Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Stoffer, Ceder en Tuinman over het artikel 'Rijksambtenaren Buitenlandse Zaken demonstreren tegen Nederlands Israëlbeleid'

Antwoord van Minister Bruins Slot (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 14 maart 2024).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Rijksambtenaren Buitenlandse Zaken demonstreren
tegen Nederlands Israëlbeleid»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe taxeert u de deelname van uw ambtenaren aan deze demonstratie tijdens werktijd?

Antwoord 2

De wekelijkse demonstraties vinden plaats tussen 12:00 uur en 12:30 uur en vallen
dus in de lunchpauze van de ambtenaren.

Vraag 3

Klopt het dat de eis van de ambtenaren voor een staakt-het-vuren strijdig is met kabinetsbeleid?

Antwoord 3

Nederland maakt zich zeer ernstige zorgen over de schrijnende humanitaire situatie
in Gaza en roept op tot snelle en ongehinderde toegang voor humanitaire hulp. Voor
structurele humanitaire hulp zijn direct maatregelen nodig, zoals een onmiddellijk
tijdelijk humanitair staakt-het-vuren. Het door een groep ambtenaren ingenomen standpunt
voor een permanent staakt-het-vuren vormt geen kabinetsbeleid.

Vraag 4

Klopt het dat de genoemde eenstaatsoplossing van de initiatiefneemster voor de demonstratie
strijdig is met het kabinetsbeleid?

Antwoord 4

Nederland blijft inzetten op een tweestatenoplossing, waarbij een veilig Israël en
een levensvatbare Palestijnse staat in vrede naast elkaar bestaan. Dit standpunt staat
los van de ingenomen standpunten van de initiatiefneemster van de demonstraties.

Vraag 5

Erkent u dat in de staat Israël al Joden en Arabieren samen wonen, en Israël juist
uit Gaza haar eigen burgers en militairen heeft teruggetrokken in 2005?

Antwoord 5

Het klopt dat er in Israël zowel een Joodse als Arabische bevolking woonachtig is.
In augustus 2005 heeft Israël zich teruggetrokken uit de Gazastrook, daarbij werden
ook Israëlische kolonisten uit de Gazastrook geëvacueerd.

Vraag 6

Schuurt de werkwijze van deze ambtenaren dan niet met artikel 10.1 van de Ambtenarenwet
2017? Zo ja, wat wil u eraan doen om dit in het vervolg te voorkomen en welke consequenties
heeft deze demonstratie?

Antwoord 6

Ambtenaren kennen net als alle andere burgers de vrijheid van meningsuiting. Artikel
10 van de Ambtenarenwet 2017 stelt hieraan de beperking dat ambtenaren zich dienen
te onthouden van het openbaren van gedachten of gevoelens of van de uitoefening van
het recht tot vereniging, tot vergadering en tot betoging, indien door de uitoefening
van deze rechten de goede vervulling van zijn functie of de goede functionering van
de openbare dienst, voor zover deze in verband staat met zijn functievervulling, niet
in redelijkheid zou zijn verzekerd.

Of hiervan sprake is, kan per situatie verschillen. Allerlei factoren kunnen meespelen,
zoals maatschappelijke gevoeligheid van het onderwerp, de betrokkenheid van de ambtenaar
bij het onderwerp, en het moment en de manier waarop ambtenaren opvattingen kenbaar
maken.

Het is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de ambtenaar zelf om hierin
een afweging te maken. Achteraf zal de ambtenaar zich jegens de werkgever moeten kunnen
verantwoorden. Vervolgens is het aan de werkgever om, gelet op alle omstandigheden,
zorgvuldig te beoordelen of in een concreet geval door de ambtenaar een grens is overschreden.
Dit is afhankelijk van de concrete omstandigheden van de individuele handeling.

Vraag 7

Beaamt u dat het aan parlementariërs en kabinetsleden is om openlijk politieke uitspraken
te doen over politiek gevoelige zaken?

Antwoord 7

Zoals is aangegeven in de beantwoording van de vragen van het lid Stoffer (kenmerk
2023Z18329), onderschrijft het kabinet dat het staatsrechtelijk gezien aan parlementariërs en
leden van het kabinet is om openlijk politieke uitspraken te doen. Dit laat onverlet
dat ambtenaren persoonlijke meningen en voorkeuren kunnen hebben en daar, binnen de
in wet- en regelgeving gestelde grenzen, uiting aan kunnen geven.

Vraag 8

Kent u andere voorbeelden waar er door ambtenaren van een departement werd gedemonstreerd
tegen het beleid van het eigen ministerie? Zo ja, hoe werd daarna gehandeld?

Antwoord 8

Het ministerie heeft geen weet van demonstraties door ambtenaren bij andere ministeries.
De rijksoverheid registreert het gedrag van ambtenaren ook niet als dusdanig.

Vraag 9

Bent u het eens dat ambtenaren op persoonlijke titel mogen demonstreren maar dat dit
onder werktijd, net buiten hun werkplaats en met beroep op de leus «civil servants
demand ceasefire» onwenselijk is?

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 2 en vraag 6.

Vraag 10

Welke acties en gesprekken zijn er geweest op het departement van Buitenlandse Zaken
na de petitie van 25 oktober die door diverse ambtenaren in functie werd ondertekend?

Antwoord 10

Sinds de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 en het daarop volgende conflict
tussen Israël en Hamas zijn er binnen de organisatie van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken meerdere acties ontvouwd. Zo is de thematiek meermaals besproken in de bestuursraad
en in verschillende bijeenkomsten met afdelingsdirecteuren. Daarbij is opgeroepen
om binnen de afdelingen en teams gesprekken te voeren, eventueel met gespreksbegeleiding
vanuit het team voor organisatieontwikkeling.

De centrale lijn daarbij is altijd geweest om enerzijds te normeren dat verschillen
in opvatting niet ten koste moesten gaan van de ambtelijke professionaliteit en een
respectvolle omgang met collega’s. Anderzijds zijn er meerdere interne mogelijkheden
gecreëerd om met elkaar van gedachten te wisselen en verschillende perspectieven in
te brengen. Vanuit bestuurlijk niveau wordt de boodschap uitgedragen dat er binnen
het departement altijd ruimte is voor andere inzichten en interne tegenspraak. De
Gids ambtelijk vakmanschap en de Handreiking Ambtenaar en grondrechten van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn actief onder ieders aandacht gebracht.

Vraag 11

Houden ambtenaren die nu bij de demonstratie betrokken zijn zich aan de geest en de
conclusies van gesprekken die na 25 oktober gevoerd zijn?

Antwoord 11

Net als iedereen heeft een ambtenaar grondrechten als vrijheid van meningsuiting en
recht op demonstratie. De demonstraties zijn niet direct een uitkomst van de binnen
Buitenlandse Zaken intern gevoerde dialoog. Die dialoog is permanent en het overgrote
deel van de medewerkers maakt gebruik van de geboden mogelijkheden om hun zorgen bespreekbaar
te maken.