Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Peter de Groot, Brekelmans en Erkens over het artikel ‘Russische schepen die bijtanken bij Vlissingen’

Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 12 april 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel ««Russische» schepen die bijtanken bij Vlissingen? Daarmee
helpt Nederland Poetins oorlogseconomie»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Is het correct dat de scheepvaart bij ankerplaats Everingen geen havengeld betaalt?
Zo ja, waarom is dit niet het geval?

Antwoord 2

Ja, dat is correct. Op de ankerplaatsen in de Westerschelde, waaronder de ankerplaats
Everingen, wordt door de scheepvaart geen havengeld betaald. Ankerplaatsen maken geen
onderdeel uit van een haven, waarmee het recht van de vrije scheepvaart geldt. Op
die locaties is het niet toegestaan havengeld te vragen.

Vraag 3

Is het aantal schepen dat aanmeert bij deze ankerplaats de afgelopen maanden inderdaad
fors toegenomen? Kan dit cijfermatig nader worden onderbouwd? Waarom wel, waarom niet?

Antwoord 3

Het aantal schepen is de afgelopen maanden niet fors toegenomen. In het afgelopen
jaar was er per kwartaal sprake van een stabiel aantal schepen die voor anker gingen
op locatie Everingen, zie hieronder:

2024 kwartaal 1 (tot nu toe): 276 schepen

2023 kwartaal 4: 274 schepen

2023 kwartaal 3: 255 schepen

2023 kwartaal 2: 321 schepen

2023 kwartaal 1: 332 schepen

De afgelopen jaren was er wel sprake van een toename. Het aantal schepen, dat voor
anker ging op locatie Everingen, steeg van 440 in 2020 via 548 in 2021 naar 1.149
in 2022 en 1.182 in 2023.

Vraag 4

Klopt de bewering dat er zeven Russische schepen de afgelopen tijd zijn aangemeerd
bij deze ankerplaats? Zo nee, hoeveel Russische schepen zijn hier de afgelopen tijd
dan aangemeerd?

Antwoord 4

Er hebben geen Russisch gevlagde schepen voor anker gelegen op de Everingen. De vier
schepen die met naam genoemd zijn in het NRC artikel, hebben wel toestemming gekregen
om de Westerschelde op te varen en voor anker te gaan, omdat deze niet onder de Europese
sancties vielen.

Vraag 5

Klopt het dat de kans op ongelukken is toegenomen door «schaduwschepen», zoals benoemd
in het artikel?

Antwoord 5

Op dit moment kunnen we nog geen inschatting geven of de kans op een ongeluk is toegenomen.
Dat verkent de ILT momenteel. De eerste stap hierbij is het scherper in kaart brengen
van de schaduwvloot.

Voor zeegaande schepen gelden internationale veiligheidseisen. De verantwoordelijkheid
om in compliance te zijn met die internationale eisen ligt in eerste instantie bij
de reder en Vlaggenstaat. Het controleren van buitenlandse schepen die Nederlandse
havens aandoen is een recht dat dient als vangnet om te controleren of er aan deze
eisen wordt voldaan. Hiervoor zijn er wereldwijd verschillende samenwerkingsverbanden
van lidstaten die havenstaatcontroles uitvoeren. Nederland is lid van het samenwerkingsverband
ParisMoU en CaribbeanMoU. Schepen welke Nederland aandoen worden op basis van een
risicoprofiel geselecteerd voor inspectie. Deze profielen worden gebaseerd op gegevens
van de ParisMoU en de EU.

Vraag 6

Wat kan er op korte termijn gedaan worden om ongelukken met deze «schaduwschepen»
te voorkomen?

Antwoord 6

Op korte termijn wordt er gekeken wat er gedaan kan worden om de «schaduwvloot» scherper
in kaart te brengen. Door meer inzicht te hebben in welke schepen onderdeel uitmaken
van deze vloot en die hiermee trachten sancties te omzeilen, kan er gerichter worden
gecontroleerd op de technische staat van deze schepen.

Daarnaast is het van belang dat er Europees afspraken worden gemaakt als het gaat
om het omzeilen van sancties door middel van deze schaduwvloot. Door samen met andere
lidstaten gerichter te monitoren op deze schepen, kan er een duidelijker beeld ontstaan
waar de schepen zich bevinden.

Vraag 7

Is het correct dat de douane en Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) niet handhavend
optreden tegenover deze Russische schepen?

Antwoord 7

Het is onwenselijk dat schepen de Europese sanctieregels kunnen omzeilen en daarbij
ook mogelijk een gevaar zijn voor mens en milieu. De ILT neemt deze signalen uiterst
serieus en gaat daarmee aan de slag.

Inspecties op buitenlandse schepen gaan in Nederland op basis van risicolijsten van
de ParisMoU en de EU. Deze inspecties vinden plaats in havens en op enkele ankerplaatsen
(Everingen A en Put bij Terneuzen). De ILT gaat, samen met andere betrokken partijen,
aan de slag om ervoor te zorgen dat er meer zicht en controle komt op de risicoschepen
die we niet in kaart hebben, waaronder de schaduwvloot.

Verder voert de ILT sanctie-inspecties uit aan boord van schepen die worden geselecteerd
door de Kustwacht. Het betreffen dan schepen die op enigerlei wijze in verband kunnen
worden gebracht met de sanctielijst. Russische schepen hebben geen toegang tot Nederlandse
havens op basis van de sancties tegen Rusland. De schaduwvloot bestaat met name uit
schepen die onder andere vlag varen, mogelijk geen Europese havens aandoen en hierdoor
onder de radar kunnen blijven op de risicolijsten.

Vraag 8

Deelt u de mening dat het verboden moet worden om aan te meren bij deze ankerplaats?

Antwoord 8

Nee, want Everingen is – net als de andere ankerplaatsen in het Scheldegebied – aangewezen
als ankerplaats onder het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Vlaams
Gewest vanuit het Gemeenschappelijk Nautisch Beheer in het Scheldegebied. Deze ankerplaatsen
vervullen een belangrijke functie voor veilig en vlot scheepvaartverkeer in het Scheldegebied
en worden gebruikt als noodankerplaats, voor overslagwerkzaamheden en bunkeringen.
De ankerplaats Everingen is nautisch gezien een verantwoorde en veilige ankerplaats.

Vraag 9

Als dit niet mogelijk is, kunnen burgemeesters dan de bevoegdheid krijgen handhavend
op te treden tegenover deze schepen?

Antwoord 9

Nee, in Nederland hebben burgemeesters geen directe verantwoordelijkheid voor het
toezicht en handhaving op schepen.

Het toezicht en de handhaving op schepen vallen onder de verantwoordelijkheid van
de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Vraag 10

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 10

Ja, zie hierboven.