Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Sneller en Bamenga over zakelijke vliegreizen binnen de Rijksoverheid

Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 12 maart 2024).

Vraag 1

Kan de Staatssecretaris inzichtelijk maken hoeveel zakelijke vliegreizen sinds 2018
jaarlijks door ambtenaren van de rijksoverheid zijn gemaakt en deze uitsplitsen tussen
business en economyclass?1

Antwoord 1

Ik beperk mij in mijn antwoorden tot de situatie bij de sector Rijk. Het Ministerie
van Defensie is daardoor niet meegenomen in de beantwoording.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal vliegreizen van de sector Rijk,
uitgesplitst tussen economyclass (EC) en businessclass (BC). Vanwege het reisbeleid
(zie mijn beantwoording van vraag 6) zijn vluchten in businessclass in principe verre
afstandsvluchten (vluchten van zes uur of meer). Percentueel kan de verhouding van
vliegkilometers tussen economy- en businessclass daarom anders liggen.

Aantal EC

Aantal BC

EC%

BC%

Jaar 2018

21.918

4.902

82%

18%

Jaar 2019

34.713

5.181

87%

13%

Jaar 2020

11.831

721

94%

6%

Jaar 2021

11.268

1.290

90%

10%

Jaar 2022

23.683

4.144

85%

15%

Jaar 2023

30.512

4.962

86%

14%

Vraag 2

Bestaat er een duidelijk kader om de noodzakelijkheid van een zakelijke vliegreis
voor overheidsambtenaren te toetsen? Zo nee, is de Staatssecretaris voornemens zo’n
toets op te stellen?

Antwoord 2

Volgens de CAO Rijk is een dienstreis een door de werkgever noodzakelijk geachte reis
in verband met het verrichten van werkzaamheden op een andere locatie dan de eigen
werklocatie. Dit bepaalt de leidinggevende, maar ministeries kennen hiervoor ook hun
eigen kaders. Vanuit het Rijksbrede programma Denk Doe Duurzaam is een checklist beschikbaar.2

De CAO Rijk geeft vervolgens regels over wanneer een buitenlandse dienstreis met de
trein moet worden afgelegd en wanneer deze met het vliegtuig mag worden gemaakt. Treinreizen
is daarbij het uitgangspunt. Deze regels zijn in 2020 aangescherpt, waardoor niet
meer het aantal kilometers, maar het aantal uur leidend is. De dienstreis wordt per
trein gemaakt als de reistijd per trein maximaal acht uur is. Is de reistijd meer
dan acht uur, maar minder dan anderhalf keer de reistijd per vliegtuig, wordt de reis
alsnog met de trein gemaakt. Hierbij geldt als reistijd de tijd die met het reizen
is gemoeid, berekend vanaf de werklocatie van de werknemer tot de plek van bestemming.
Dit is inclusief het voor- en natransport naar station of vliegveld en inclusief wachttijd
(inchecktijd).

Werkgever Rijk en vakbonden hebben in het akkoord over de CAO Rijk 2022–2024 werkgevers
en werknemers bij organisatieonderdelen die veel internationaal reizen opgeroepen
om actief het gesprek te (blijven) voeren en maatregelen te treffen, zoals het verder
inperken van businessclass reizen, zo veel mogelijk rechtstreekse vluchten in te zetten
en online overleg in plaats van reizen te overwegen.

Vraag 3

Deelt de Staatssecretaris de mening dat de cao van de rijksoverheid een voorbeeldfunctie
heeft om duurzame arbeidsvoorwaarden te stimuleren?

Antwoord 3

De sector Rijk heeft zich verbonden aan een duurzame bedrijfsvoering. In relatie tot
het reizen leidt dit tot keuzes om reizen te beperken tot het noodzakelijke, het gebruik
van het openbaar vervoer te bevorderen en het toepassen van klimaatcompensatie.

De werkgever Rijk is de grootste werkgever van Nederland en heeft in die hoedanigheid
een verantwoordelijkheid en een voorbeeldrol, ook in het kader van duurzaamheid. De
werkgever Rijk zet daarom ook in op verduurzaming van de arbeidsvoorwaarden. Een recent
voorbeeld is de afspraak in het akkoord over de CAO Rijk 2022–2024 dat werknemers
een werkgeversbijdrage en IKB-budget kunnen besteden aan verduurzaming van de woning.
Naar aanleiding van hetzelfde cao-akkoord is daarnaast 2023 de Pilot duurzame cao
gestart. Ook tijdens de nieuwe cao-onderhandelingen zet de werkgever Rijk in op verduurzaming
van de arbeidsvoorwaarden.

Vraag 4

Binnen de Pilot duurzame cao3 worden vliegreizen niet meegenomen in het duurzame reisgedrag, waarom niet?

Antwoord 4

Tijdens de onderhandelingen over de CAO Rijk 2022–2024 hebben vakbonden en werkgever
Rijk een pilot afgesproken voor verduurzaming van de cao. De bedoeling van deze pilot
is om duurzame ideeën uit te proberen, om ze daarna als dat kan rijksbreed door te
voeren. Uit de ruim 300 ingestuurde ideeën zijn er veertien geselecteerd, aan de hand
van zes vuistregels: originaliteit, uitvoerbaarheid, schaalbaarheid, impact, gedragsverandering
en inclusiviteit. Tegelijkertijd bestond de wens ook om een spreiding over de verschillende
aspecten van verduurzaming binnen de cao en bedrijfsvoering te creëren. Binnen de
Pilot duurzame cao zijn vier andere ideeën die te maken hebben met reizen of mobiliteit
uitgewerkt. Zoals in mijn beantwoording op vraag 1 al benoemd, hebben werkgever Rijk
en vakbonden in hetzelfde cao-akkoord wel opgeroepen om actief het gesprek te (blijven)
voeren en maatregelen te treffen in relatie tot internationaal reizen.

Vraag 5 en 6

Hoe waardeert de Staatssecretaris het initiatief van andere grote werkgevers om hun
werknemers standaard in economy(plus) te laten vliegen, gezien een vlucht in de businessclass
2,6 tot 4,3 keer zoveel CO2-uitstoot oplevert?4

Kan de Staatssecretaris toezeggen om vliegen in economy(plus) voor zakelijke vliegreizen
door ambtenaren van de rijksoverheid de standaard te maken? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5 en 6

De sector Rijk werkt op vele manieren aan het terugdringen van de CO2-uitstoot. Onderdeel hiervan is dat de sector Rijk het zakelijke verkeer van alle
rijksambtenaren wil verduurzamen. De ministeries moeten hiermee zelf aan de slag.
Het beperken van vliegen in businessclass en vliegreizen in het algemeen zijn manieren
om dat te doen. Werkgevers die daarop inzetten, leveren dan ook een positieve bijdrage.

De CAO Rijk geeft regels over het reizen in economy- dan wel businessclass. Bij een
vlucht van minder dan zes uur, wordt de reis in economyclass gemaakt. Het reizen in
businessclass is toegestaan als de vlucht zes uur of meer bedraagt, maar dit is geen
verplichting. Economyclass is voor uitgezonden werknemers (bij verlof, opleiding in
Nederland, overplaatsing en familiebezoek / gezinshereniging) de standaard.

Over arbeidsvoorwaardelijke afspraken uit de CAO Rijk moet ik overeenstemming bereiken
met de vakbonden en deze kan ik dus niet eenzijdig aanpassen. De werkgever rijk zet
ook tijdens de nieuwe cao-onderhandelingen in op verduurzaming van de arbeidsvoorwaarden.

Overigens geldt dat naast dat reisbeleid duurzaam moet zijn, er ook andere overwegingen
spelen. De werkgever moet ervoor zorgen dat de werknemer de reis veilig en verantwoord
kan maken, mede met het oog op de gezondheid van de werknemer. Zo moet het reisbeleid
de werknemer bijvoorbeeld in staat stellen zijn werkzaamheden zowel na aankomst op
de plaats van bestemming als na terugkomst in zijn woonplaats en zo nodig tijdens
de heen- en terugreis optimaal te verrichten en fit te zijn en te blijven.