Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Vermeer over de gang van zaken omtrent toekenningen en reserveringen voor het Nationaal Groeifonds

Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat), mede namens de Minister
van Financiën (ontvangen 8 april 2024).

Vraag 1

Bij de drie indieningsrondes die tot nu toe hebben plaatsgevonden is er over 52 projecten
positief besloten, waarbij een bedrag van 8,5 miljard euro aan voorwaardelijke toekenningen
is gemoeid, kunt u aangeven op welke manier deze bedragen voorwaardelijk zijn?

Antwoord 1

De voorwaarden die zijn gesteld bij voorwaardelijke toekenningen verschillen per project.
De voorwaarden kunnen bijvoorbeeld gaan over het behalen van mijlpalen, het ophalen
van meer cofinanciering of het borgen van lange termijn strategische thema’s als internationale
samenwerking en valorisatie. De voorwaarden die per project zijn gesteld, zijn te
vinden in de adviesrapporten van de adviescommissie Nationaal Groeifonds (hierna:
de adviescommissie).

Er zijn inmiddels drie indieningsrondes geweest. Er zijn 52 projecten waarover positief
is besloten. Hiermee is een bedrag van € 11,8 miljard gemoeid:

€ 4,9 miljard aan toekenningen (waarvan € 4,75 miljard via de departementale route
en € 141 miljoen via de subsidieroute), € 3,8 miljard aan voorwaardelijke toekenningen
en een bedrag van € 3,1 miljard aan reserveringen. Dit is de huidige stand van zaken;
zie hieronder voor toelichting over de advisering van de adviescommissie van maart
jl. over de omzetting van voorwaardelijke toekenningen en reserveringen.

De voorwaardelijke toekenningen (€ 3,8 miljard) zijn net als de directe toekenningen
(€ 4,9 miljard) juridisch verplichte middelen, die al door het parlement zijn geautoriseerd.
Wanneer er wordt voldaan aan gestelde voorwaarden, kan het kabinet op basis van een
advies van de adviescommissie de voorwaardelijke toekenning omzetten in een toekenning.

In maart jl. heeft de adviescommissie opnieuw advies uitgebracht over elf projecten
waarvoor een aangepast projectvoorstel is ingediend om een reservering of voorwaardelijke
toekenning om te zetten. In mijn brief van 15 maart jl. heb ik, mede namens de Minister
van Financiën, op dit advies gereageerd.1 Daarbij heb ik aangegeven dat het kabinet de adviezen van de adviescommissie integraal
overneemt. De budgettaire verwerking hiervan vindt plaats bij Voorjaarsnota 2024.
De omzettingen van de reserveringen worden juridisch verplicht na autorisatie van
de eerste suppletoire begroting (Voorjaarsnota) door beide Kamers.

Indien deze besluitvorming wordt geautoriseerd door het parlement zal de nieuwe situatie
als volgt zijn: € 6 miljard aan toekenningen (waarvan € 5,83 miljard via de departementale
route en € 141 miljoen via de subsidieroute), € 3,6 miljard aan voorwaardelijke toekenningen
en een bedrag van € 1,7 miljard aan reserveringen.

Vraag 2

Kunt u aangeven hoe dit totaalbedrag verdeeld is over de verschillende voorziene tranches
en wanneer deze tranches verwacht worden?

Antwoord 2

De timing van omzettingen van voorwaardelijke toekenningen in definitieve toekenningen
is per project verschillend, afhankelijk van de voorwaarden die gesteld zijn. Wanneer
het uitvoerende departement van mening is dat er aan de gestelde voorwaarden voor
omzetting is voldaan kan zij dit voorleggen aan de fondsbeheerders.

De timing van deze omzettingen staat daarmee los van de timing van volgende indieningsrondes
van het Nationaal Groeifonds.

In tabel 25 van de begroting van het Nationaal Groeifonds2 wordt een overzicht gegeven van de geraamde kasuitgaven per project, voor de definitieve
toekenningen en de voorwaardelijke toekenningen.

Vraag 3

Kunt u aangeven in welke mate de toekenningen verplicht zijn?

Antwoord 3

Toekenningen en voorwaardelijke toekenningen zijn juridisch verplicht.

Vraag 4

Kunt u aangeven of en in welke mate de 3,1 miljard euro aan reserveringen verplicht
zijn, indien de aanvrager aan afgesproken voorwaarden heeft voldaan of op korte termijn
zal voldoen?

Antwoord 4

In de eerste drie indieningsrondes zijn er, op basis van het advies van de adviescommissie,
middelen gereserveerd voor mogelijk kansrijke projecten die nog nader uitgewerkt moeten
worden om een eerste toekenning te krijgen. Ook zijn er middelen gereserveerd voor de
volgende fases van projecten met een toekenning.

Ten aanzien van de reserveringen heeft communicatie plaatsgevonden en zijn bestuurlijke
verwachtingen gewekt, maar deze middelen zijn niet juridisch verplicht. Voor het omzetten
van een reservering in een (voorwaardelijke) toekenning zal de adviescommissie op
basis van een vernieuwd of aangevuld investeringsvoorstel een nieuw advies uitbrengen
aan de fondsbeheerders. De omzetting van een reservering wordt door de fondsbeheerders
aan de ministerraad voorgelegd. De omzettingen van de reserveringen zijn definitief
na autorisatie door beide Kamers.

Op dit moment zijn er voor 12 projectvoorstellen reserveringen gedaan. Dit betreft
4 projecten die een nader uitgewerkt plan moeten indienen voor een eerste toekenning
en 8 projecten waarbij het gaat om een reservering voor een volgende fase van een
project dat al met middelen vanuit het Nationaal Groeifonds is opgestart. Indien de
besluitvorming van 15 maart jl. bij Voorjaarsnota wordt geautoriseerd (zie het antwoord
op vraag 1), dan gaat het nog om 6 projecten met een reservering. Dit betreft allemaal
reserveringen waarbij het gaat om een volgende fase van een project dat al met NGF-middelen
is opgestart. In de tussentijd werken de betrokken partijen bij alle projecten hard
door aan het verbeteren om aan de gestelde eisen en voorwaarden van de adviescommissie
te voldoen. Partijen maken hierbij ook kosten voor het verder uitwerken van hun projectvoorstellen.

Een voorbeeld van een reservering voor een volgende fase van een al lopend project
is de Einstein Telescope. Er is € 42 miljoen toegekend voor de voorbereiding van het
internationale bid om de telescoop in Limburg te vestigen. Daarnaast is er een reservering
van € 870 miljoen voor de bouwkosten wanneer het bid wordt toegekend en de Einstein
Telescope in Nederland wordt gebouwd. Vervolgfinanciering vindt alleen plaats als
de Einstein Telescope daadwerkelijk in Nederland komt. De bouw van de Einstein Telescope
zal naar verwachting leiden tot een hoogwaardig high tech ecosysteem gericht op verschillende
technologieën, waaronder vacuümtechnologie, cryogene technologie en lasers.

Een ander voorbeeld is de reservering voor het Nationaal Onderwijslab AI. Er is € 79,6 miljoen
beschikbaar gesteld voor het Nationaal Onderwijslab AI. In dit project worden prototypes
ontwikkeld van digitale intelligente onderwijsinnovaties om de kwaliteit van het primair
en voortgezet onderwijs te verbeteren. Er is een reservering van € 63 miljoen gemaakt
om deze prototypes door te ontwikkelen tot producten die geschikt zijn om breed in
de markt en in de klas in te zetten en tegelijkertijd het hele ecosysteem te versterken.

Vraag 5

Kunt u aangeven of u, naast de pauzeknop voor nieuwe inschrijvingen, ook overweegt
af te zien van bestaande reserveringen?

Antwoord 5

Nee, zie hiervoor ook de brieven die ik op 15 maart en 28 maart mede namens de Minister
van Financiën naar uw Kamer heb gestuurd.3 Het kabinet vindt het van groot belang dat deze reserveringen in stand blijven. Ten
aanzien van de reserveringen heeft communicatie plaatsgevonden en zijn bestuurlijke
verwachtingen gewekt. Zoals in het antwoord op vraag 4 uiteengezet zijn er reserveringen
gemaakt voor kansrijke projectvoorstellen die nog nader uitgewerkt moeten worden en
zijn er reserveringen gemaakt voor de volgende fases van projecten met een reeds bestaande
toekenning uit het Nationaal Groeifonds. Voor deze al lopende projecten zal het vervallen
van de gereserveerde middelen betekenen dat de beoogde doelen in mindere mate of zelfs
niet worden behaald doordat zij bijvoorbeeld niet naar de volgende fase kunnen opschalen.

Vraag 6

Zijn er los van de 3,1 miljard euro aan reserveringen door het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat concrete verwachtingen gewekt bij bedrijven voor toekomstige tranches?
En zo ja welke?

Antwoord 6

Er heeft communicatie plaatsgevonden naar potentiële indieners over de vierde ronde.
In de brief van 30 juni 2023 hebben de Minister van Financiën en ik de vierde ronde
aangekondigd.4 In oktober 2023 is de communicatie naar potentiële indieners opgestart.5 Sindsdien zijn partijen bezig geweest met de ontwikkeling van voorstellen. Partijen
hebben bijvoorbeeld hun eerste ideeën voor een Nationaal Groeifonds-aanvraag getoetst
door middel van het indienen van een Quickscan bij de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland.

Er is dus heeft dus communicatie plaatsgevonden over de vierde ronde en de voorstelontwikkeling,
maar er zijn geen concrete financiële toezeggingen gedaan aan bedrijven.

In de brief van 28 maart heb ik u, mede namens de Minister van Financiën, geïnformeerd
over de pauzering van de vierde ronde.6

Vraag 7

Zo ja, gaat het daarbij ook om (schriftelijke) toezeggingen?

Antwoord 7

Nee, het betreft communicatie naar potentiële indieners over de vierde ronde. Zie
ook het antwoord op vraag 6.

Vraag 8

Wilt u bovenstaande vragen afzonderlijk beantwoorden?

Antwoord 8

Ja.

Vraag 9

Kunt u de antwoorden op bovenstaande vragen binnen drie weken naar de Kamer sturen?

Antwoord 9

Dit is helaas niet gelukt.