Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Uitermark over het bericht ‘Ook mensen met een paar jaar cel niet in gevangenis door personeelstekort’

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 13 mei 2024).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Ook mensen met een paar jaar cel niet in gevangenis
door personeelstekort»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat er onder de groep zelfmelders die door personeelstekorten in de gevangenissen
niet worden opgeroepen, veroordeelden zijn die lange gevangenisstraffen van bijna
4 en 5 jaar opgelegd hebben gekregen?

Antwoord 2

Van de zelfmelders die nog moeten worden opgeroepen door Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI) hebben twaalf zelfmelders een straf van meer dan drie jaar, waarvan de hoogste
nog uit te zitten straf 1.617 dagen (circa 4,5 jaar) is (peildatum 29 april 2024).
Het overgrote deel van de nog op te roepen voorraad zelfmelders betreft nog openstaande
straffen tot en met 90 dagen (87,1%).

Strafduur (de nog uit te zitten straf, ook wel: strafrestant)

Aantal nog op te roepen zelfmelders

Percentage

Cumulatief percentage

Van 1 dag t/m 7 dagen

683

25,7%

25,7%

Van 7 dagen t/m 14 dagen

637

24,0%

49,7%

Van 15 dagen t/m 28 dagen

423

15,9%

65,6%

Van 29 dagen t/m 42 dagen

262

9,9%

75,5%

Van 43 dagen t/m 90 dagen

308

11,6%

87,1%

Van 91 dagen t/m 180 dagen

167

6,3%

93,4%

Van 181 dagen t/m 365 dagen

86

3,2%

96,6%

Van 366 dagen t/m 730 dagen (1–2 jaar)

61

2,3%

98,9%

Van 731 t/m 1.095 dagen (2–3 jaar)

16

0,6%

99,5%

Vanaf 1096 t/m 1.617 dagen (>3 jaar, hoogste strafduur is circa 4,5 jaar)

12

0,5%

100%

Totaal

2.655

100%

100%

Vraag 3

Kunt u aangeven wat de tien zelfmelders zijn met de langste opgelegde straf die nu
niet gevangen worden genomen? Kunt u per persoon aangeven wat de datum van het veroordelend
vonnis is, hoe lang de gevangenisstraf is en voor welk delict hij/zij veroordeeld
is?

Antwoord 3

Van de tien zelfmelders met de langst opgelegde straffen is het merendeel veroordeeld
voor drugsgerelateerde delicten op basis van de Opiumwet, waarvan één zaak in georganiseerd
verband.2 Onder deze tien zaken is één veroordeling voor een Wegenverkeerswetdelict, namelijk
het onder invloed veroorzaken van een ernstig verkeersongeval met dodelijke slachtoffers.
Daarnaast is er sprake van een zaak met oplichting in georganiseerd verband en een
met vervalsing. Alle tien de veroordeelden hadden een buitenlandse veroordeling: het
gaat om straffen die in andere lidstaten van de Europese Unie zijn opgelegd. De vonnissen
zijn in het kader van strafoverdracht naar Nederland overgedragen voor de tenuitvoerlegging
van hun gevangenisstraf.

De zaken zijn allemaal volgens het huidige zelfmeldbeleid beoordeeld, dat ik toelicht
in het antwoord op vraag 7. Gelet op de huidige oproepstop zijn deze tien veroordeelden
nog niet opgeroepen of is de oproep ingetrokken.

In verband met de potentiële herleidbaarheid naar personen verstrek ik geen informatie
over individuele zaken. Wel kan ik aangeven dat de opgelegde strafduren van deze tien
personen variëren tussen circa 3,5 jaar en 4,5 jaar en dat het kan gaan om een oudere
zaak, waarvoor veroordeling in het buitenland al enkele jaren geleden plaatsvond.3

Vraag 4

Herinnert u zich dat u in het debat van 11 april jl. heeft gezegd dat het niet om
zeden, ernstig geweld en terrorisme gaat en daarbij het volgende antwoord gaf op de
vraag of u voorbeelden kon noemen van om wat voor strafbare feiten het dan wel gaat:
«U moet denken aan lichte vergrijpen, zoals het beledigen van een ambtenaar in functie.
We hebben het echt over kleine vergrijpen, waarvoor de rechter de straf heeft gegeven.»?
Vindt u dat u de Kamer toen een juiste voorstelling van zaken heeft gegeven aangezien
er kennelijk ook mensen in de groep van de zelfmelderstop zitten met een veroordeling
tot bijna 4 en bijna 5 jaren gevangenisstraf?

Antwoord 4

Op 11 april jl. vond een plenair debat plaats over het capaciteitstekort bij DJI.
Tijdens het debat sprak ik met uw Kamer over de maatregelen die ik moet treffen om
de druk op de capaciteit als gevolg van een personeelstekort te verlagen, zoals aangekondigd
in mijn brief van 15 maart jl.4 Hierbij kwam ook de acute maatregel van het tijdelijk stoppen met het oproepen van
volwassen, mannelijke zelfmelders ter sprake.5 In het debat is gewisseld wie in aanmerking komt voor de zelfmeldstatus. Dit wordt
beoordeeld door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), aan de hand van een
breder beleidskader dat sinds 1 januari 2020 wordt gehanteerd. In het debat wilde
ik aangeven dat het in het overgrote deel van de gevallen gaat om relatief korte straffen.
Ik heb hierbij echter onvoldoende duidelijk gemaakt dat volgens het beleidskader ook
mensen met hogere straffen in aanmerking kunnen komen voor de zelfmeldstatus, zolang
geen sprake is van een uitsluitingsgrond of contra-indicator.

In het antwoord op vraag 2 heb ik laten zien wat voor strafduren de nog op te roepen
zelfmelders hebben op peildatum 29 april 2024. Daaruit komt naar voren dat 3,4% van
hen een nog uit te zitten strafduur van meer dan één jaar heeft. Voor de overgrote
meerderheid (96,6%) geldt dus dat sprake is van een nog uit te zitten strafduur tot
maximaal één jaar.

Omdat ik uw Kamer zo precies mogelijk wil informeren en het zelfmeldbeleid zich niet
laat vatten in een kort overzicht, heb ik tijdens het debat toegezegd dat ik in een
brief uitgebreider toelicht wat het zelfmeldbeleid omvat en wie in aanmerking komt
voor de zelfmeldstatus. De brief verzend ik gelijktijdig met de beantwoording van
deze Kamervragen.

Vraag 5

Kunt u een overzicht geven hoeveel zelfmelders niet opgeroepen worden en daarbij aangeven
hoeveel van die mensen een straf van minder dan 3 maanden hadden, hoeveel een straf
van 3 tot 6 maanden, 6 maanden tot 1 jaar, 1 tot 3 jaar en langer dan 3 jaar?

Antwoord 5

Zie de tabel in beantwoording op vraag 2.

Vraag 6

Kunt u de tien zwaarste misdrijven geven (de hoogste maximumstraf voor het delict
waarvoor zij zijn veroordeeld) waarvoor een zelfmelder niet wordt opgeroepen? Vindt
u dat maatschappelijk aanvaardbaar?

Antwoord 6

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 is in 87,1% van de zaken met een zelfmeldstatus
een straf van maximaal 90 dagen opgelegd. Om antwoord te geven op deze vraag is binnen
de groep nog uit te voeren gevangenisstraffen van zelfmelders gekeken naar de langste
straffen die zijn opgelegd vanaf één jaar (peildatum 1 mei 2024).6

Het betreft informatie over tenlastegelegde feiten. Dat wil zeggen dat voor de hieronder opgeomde feiten geldt dat niet in alle
gevallen een veroordeling hoeft te hebben gevolgd. Om te controleren of de tenlastegelegde
feiten daadwerkelijk tot een veroordeling hebben geleid, zouden de bijbehorende vonnissen
één voor één geraadpleegd moeten worden. De beantwoordingstermijn van deze vragen
is te kort om dat te doen.

Het grootste deel van de zaken bestaat uit drugsdelicten op grond van de Opiumwet.

Onder de zaken komen de volgende tenlastegelegde feiten met de langste strafmaxima
onder de 12 jaar voor:

– Diefstal met geweld, strafmaximum 9 jaar;

– Afpersing, strafmaximum 9 jaar;

– Woninginbraak tijdens de nachtelijke uren of in vereniging gepleegd, strafmaximum
9 jaar;

– Drugsdelicten met variërende strafmaxima van onder andere 4, 6 en 8 jaar;

– Strafbare feiten op basis van de Wet Wapens en Munitie (WWM), strafmaxima variëren
van 9 maanden tot 8 jaar;

– Gewoontewitwassen (i.e. als van witwassen een gewoonte wordt gemaakt), strafmaximum
8 jaar.

Andere tenlastegelegde feiten met een strafmaximum van 6 jaar of lager, die ook onder
de zaken voorkomen, zijn onder andere:

– Witwassen, strafmaximum 6 jaar;

– Diefstal in vereniging, strafmaximum 6 jaar;

– Valsheid in geschrifte, strafmaximum 6 jaar;

– Oplichting in georganiseerd verband, strafmaximum 5 jaar en vier maanden;

– Wegenverkeerswetdelict, namelijk het onder invloed veroorzaken van een ernstig verkeersongeval
met dodelijke slachtoffers, strafmaximum 4,5 jaar;

– Openlijke geweldpleging, strafmaximum 4,5 jaar;

– Verduistering, strafmaximum 4 jaar.

Het CJIB beoordeelt voor iedere zaak zorgvuldig en persoonsgericht of de zelfmeldstatus
wordt toegekend. Daarbij worden de uitsluitingsgronden en contra-indicatoren zoals
genoemd in de Regeling tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (Regeling USB)
gehanteerd.7 Hoewel de slachtofferbelangen niet expliciet in de contra-indicaties zijn opgenomen,
betrekt het CJIB ook deze nadrukkelijk in de beoordeling.

Vraag 7

Kunt u aangeven op grond van welk toetsingskader veroordeelden worden aangemerkt als
zelfmelder en door wie deze selectie plaatsvindt?

Antwoord op vraag 7

Wanneer de rechter iemand veroordeelt voor een gevangenisstraf bepaalt het CJIB namens
mij of de veroordeelde de zelfmeldstatus kan verkrijgen, voor zover de veroordeelde
niet al in voorlopige hechtenis zit, er geen bevel tot gevangenneming is of de veroordeelde
al op een andere titel gedetineerd is. Dit is op basis van de op 1 januari 2020 in
werking getreden Wet herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (Wet
USB). Daarmee is de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van straffen, waaronder
de zelfmeldbeoordeling, overgegaan van het Openbaar Ministerie (OM) naar het Ministerie
van Justitie en Veiligheid.8 De beoordeling door het CJIB vindt plaats volgens de Regeling USB. Deze regeling
is gepubliceerd in de Staatscourant en online te raadplegen.9

Het uitgangspunt is dat een veroordeelde in aanmerking komt voor de zelfmeldstatus,
tenzij sprake is van een uitsluitingsgrond of contra-indicatie zoals vermeld in artikel
2:1 Regeling USB. Uitgesloten van de zelfmeldstatus zijn veroordeelden voor een strafbaar
feit waar een gevangenisstraf van twaalf jaar of meer op staat. Zij kunnen géén zelfmeldstatus
krijgen, dus ook niet als diegene tot een kortere straf wordt veroordeeld. Ook voor
specifiek genoemde zedenmisdrijven ten aanzien van minderjarigen geldt dat een veroordeelde
in ieder geval niet de zelfmeldstatus krijgt.10 Deze twee beperkingen gelden sinds 1 januari 2020; bij de overgang van de verantwoordelijkheid
naar het ministerie zijn de regels aangescherpt. Verder komen niet in aanmerking veroordeelden
die voor het ontvangen van de oproep niet beschikken over een betrouwbaar en bruikbaar
adres en personen die een gijzeling moeten ondergaan.11 Naast deze uitsluitingsgronden wordt op basis van de volgende contra-indicaties besloten
om wel of geen zelfmeldstatus toe te kennen:

– de aard en de ernst van de vrijheidsbenemende sanctie;

– de mate waarin de rechtsorde door het strafbare feit is geschokt;

– de psychische gesteldheid van de veroordeelde en daaruit voortvloeiende veiligheidsrisico’s;

– het eerder niet melden na een oproep;

– het eerder niet meewerken aan de tenuitvoerlegging van een vrijheidsbenemende sanctie,
en

– de mogelijke omstandigheid dat de straf als jeugdige is opgelegd.

Bij een persoonsgerichte beoordeling worden alle bovenstaande zaken meegewogen. Indien
na de oproep van de veroordeelde om zich te melden voor detentie feiten of omstandigheden
bekend worden die tot een andere beslissing zouden hebben geleid, kan de beslissing
tot zelfmelden ingetrokken worden.

Indien de zelfmeldstatus wordt toegekend, ontvangt de veroordeelde een brief waarin
staat binnen welke termijn en in welke penitentiaire inrichting (PI) hij of zij zich
kan melden om de gevangenisstraf uit te zitten. In de tussengelegen tijd hoeft de
veroordeelde niet te worden aangehouden, waardoor extra inzet van politiecapaciteit
wordt voorkomen. De zelfmeldstatus geeft de veroordeelde daarmee de gelegenheid zich
voor te bereiden op de detentie, en zaken te regelen die betrekking hebben op bijvoorbeeld
de werk- of gezinssituatie. Doel daarvan is detentieschade te beperken. Wanneer een
zelfmelder zich niet op tijd bij de PI meldt, zal hij of zij alsnog worden aangehouden.
Wanneer géén zelfmeldstatus wordt toegewezen, volgt een last tot aanhouding, arrestatie
door de politie en instroom in de PI als arrestant.

Vraag 8

Hoe groot was de groep zelfmelders tussen 1 december 2022 en 1 april 2023? Hoe groot
was deze groep tussen 1 december 2023 en 1 april 2024?

Antwoord 8

In tabel 2 is het aantal nog op te roepen, volwassen zelfmelders te zien. Dit betreft
zowel mannen als vrouwen (circa 5% van de volwassen zelfmelders is vrouw). De tijdelijke
oproepstop voor zelfmelders die sinds 6 december 2023 geldt, is van toepassing op
alle volwassen, mannelijke zelfmelders.

Tabel 2: Aantal nog door DJI op te roepen zelfmelders op gegeven datum

Datum

Aantal

01-12-2022

823

01-01-2023

821

01-02-2023

876

01-03-2023

1.023

01-04-2023

1.325

 
 

01-12-2023

1.434

01-01-2024

1.602

01-02-2024

1.793

01-03-2024

2.185

01-04-2024

2.500

Vraag 9

Geldt de opnamestop voor zelfmelders voor alle personen die als zelfmelder (kunnen)
worden aangemerkt? Zo nee, welke selectiecriteria worden gehanteerd?

Antwoord 9

De tijdelijke oproepstop voor zelfmelders die sinds 6 december 2023 geldt, is van
toepassing op alle volwassen, mannelijke zelfmelders. Zoals aangegeven in de brief
begin ik op 1 juli aanstaande weer met het oproepen van zelfmelders met de langste
strafduren. Vervolgens beoordeel ik iedere drie maanden in welke omvang het oproepen
van zelfmelders verder hervat kan worden, waarbij ik meeweeg of de andere getroffen
capaciteitsmaatregelen voldoende effect hebben op de capaciteit.

Vraag 10

Kunt bovenstaande vragen één voor één beantwoorden binnen 1 week?

Antwoord 10

Gelet op de benodigde tijd om de gestelde vragen zorgvuldig te beantwoorden, is dit
niet in één week gelukt.