het fiscale dossier door de Belastingdienst ook onderzocht
of kandidaat-bewindspersonen persoonlijk aansprakelijk zijn voor faillissementen?

Vraag 26

Kan worden toegelicht welke gegevens allemaal betrokken worden in de naslag? Gaat
het dan ook om tussenrapportages? Of alleen definitieve vastgestelde overtredingen/aanslagen?

Antwoord vragen 25 en 26

De Belastingdienst bekijkt bij de naslag de aangiften inkomstenbelasting van de laatste
vijf jaar, zowel van de beoogde bewindspersoon als van de eventuele partner. Gekeken
wordt of de aangiften tijdig zijn ingediend en of er, automatisch of door de inspecteur,
correcties zijn aangebracht op de aangifte. Daarnaast wordt er gekeken of de aanslagen
(indien van toepassing) tijdig zijn betaald. Ook wordt er bezien of er verzuim- of
vergrijpboetes zijn opgelegd. Verder wordt er bekeken of er naheffingsaanslagen motorrijtuigenbelasting
of omzetbelasting zijn geweest en of daarbij bestuurlijke boeten zijn opgelegd. Mocht
de beoogd bewindspersoon een belang hebben in een bedrijf of bestuurder zijn van een
vereniging of stichting, dan worden die relaties marginaal getoetst. Er wordt gekeken
naar aangifte- en betaalgedrag van de van toepassing zijnde belastingmiddelen. Of
een beoogd bewindspersoon mogelijk persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld bij
een faillissement blijkt niet uit de geautomatiseerde systemen. Bij een daadwerkelijke
aansprakelijkheidsstelling door de Belastingdienst wordt dat in het betreffende systeem
opgenomen. Bij een aansprakelijkheidsstelling door een externe partij is de Belastingdienst
afhankelijk van het ontvangen van deze informatie.

Vraag 27

Kunnen de mogelijkheden worden geschetst voor partijleiders om hun kandidaten te laten
screenen? In welke fases kan dit al? Hoe vaak gebeurt het pas door de formateur?

Antwoord vraag 27

Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 9 kan de formateur, of namens deze de SG
AZ, in het kader van de formatie een verzoek om naslag doen naar kandidaat-bewindspersonen.
Dit is een standaardprocedure waarvoor de betrokkene (door zich kandidaat te stellen)
impliciet toestemming geeft. Alleen een verzoek om naslag biedt de AIVD een grondslag
om kandidaat-bewindspersonen na te slaan. Dit laat onverlet dat partijen tot op zekere
hoogte ook zelf onderzoek kunnen doen naar hun kandidaten. Het is aan de partij zelf
om hier invulling aan te geven. Daarnaast bestaat op basis van de regeling naslag
ook de mogelijkheid om op verzoek van de partijvoorzitter een naslag uit te laten
voeren naar kandidaat-Kamerleden.

Vraag 28

Op welke wijze wordt rekenschap gegeven van een situatie dat iemand die geen Minister
kon worden, wel in het Presidium zou zitten, zonder dat de Kamer(voorzitter), behalve
een fractievoorzitter van de betrokken partij, kennis heeft genomen van de inhoud
van deze naslag?

Antwoord vraag 28

Het is aan de Tweede Kamer zelf om voor deze situatie eventueel een regeling te treffen.
Overigens wordt de fractievoorzitter niet in die hoedanigheid door de AIVD geïnformeerd
over de uitkomst van de naslag.

Vraag 29

Wat zijn de rechten van een persoon over wie naslag gedaan is en er een negatieve
uitkomst is, om kennis te nemen van die naslag en de omstandigheden?

Vraag 34

Het is openbaar geworden dat een kandidaat-bewindspersoon van de PVV niet door de
naslag gekomen is. Mag deze kandidaat zelf weten om welke redenen hij niet door de
naslag gekomen is?

Antwoord vraag 29 en 34

De AIVD voert de naslag uit en deelt de uitkomst via een mededeling uitsluitend met
de formateur of namens deze de SG AZ. Het is vervolgens aan de formateur om, in samenhang
met andere beschikbare gegevens, eventueel consequenties te verbinden aan de resultaten
van de naslag en de feitenonderzoeken van de Belastingdienst en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid. Het is vervolgens aan de formateur om te bepalen met wie deze
informatie wordt gedeeld. Hierbij wordt echter opgemerkt dat de formateur in voorkomend
geval alleen weet dat nadelige gegevens zijn aangetroffen met het oog op de te vervullen
functie, maar niet wat de inhoud daarvan is. Indien de betrokkene aanleiding heeft
om te veronderstellen dat de uitkomst van de naslag niet juist is, dan bestaat op
grond van de Wiv 2017 de mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de afdeling klachtbehandeling
van de CTIVD die is belast met het onderzoeken en beoordelen van klachten en van meldingen
van vermoedens van misstanden. De afdeling klachtbehandeling is een onafhankelijke
en zelfstandige klachtinstantie die diepgaand onderzoek kan doen en bindende oordelen
kan geven. Daarnaast staat het een ieder vrij om een inzageverzoek in te dienen bij
de AIVD. Daarbij gelden echter wettelijke beperkingen voor de informatie die kan worden
verstrekt.

Vraag 30

Hoe verhouden deze rechten zich tot het grondwettelijke recht op rechtsbescherming,
een eerlijk proces en het nulla poena beginsel (artikel 16 en 17 Grondwet)?

Antwoord vraag 30

Artikel 16 van de Grondwet ziet op het vereiste dat strafbaarstellingen een voorafgaande
wettelijke grondslag vereisen en is in dit verband niet relevant. Op grond van artikel
17 van de Grondwet heeft een ieder recht op toegang tot de rechter. Diverse aspecten
van het werk van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen onderworpen worden
aan rechterlijke controle. Zo kunnen besluiten die de dienst neemt met betrekking
tot inzageverzoeken of besluiten inzake de afgifte, weigering of intrekking van verklaringen
van geen bezwaar, worden voorgelegd aan de bestuursrechter. Het bestuursprocesrecht
van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is hierop van toepassing. Daarnaast kan iedereen
naar de civiele rechter ingeval een burger van oordeel is dat door een dienst een
onrechtmatige daad jegens hem is gepleegd.

Vraag 31

Hoe verhouden de rechten van een persoon over wie naslag gedaan is zich tot het bestuursrecht
met daarin vervat de rechtsbeginselen over het motiveringsvereiste (artikel 3:46 Awb)?

Antwoord vraag 31

Op grond van artikel 145 van de Wiv 2017 zijn (kort gezegd) operationele besluiten
uitgezonderd van de werking van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De mededeling
naar aanleiding van een naslag valt onder hoofdstuk 3 van de Wiv 2017 en is daarmee
ook uitgezonderd. Er is dus ook geen sprake van een besluit in de zin van de Awb.
Dat betekent echter niet dat de diensten niet gehouden zijn aan rechtsbeginselen zoals
het motiveringsvereiste. De algemene beginselen van gegevensverwerking gelden ook
voor de diensten en zoals aangegeven in antwoord op vraag 9, gelden voor de externe
verstrekking van persoonsgegevens aanvullende procedurele waarborgen. De voorschriften
en waarborgen hebben echter niet primair tot doel de rechten van een betrokkene te
verzekeren. Immers, vanwege het staatsgeheime karakter van de taakuitvoering door
de diensten zullen betrokkenen doorgaans niet op de hoogte zijn van gegevensverwerking
door de diensten. In het kader van de naslagprocedure worden de resultaten ook niet
gedeeld met de betrokkene, maar uitsluitend met de verzoeker. De wettelijke voorschriften
en waarborgen verzekeren wel een zorgvuldig proces waarop de CTIVD ook toezicht kan
houden.

Vraag 32

In de Regeling naslag Wiv 2017 staat dat een partijvoorzitter naslag kan laten doen
naar een (kandidaat-) volksvertegenwoordiger. Hoe werkt dit indien de partijvoorzitter
zelf (kandidaat-) volksvertegenwoordiger is?

Antwoord vraag 32

De situatie dat de partijvoorzitter tevens (kandidaat)volksvertegenwoordiger is, maakt
de procedure niet anders. De Regeling naslag Wiv 2017 verzet zich hier niet tegen.

Vraag 33

Hoe wordt – indien een partijvoorzitter naslag laat doen naar een (kandidaat-) volksvertegenwoordiger,
terwijl de partijvoorzitter zelf (kandidaat-) volksvertegenwoordiger is – onpartijdigheid
en objectieve besluitvorming gewaarborgd?

Antwoord vraag 33

De regeling voor de naslagprocedure regelt slechts wie in welke gevallen een verzoek
om naslag mag doen en aan wie de resultaten worden gemeld. Het is in eerste instantie
aan de partijvoorzitter om daar eventueel gevolgen aan te verbinden in geval van een
kandidaat-volksvertegenwoordiger. Gedacht kan worden aan het niet opnemen van betrokkene
op de definitieve kandidatenlijst waarmee de partij deelneemt aan de verkiezingen.
Het waarborgen van onpartijdigheid en objectieve besluitvorming die daarop volgt,
is een zaak van de betreffende politieke partij. Voor een volksvertegenwoordiger geldt
dat deze zijn lidmaatschap van het vertegenwoordigend orgaan niet kan worden ontnomen
op basis van een naslag. Wel zou de naslag gevolgen kunnen hebben voor het lidmaatschap
van de partij (royeren) en zou de fractie kunnen besluiten dat betrokkene niet langer
deel kan uitmaken van de fractie.

Vraag 35

Het is openbaar geworden dat een kandidaat-bewindspersoon van de PVV niet door de
naslag gekomen is. Hoe kunnen andere Kamerleden en burgers van Nederland weten of
de belemmeringen voor kandidaat-bewindspersonen om te functioneren als Minister, niet
ook een belemmering zijn voor het uitoefenen van (delen van het) ambt van Kamerlid?

Antwoord vraag 35

Het is belangrijk te benadrukken dat de AIVD nooit gevolgen verbindt aan de uitkomst
van een naslag. Het is te allen tijde aan degene die om de naslag heeft verzocht om
te bepalen of uit de naslag een belemmering volgt om een functie uit te oefenen. Voor
kandidaat-bewindspersonen is dit de formateur, voor (kandidaat-)Kamerleden is dit
hun partijvoorzitter. Zittende Kamerleden zijn individueel gekozen. Onder welke omstandigheden
zij hun Kamerzetel kunnen verliezen is hiervoor (antwoord op vraag 4) beschreven.
Ook een eventueel besluit om naar collega-Kamerleden of naar de kiezer openheid van
zaken te geven is aan de betrokkene zelf. Het kabinet doet hier gezien het strikt
vertrouwelijke karakter van de naslag geen openbare mededelingen over.

Vraag 36

Hoe verhoudt het niet openbaar maken van bevindingen uit de naslag en de mogelijke
veiligheidsrisico’s zich met het grondrecht openbaarheid van bestuur (artikel 110
Grondwet)?

Antwoord vraag 36

Artikel 110 van de Grondwet bepaalt dat de overheid bij de uitvoering van haar taak
openbaarheid betracht. Op grond van artikel 1.1. van de Wet open overheid (Woo) heeft
een ieder recht op toegang tot publieke informatie. De Wet inlichtingen en veiligheidsdiensten
2017 (Wiv 2017) geldt echter als een bijzonder openbaarmakingsregime wat derogeert
aan de Woo. Waar het hier gaat om informatie dat valt onder het regime van de Wiv
is de Woo derhalve niet van toepassing. Indien en voor zover de Woo hier wel van toepassing
is geldt het uitgangspunt dat overheidsinformatie in principe openbaar is tenzij er
uitzonderingen aan de orde zijn. De uitzonderingen van de Woo die zich hier kunnen
voor doen zijn:

– Artikel 5.1, eerste lid, onder b van de Woo: informatie waarvan het openbaar maken
de veiligheid van de Staat zou kunnen schaden (en waar de Wiv niet al op van toepassing
is). De uitkomst van een naslag geeft vanzelfsprekend inzicht in het actuele kennisniveau
van de AIVD. Dergelijke informatie wordt niet openbaar gemaakt;

– Artikel 5.1, eerste lid, aanhef en onder d van de Woo: waar het ziet op direct herleidbare
bijzondere persoonsgegevens;

– Artikel 5.2, tweede lid, aanhef en onder e van de Woo: waar het betrekking heeft op
overige direct herleidbare persoonsgegevens;

– Artikel 5.2, tweede lid, aanhef onder i van de Woo: waar het openbaar maken van de
informatie het «goed functioneren van de staat» raakt doordat daarmee inzicht wordt
geboden in de modus operandi van de AIVD en de Wiv noch artikel 5.1, eerste lid, aanhef
onder b van toepassing op is.

Voor een verzoek vanuit de Tweede Kamer geldt het bepaalde in artikel 68 Grondwet.
Wanneer informatie op verzoek niet wordt gedeeld met de Kamer gebeurt dit op grond
van het «belang van de staat». Een precieze uitputtende uitleg van het begrip belang
van de staat is niet te geven. Onder dit begrip kunnen diverse aspecten vallen, waaronder
in dit geval relevant de «Veiligheid van de staat» en «de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer».

Vraag 37

Het is openbaar geworden dat een kandidaat-bewindspersoon van de PVV niet door de
naslag is gekomen. Kan worden aangegeven of er belemmeringen gevonden zijn bij de
bedrijven waarin de kandidaat van de PVV bestuurder of recentelijk bestuurder geweest
is, bij bedrijven zoals Turnkey Export Compliance dat helpt bij de export van hoogtechnologische
goederen naar Rusland, nu deze persoon niet door de naslag is gekomen?

Antwoord vraag 37

Over de inhoud van de mededeling kan het kabinet in het openbaar geen uitspraken doen.

Vraag 38

Kan een kandidaat (of Kamerlid) toetsen of bevindingen juist zijn gewogen, indien
een partijvoorzitter tegen de kandidaat of tegen het Kamerlid zegt dat er bezwaren
gevonden zijn bij de naslag?

Antwoord vraag 38

Over de uitkomst van een dergelijke naslag wordt een mededeling gedaan door de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de partijvoorzitter van het betreffende
(kandidaat-)Kamerlid. Het is de partijvoorzitter, niet de AIVD of de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die aan die mededeling eventueel gevolgen
verbindt. Of een (kandidaat-)Kamerlid de keuze van de partijvoorzitter kan toetsen
is afhankelijk van de interne reglementen, afspraken en werkwijze van de betreffende
partij.

Vraag 42

Wat betekent het voor de integriteit voor het parlement dat iemand die bij naslag
als kandidaat-bewindspersoon door de veiligheidsdienst(en) als mogelijk risico voor
de staatveiligheid wordt beschouwd een zetel in de Kamer kan behouden?

Antwoord vraag 42

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 4 is het aan elk Kamerlid zelf om te besluiten
over de duur van het Kamerlidmaatschap binnen de termijn waarvoor het Kamerlid gekozen
is. Kamerleden beschikken immers over een individueel mandaat als democratisch gekozen
volksvertegenwoordiger.