Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Olger van Dijk en Zeedijk over de Nationale Circulaire Plastic

Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens de Minister
van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 20 juni 2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2023–2024, nr. 1857.

Vraag 1

Bent u bekend met de publicatie «Bijmengregels jagen Nederlandse kunststofindustrie
naar buitenland» in Link Magazine1?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe staat het met de uitwerking van de verplichte bijmengnorm van recyclaat in 2027
en het voornemen om in 2030 deze norm op 25–30 procent te stellen? Kunt u per deelsector
aangegeven welke Europese regelgeving wordt voorbereid en hoe dit zich tot het Nederlandse
voornemen verhoudt?

Antwoord 2

Het kabinetsbesluit voor het introduceren van een circulaire plastic norm is de afgelopen
maanden uitgewerkt in een wetsvoorstel dat op 19 april jl. is gepubliceerd voor reacties
in een internetconsultatie. Momenteel worden de uitkomsten van de internetconsultatie
bestudeerd en beoordeeld net als de adviezen van de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT), de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa), en het Adviescollege toetsing regeldruk
(ATR). Daarna kan op basis hiervan worden bezien of en zo ja hoe het wetsvoorstel
aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Daarbij zullen ook de uitkomsten worden betrokken
van lopende onderzoeken en de in het hoofdlijnenakkoord aangekondigde plastic heffing
en terug te draaien aanscherping van de CO2-heffing. Het hierop te baseren besluit is aan het nieuwe kabinet.

Op Europees niveau wordt gewerkt aan regels voor producten die een verplicht minimumaandeel
recyclaat voorschrijven.

Zo wordt in de nieuwe Verpakkingenverordening waarover inmiddels een akkoord is bereikt,
per productgroep een minimumaandeel recyclaat verplicht vanaf 2030. Voor contactgevoelige
verpakkingen met PET als belangrijkste bestanddeel en voor plastic flessen voor eenmalig
gebruik geldt een verplichting van 30 procent recyclaat. Voor contactgevoelige verpakkingen
van een ander plastic materiaal dan PET geldt een verplichting van 10 procent recyclaat.
Voor alle overige verpakkingen geldt een verplichting van 35 procent recyclaat. Deze
percentages lopen in 2040 verder op.

Ook in het voorstel voor een Verordening circulaire voertuigen waarover op dit moment
wordt onderhandeld, heeft de Commissie voor plastic een verplichting voor de toepassing
van recyclaat aangekondigd. Hier wordt voorgesteld om producenten te verplichten minstens
25 procent recyclaat toe te passen. Daarnaast maakt de Kaderverordening Ecodesign
voor duurzame producten het mogelijk om voor vrijwel alle fysieke producten ontwerpeisen
te stellen, waaronder een minimumaandeel recyclaat. Onder deze Kaderverordening kunnen
per productgroep eisen worden gesteld, waarbij de Commissie voornemens is te beginnen
met textiel. De Commissie presenteert begin 2025 het Ecodesign werkplan waarin staat
voor welke productgroepen, naast textiel, de komende jaren Ecodesign eisen worden
ontwikkeld. De ontwikkeling van deze eisen neemt gemiddeld 3–5 jaar in beslag, waardoor
de verwachting is dat Ecodesign eisen voor de productgroepen genoemd in het werkplan
niet voor 2028 van kracht zullen worden. Tot slot is ook bij de herziening van de
Verordening Bouwproducten ruimte om per productgroep eisen te gaan stellen voor een
aandeel recyclaat. Hiervoor moeten de concrete voorstellen nog worden gepresenteerd.

Dan de verhouding van deze productregelgeving tot de voorgenomen plastic norm. Er
is op Europees niveau geen wetgeving voor circulaire grondstoffen ter vervanging van
fossiele grondstoffen bij de verwerking van polymeren. De plastic norm verplicht circulaire
grondstoffen ter vervanging van fossiele grondstoffen bij de verwerking van alle polymeren.
De reikwijdte van de norm is daarmee breder dan de Europese wetgeving die enkel van
toepassing is op specifieke productgroepen en bovendien stimuleert de plastic norm
ook biogebaseerd plastic. Dat is bij Europese productwetgeving niet het geval. Bij
voortzetting van het wetsvoorstel over de plastic norm wordt er vanuit gegaan dat
deze van kracht zal gaan per 1 januari 2027 om bij te dragen aan het behalen van de
nationale klimaatdoelen voor 2030. Bij Europese productwetgeving is enkel voor verpakkingen
duidelijk dat normen voor recyclaat gaan gelden vanaf 2030. Voor de andere productgroepen
is het op dit moment nog niet bekend per wanneer de Europese normen voor recyclaat
gaan gelden. Bij de uitwerking van een eventuele norm, na weging van de internetconsultatie,
wordt bij het vaststellen van de hoogte ervan zo dicht mogelijk aangesloten bij de
aangekondigde Europese productwetgeving om het gelijk speelveld zo goed mogelijk te
borgen.

Vraag 3

Wat is uw reactie op de geuite zorgen van de kunststofindustrie dat hiermee een ongelijk
speelveld in de EU ontstaat?

Antwoord 3

Bij de vormgeving van het wetsvoorstel wordt zo dicht mogelijk aangesloten bij Europese
regelgeving om het Europees gelijk speelveld zo goed mogelijk te borgen. Bijvoorbeeld
zal de hoogte van de norm mede worden bepaald op basis van de aangekondigde Europese
productnormen voor recyclaat.

Sommige bedrijven zijn bezorgd over hun concurrentiepositie ten opzichte van bedrijven
in andere Europese landen. Economische effecten zullen voor sommige bedrijven nadelig
zijn en voor andere bedrijven juist positief uitvallen. Recyclingbedrijven die nu
failliet dreigen te gaan, krijgen bijvoorbeeld met de norm meer bestaanszekerheid
omdat de vraag naar recyclaat zal toenemen. Andere bedrijven hebben juist zorgen over
de negatieve economische effecten van de norm. Die zorgen neem ik zeer serieus. Daarom
is besloten om in totaal 267 miljoen euro aan subsidies beschikbaar te stellen om
bedrijven financieel te ondersteunen bij de transitie naar een circulaire plasticketen.
Op 18 juni as. wordt de eerste subsidieregeling opengesteld voor bedrijven. Insteek
bij een eventuele norm in combinatie met de subsidies is dat de Nederlandse plasticindustrie
de transitie naar circulair plastic versneld inzet en een Europese markt kan bedienen
die in ontwikkeling is.

Vraag 4

Kunt u een reactie geven op de quick scan van CE Delft en TNO naar de economische
effecten van de plasticnorm en daarbij aangeven of u het verwachte gemiddelde productieverlies
van 5–18 procent van de afzet van Nederlandse convertors acceptabel acht?

Antwoord 4

CE Delft heeft een grofmazige analyse gedaan van zowel de economische- als de milieueffecten
van de invoering van de plastic norm. Sommige bedrijven krijgen naar verwachting te
maken met productieverlies. Voor andere bedrijven zal de norm juist leiden tot meer
productie. Het beeld over de effecten van de norm zal de komende maanden verder worden
verfijnd. De onderzoeksresultaten zullen worden meegenomen bij de verdere uitwerking
van het wetsvoorstel. In hoeverre het eventueel te verwachten productieverlies acceptabel
wordt geacht, is aan een nieuw kabinet.

Vraag 5

Bent u bereid nader onderzoek te doen met meer sectordetail naar deze weglekeffecten
voordat overgegaan wordt tot definitieve normstelling?

Antwoord 5

Ja, het beeld van de economische effecten en de milieueffecten zal de komende maanden
verder worden verfijnd met onafhankelijke onderzoeken. De onderzoeksresultaten zullen
worden meegenomen bij de verdere uitwerking van het wetsvoorstel.

Vraag 6

Bent u het met de vertegenwoordigers uit de kunststofindustrie eens dat er in Nederland
onvoldoende recyclaat beschikbaar is om aan de wetgeving te kunnen voldoen, waardoor
de industrie genoodzaakt zal zijn om in het buitenland in te kopen?

Antwoord 6

Nee, ik vind dat beeld onvolledig. Op dit moment is er een overschot aan recyclaat
dat Nederlandse plasticrecyclers niet kwijt kunnen omdat er geen vraag naar is. De
kosten voor de Nederlandse recyclingindustrie zijn de afgelopen periode namelijk gestegen
en de prijzen voor fossiel (virgin) plastics zijn gedaald. Afnemers van plasticproducten
kiezen meestal voor de laagste prijs en vallen daardoor vaker terug op fossiel plastic
of import van recyclaat van buiten de EU. Met als gevolg dat de voorraad onverkocht
Nederlands recyclaat toeneemt. De markt voor recyclaat dient te worden versterkt en
een plastic norm draagt hieraan bij doordat er meer afzet zal worden gegenereerd voor
de plasticrecyclingindustrie.

Vraag 7

Hoe kijkt u aan tegen de Nederlandse markt voor recyclaat, het aantal marktpartijen
(producenten en inkopers), de investeringsmogelijkheden en de toekomstperspectieven
voor de lange termijn?

Antwoord 7

Een goed functionerende markt voor recyclaat is belangrijk voor het behalen van onze
nationale klimaat- en circulariteitsdoelen. Nederland heeft ook veel in huis om dat
te kunnen realiseren, zoals benodigde technologie, industrie en infrastructuur. Op
dit moment is de situatie op de recyclaatmarkt echter moeilijk. Om een beter beeld
te krijgen van de situatie op de markt voor recyclaat en mogelijke ondersteuning hebben
IenW en EZK gesproken met bedrijven uit de sector, brancheorganisatie NRK, InvestNL
en producentenorganisatie Verpact. Hieruit komt naar voren dat recyclers hun recyclaat
slecht kwijtraken in de markt vanwege goedkoop recyclaat dat van buiten de EU wordt
geïmporteerd en de lage prijs van nieuw (virgin) plastic. Wanneer bedrijven op korte
termijn in financiële nood komen en extra financiering nodig hebben kan een financier
een beroep doen op bestaande regelingen, zoals de GO-regeling2 en de Groeifaciliteit3. Met deze regelingen staat de overheid voor een deel garant voor de lening en loopt
de financier minder risico. De huidige marktomstandigheden zorgen echter ook voor
een probleem op de langere termijn. Uit de gesprekken met de sector blijkt dat er
niet tot nauwelijks meer wordt geïnvesteerd in plasticrecyclingbedrijven. Die situatie
is onwenselijk voor het behalen van de Nederlandse doelstellingen voor de circulaire
economie. Daarom heeft het kabinet eerder ook geld beschikbaar gesteld (in totaal
€ 267 miljoen voor de periode 2024–2030), waarvan het grootste gedeelte (€ 180 miljoen)
bedoeld is om investeringen in innovatieve sorteer- en recyclecapaciteit van plastics
te stimuleren.4 Hierbij dient opgemerkt te worden dat vormen van éénmalige financiële ondersteuning
van een bedrijf niet het probleem van de slechte financiële situatie van de markt
kunnen oplossen. De markt voor recyclaat, en daarmee de business case van de plasticrecyclingindustrie,
dient eveneens versterkt te worden. Daarom werkt het kabinet ook aan een aantal structurele
maatregelen voor de lange termijn, zoals de voorgenomen introductie van de norm per
2027.

Vraag 8

Bent u het met de vertegenwoordigers eens dat Nederlands recyclaat van onvoldoende
kwaliteit is voor de voedingsmiddelenindustrie, de automotive-industrie en de lucht-
en ruimtevaartindustrie? Wat is voor deze industrieën de beoogde oplossing om aan
de nieuwe wetgeving te voldoen?

Antwoord 8

Nee. De kwaliteitseisen hangen af van het (deel)product en de industrie waarin het
recyclaat verwerkt wordt. Bij algemene maatregel van bestuur zal een nadere afbakening
worden gemaakt voor polymeren die onder de norm gaan vallen, mede op basis van de
beschikbaarheid van circulaire alternatieven.

Vraag 9

Op welke manier kan Nederland en Europa in voldoende mate garanderen dat er geen recyclaat
met onbetrouwbare certificaten op de markt wordt gebracht door Aziatische producenten,
dat leidt tot oneerlijke concurrentie voor de recyclebedrijven in Nederland?

Antwoord 9

Om te kunnen aantonen dat recyclaat daadwerkelijk ooit afval is geweest, wordt bij
de nadere vormgeving van de plastic norm gewerkt aan een robuust systeem van certificering.
Daarbij zal zo veel mogelijk worden aangesloten bij Europese regelgeving, zoals de
Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) en de Single Use Plastics (SUP) Directive.
Certificering en het bijpassende toezicht op certificering voor de norm worden uitgewerkt
per algemene maatregel van bestuur. Deze algemene maatregel van bestuur is naar verwachting
in de eerste helft van 2025 gereed om in internetconsultatie te worden gebracht.

Vraag 10

Ziet u een manier waarop kan worden voorkomen dat grote tenders van Europese bedrijven
vooral naar grote partijen buiten Europa gaan?

Antwoord 10

Handelspolitieke maatregelen zijn een EU-bevoegdheid. Het eventueel voorkomen dat
grote tenders van Europese bedrijven vooral naar grote partijen buiten Europa gaan,
zal dan ook op Europees niveau moeten worden opgepakt. Een besluit hierover is aan
het nieuwe kabinet.

Vraag 11

Hoe wordt de 267 miljoen euro uit het Klimaatfonds ingezet voor een versnelde transitie
van de circulaire plasticketen en welke concrete stimuleringsmaatregelen zijn voor
2024 en verder voorzien?

Antwoord 11

Met de gelden uit het Klimaatfonds worden bedrijven ondersteund bij de transitie naar
een circulaire plasticketen en het (meer) toepassen van plastic recyclaat en biogebaseerd
plastic. De stimulering zal gericht zijn op innovatie, samenwerking, kennisdeling
en opschaling van de productiecapaciteit. Ook worden de bedrijven ondersteund om de
inzameling en sortering van plasticafval te optimaliseren, om de kwaliteit van het
recyclaat te verbeteren. Zo is er een generieke regeling opgesteld waar bedrijven
die polymeren verwerken tot plastic een subsidie kunnen aanvragen voor activiteiten
en inspanningen om (meer) plasticrecyclaat en biogebaseerd plastic toe te passen.
Deze regeling zal op 18 juni 2024 worden opengesteld.