Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hirsch over de betrokkenheid van Nederland bij Ibu Kota Nusantara Indonesië

Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 15 mei 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikelNetherlands Wants to Help Indonesia’s New Capital on Water Management over de Nederlandse steun voor de ontwikkeling van de nieuwe Indonesische hoofdstad?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat Nederland zich tot voor kort, net als andere internationale partners
van Indonesië, terughoudend opstelde tegenover dit project?

Antwoord 2

Indonesië heeft de ambitie om met de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad Nusantara
bij te dragen aan de Sustainable Development Goals (SDGs). Nederland is evenals andere internationale partners door de Indonesische
autoriteiten uitgenodigd om te ondersteunen bij de eerste fase van master planning van de nieuwe hoofdstad en voert hier gesprekken over met de Nusantara National Capital
Authority (NNCA) ook wel OIKN geheten (Otorita Ibu Kota Nusantara).

Indonesië heeft Nederland gevraagd om kennis uit te wisselen op het gebied van watermanagement
en circulaire economie. In de gesprekken met de NNCA heeft Nederland het belang van
bijdragen aan de SDGs bij de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad onderstreept. De
Nederlandse overheid voert op dit moment geen activiteiten uit ter ondersteuning van
de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad. Wel is er op 26 april 2024 een interdepartementaal
bezoek onder leiding van de Directeur Generaal Buitenlands Economische Betrekkingen
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan Nusantara gebracht. Daar is onder andere
gesproken met de NNCA en ngo’s om kennis te nemen van de ontwikkelingen en impact
met betrekking tot de nieuwe hoofdstad en de kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven.

Vraag 3

Kunt u aangeven welke overwegingen ten grondslag hebben gelegen aan het besluit van
Nederland om als enige bilaterale partner van Indonesië, zich te committeren aan het
ondersteunen van de nieuwe hoofdstad?

Antwoord 3

Verschillende bilaterale partners van Indonesië zijn betrokken bij de ontwikkeling
van Nusantara. Zo hebben verschillende landen MoU’s (Memorandum of Understanding)
afgesloten over brede samenwerking ten aanzien van Nusantara of handelsmissies georganiseerd.
Zo levert bijvoorbeeld Australië steun op het gebied van behoud van biodiversiteit,
het Verenigd Koninkrijk op het gebied van CO2-neutraliteit, Spanje steunt het thema
«loveable city» en de Verenigde Staten en Finland het thema smart city. Japan levert technische assistentie bij de bouw van de infrastructuur.

Vraag 4

Kunt u aangeven welke Nederlands partijen betrokken zijn geweest en nu zijn bij de
ontwikkeling van de plannen voor een nieuwe Indonesische hoofdstad?

Antwoord 4

Deltares voert als onderdeel van een internationaal consortium een studie uit naar
nature-based solutions voor duurzaam watermanagement in de nieuwe hoofdstad. De studie wordt gefinancierd
door het Water Resilience Trust Fund van de Asian Development Bank. Daarnaast hebben recent drie Nederlandse universiteiten (Leiden, Delft en Erasmus)
een Memorandum of Understanding afgesloten met de NNCA voor gezamenlijk onderzoek,
bijvoorbeeld ten aanzien van stadsplanning en smart city development.

Bedrijven en instellingen beslissen zelfstandig met wie zij samenwerken, het is daarom
mogelijk dat ook andere Nederlandse partijen over dit onderwerp in contact staan met
Indonesische partners.

Vraag 5

Kunt u aangeven welke publieke financiële instrumenten vanuit Nederland al ingezet
zijn of mogelijkerwijs worden ingezet ter ondersteuning van de ontwikkeling van de
nieuwe hoofdstad?

Antwoord 5

De bovengenoemde internationale studie, mede uitgevoerd door Deltares, wordt indirect
door Nederland gefinancierd, omdat Nederland de belangrijkste donor is van het Water Resilience Trust Fund van de Asian Development Bank dat deze studie ondersteunt.

Vraag 6

Bent u bekend met het rapport «The New Capital for Whom» uit 2019 dat door een coalitie
van Indonesische milieu- en mensenrechtenorganisaties is gepubliceerd, waarin zorgen
worden geuit over corruptie rondom de uitkoop van landconcessies en (illegale) mijnbouw
om zodoende het benodigde land vrij te maken voor de ontwikkeling van de hoofdstad?2

Antwoord 6

Ja.

Vraag 7

Zijn de zorgen rondom corruptie bij de uitkoop van land- en mijnbouwconcessies in
het besluit van Nederland meegenomen om de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad te
ondersteunen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze en kunt u deze overweging
toelichten?

Antwoord 7

De Nederlandse overheid voert op dit moment zelf geen activiteiten uit rondom de nieuwe
hoofdstad. Wel onderhoudt de Nederlandse overheid een brede en strategische relatie
met Indonesië en zal in dat kader ook aandacht schenken aan een zorgvuldige ontwikkeling
van de nieuwe hoofdstad.

Ten aanzien van (mogelijk toekomstige) betrokkenheid van de Asian Development Bank bij de uitvoering van projecten die voortvloeien uit de studie genoemd in antwoord
op vraag 4 en vraag 5, hanteert de bank een uitgebreid safeguard-beleid om nadelige gevolgen van activiteiten op mens en milieu te minimaliseren,
mitigeren of compenseren. Ook heeft de bank een sterk anti-corruptiesysteem.3

De ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad biedt ook kansen voor Nederlandse partijen
zoals kennisinstellingen en bedrijven. In algemene zin verwacht het kabinet van Nederlandse
bedrijven dat zij zich houden aan wettelijke kaders op het terrein van anti-corruptie
en gepaste zorgvuldigheid toepassen in lijn met de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights. Gepaste zorgvuldigheid is een continu proces dat bedrijven helpt risico’s op het
gebied van mensenrechten, arbeidsrechten en milieu in kaart te brengen en vervolgens
te stoppen, voorkomen of beperken, in samenwerking met ketenpartners. Corruptie is
hier onderdeel van.

Vraag 8

Bent u bekend met het 2023 rapport «NYAPU» dat door een coalitie van Indonesische
milieu en mensenrechtenorganisaties is gepubliceerd waarin zorgen worden geuit over
de systematisch onteigening van inheemse gemeenschappen en in het bijzonder de negatieve
effecten van de nieuwe hoofdstad op inheemse vrouwen?4

Antwoord 8

Ja.

Vraag 9 en 10

Bent u bekend met het feit dat de landrechten van de Inheemse Balik gemeenschap, die
al generaties in het gebied wonen waar de nieuwe stad gepland is, niet door de Indonesische
regering worden erkend? Zo ja, kunt u aangeven of de zorgen rondom de rechten van
Inheemse gemeenschappen, en vrouwen in het bijzonder, zijn meegenomen in het besluit
om de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad te ondersteunen?

Als u deze zorgen heeft meegewogen, kunt u aangeven hoe en welke consequenties dat
heeft voor de betrokkenheid van Nederlandse partijen bij de ontwikkeling van de nieuwe
hoofdstad? Zijn er randvoorwaarden voor deze betrokkenheid? Als u de zorgen niet heeft
meegenomen, kunt u dan aangeven waarom niet?

Antwoord 9 en 10

Zie het antwoord op vraag 7.

Vraag 11

Bent u bekend met de zorgen onder mensenrechtenexperts dat de verkiezingsoverwinning
van Prabowo Subianto mogelijk voor een verdere verslechtering van mensenrechten in
Indonesië zal zorgen? Deelt u deze zorgen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wordt de verkiezingsuitkomst
meegewogen in de Nederlandse betrokkenheid bij de ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad?

Antwoord 11

Nederland heeft Indonesië gefeliciteerd met succesvolle democratische verkiezingen,
en aangegeven uit te kijken naar goede samenwerking met de nieuwe president en zijn
regering. De bilaterale relatie met Indonesië is breed en hecht, en mensenrechten
blijven hiervan een vast onderdeel uitmaken.

Zo worden mensenrechten op verschillende niveaus besproken. Dit gebeurt zowel in bilateraal,
EU en multilateraal verband.

Vraag 12

In de afgelopen jaren is de Nederlandse watersector, met steun van de Nederlandse
overheid, betrokken geweest bij verschillende grootschalige infrastructuurprojecten,
waaronder het NCICD in Jakarta; kunt u aangeven welke lessen hieruit zijn getrokken
en hoe deze zijn meegenomen in het besluit om betrokken te worden bij de nieuwe Indonesische
hoofdstad?

Antwoord 12

De bilaterale watersamenwerking vindt plaats binnen het kader van het Memorandum of
Understanding op het gebied van water tussen het Indonesische Ministerie van Publieke
Werken en Huisvesting en het Nederlandse Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
De samenwerking is kennisgedreven waarbij het toewerken naar de SDG’s een belangrijk
uitgangspunt vormt. Wateruitdagingen, zoals goede kustbescherming van Jakarta waarop
het National Capital Integrated Coastal Development project (NCICD) is gericht, worden benaderd op een integrale en inclusieve manier,
met oog voor mens, dier en milieu. Dat zal ook de inzet zijn bij toekomstige samenwerkingsprojecten.