Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van Campen en Van Hijum over het bericht 'Slovakia’s president warns Robert Fico is testing ‘limits of democracy''

Antwoord van Minister Bruins Slot (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 11 april 2024).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Slovakia’s president warns Robert Fico is testing «limits
of democracy»» van The Financial Times?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u het met deze leden eens dat democratische waarden en het goed functioneren
van de rechtsstaten van alle lidstaten van belang zijn voor het functioneren van de
Europese Unie (EU)?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Deelt u de opvatting van deze leden dat lidstaten niet alleen bij toetreding aan de
vereisten voor de rechtsstaat moeten voldoen, maar ook als zij officieel lid zijn
van de EU? Zo ja, hoe worden huidige lidstaten getoetst in mate van rechtsstatelijkheid
en hoe pleit u in Europees verband voor het bevorderen en waarborgen van deze rechtsstatelijkheid?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Ja. De Europese Unie (EU) heeft meerdere instrumenten tot haar beschikking om rechtsstatelijke
problemen in de Unie te adresseren.2 Zo worden rechtsstatelijke ontwikkelingen structureel door de Europese Commissie
(Commissie) gemonitord in het kader van haar jaarlijkse rechtsstaatrapport.3 Daar waar lidstaten de rechtsstatelijke beginselen die in de Verdragen zijn neergelegd,
schenden, kan de Commissie handhavend optreden. De Commissie kan bijvoorbeeld een
inbreukprocedure starten. Als de schendingen van de beginselen van de rechtsstaat
het financieel beheer of de bescherming van de financiële belangen van de Unie serieus
dreigen aan te tasten, kan de MFK-rechtsstaatverordening worden ingezet, zoals eind
2022 is gebeurd tegen Hongarije. Het kabinet steunt de Commissie in haar rol als hoedster
van de Verdragen en blijft de Commissie oproepen deze daadkrachtig en consequent te
vervullen om toe te zien op de naleving van de beginselen van de rechtsstaat in de
EU.

Vraag 4

Bent u in dit licht bekend met de recente uitspraken van de aftredende Slowaakse president
waarin wordt gesteld dat de premier «de grenzen van de democratie aan het testen is»?
Hoe beoordeelt u de uitspraken van de aftredend Slowaakse president?

Antwoord 4

Ik ben bekend met de uitspraken van de Slowaakse president. Het is niet aan mij om
de woorden van een staatshoofd van een ander land te becommentariëren.

Vraag 5

Hoe kijkt u naar deze recente ontwikkelingen in Slowakije? Welke specifieke ontwikkelingen
in Slowakije verslechteren de Slowaakse rechtsstaat? Hoe kijkt u specifiek naar het
sluiten van het bureau van een speciaal openbaar aanklager, opgericht om onderzoek
te doen naar corruptiezaken?

Antwoord 5

Het kabinet volgt de rechtsstaatontwikkelingen in Slowakije nauwgezet. Datzelfde geldt
voor de Commissie. Het is nu primair aan de Commissie om, in haar rol als hoedster
van de Verdragen, te beoordelen of Slowakije de rechtsstatelijke beginselen die in
de Verdragen zijn neergelegd schendt en hier indien nodig tegen op te treden. Nederland
blijft het belang benadrukken van de volledige en adequate toepassing van het beschikbare
EU-rechtsstaatinstrumentarium.

Vraag 6

Wat zijn de eventuele potentiële risico’s voor ongewenste beïnvloeding van buiten
de EU in Slowakije? Hoe kijkt u in dat licht ook naar de pro-Russische uitspraken
van de nieuwe Slowaakse premier Fico?

Antwoord 6

Ongewenste buitenlandse inmenging gaat in tegen de fundamenten van een democratische
rechtsorde en open samenleving, waarop de EU is gestoeld. Het is van belang dat de
EU eensgezind is ten aanzien van de steun aan Oekraïne en de aanpak van Rusland. Uitspraken
die de Russische verantwoordelijkheid voor de oorlog in Oekraïne in twijfel trekken
zijn schadelijk. Het kabinet draagt deze boodschap in zowel EU- als bilateraal verband
steevast uit.

Vraag 7

Hoe verhoudt de positie van Slowakije zich op dit moment tot andere lidstaten in de
Europese Raad? Ziet u risico’s dat het Slowaaks leiderschap zich in navolging van
Hongarije ontwikkelt tot verstorende factor in de EU? Ziet u in de opstelling van
Slowakije een verslechtering in de betrekkingen met andere lidstaten, in het bijzonder
met Nederland? Zo ja, wat zijn de stappen die u onderneemt zowel bilateraal, alsmede
met andere lidstaten, om te voorkomen dat Slowakije dezelfde rol in de Unie zal innemen
als Hongarije en eerder Polen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Nederland blijft zich inzetten voor EU-eenheid. Slowakije steunt tot nu toe altijd
belangrijke EU-besluitvorming, bijvoorbeeld ten aanzien van steun aan Oekraïne.

Vraag 8

Hoe zorgt u er in Europees verband voor dat er een vinger aan de pols gehouden gaat
worden met betrekking tot Slowakije, zodat voorkomen wordt dat aldaar de rechtsstaat
verslechtert en de ongewenste invloed van Rusland toeneemt?

Antwoord 8

Voor de beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op vraag 3.
Het kabinet blijft het belang benadrukken van de volledige en adequate toepassing
van het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium.

Vraag 9

Bent u het met deze leden eens dat hiervoor aandacht gevraagd dient te worden bij
de andere lidstaten, in de Raad en bij de verantwoordelijk Europese Commissarissen
en instituties voor rechtsstatelijkheid en voor democratie? Zo ja, welke stappen gaat
u hierbij ondernemen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

In algemene zin blijft Nederland met de Commissie in gesprek over rechtsstatelijke
ontwikkelingen in de Unie en benadrukt daarbij het belang van de volledige en adequate
toepassing van het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium.

Vraag 10

Kunt u deze vragen elk afzonderlijk en zo spoedig mogelijk beantwoorden?

Antwoord 10

Ja.