Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Stoffer, Boswijk, Kahraman en Ceder over het Open Doors rapport 2024 en het rapport 'Freedom of Thought' van het humanistisch verbond

Antwoord van Minister Bruins Slot (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 23 februari 2024).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het Open Doors rapport 20241 en het rapport «Freedom of Thought» van het humanistisch verbond2?

Antwoord 1

Ja. De Speciaal Gezant voor Religie en Levensovertuiging heeft beide rapporten op
woensdag 17 januari jl. persoonlijk in ontvangst genomen tijdens een symposium georganiseerd
door Open Doors en het Humanistisch Verbond.

Vraag 2

Hoe duidt u de trends ten opzichte van vorig jaar? Is dit nog aanleiding om ergens
het beleid of de diplomatieke inzet van Nederland aan te scherpen?

Antwoord 2

De ranglijst schetst een zorgelijk beeld van vervolging van mensen omwille van hun
religie of levensovertuiging. Dit komt ook naar voren uit het Freedom of Thoughtrapport van het Humanistisch Verbond. Het kabinet herkent trends zoals genoemd in
het Open Doors rapport, waaronder toename van religieus gemotiveerd geweld in de Sahelregio
en onderdrukking van mensen vanwege hun religie of levensovertuiging in onder andere
Nicaragua, China en India. Dit is overal en altijd een kwalijke zaak.

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stipuleert dat een ieder het recht
heeft op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. Dit omvat ook de vrijheid om
van religie of levensovertuiging te veranderen en de vrijheid om zowel in het openbaar
als privé een godsdienst of levensovertuiging – alleen of met anderen – te belijden.
Dit is en blijft een prioriteit voor het Nederlands mensenrechtenbeleid. Helaas zien
we dat schendingen van dit universele recht vaak niet alleen staan en meestal samengaan
met de schending van de andere fundamentele rechten zoals vrijheid van meningsuiting
en gelijke rechten voor vrouwen en meisjes en voor lhbtiq+-personen.

Nederland vraagt, zowel publiek als achter de schermen, aandacht voor het belang van
het beschermen van mensenrechten voor iedereen en heeft daarbij speciale aandacht
voor religieuze en andersdenkende minderheden. Nederland doet dit via bilaterale en
multilaterale kanalen, de intergouvernementele International Freedom of Religion or Belief Alliance (IRFBA), de International Contact Group on Freedom of Religion and Belief van de VS en de EU, onze ambassades in het buitenland, de mensenrechtenambassadeur
en de speciaal gezant voor religie en levensovertuiging.

Vraag 3

Kunt u aangeven welke programma’s Nederland in de verschillende genoemde landen steunt
om eenheid tussen religieuze groepen te bevorderen?

Antwoord 3

Nederland ondersteunt in een vijftal landen uit de ranglijst christenvervolging 2024
programma’s specifiek gericht op de bevordering van eenheid tussen religieuze groepen.
Dit zijn Ethiopië, Indonesië, Irak, Mali en Nigeria. Deze ondersteuning loopt via
het JISRA-partnerschap programma (Joint Initiative for Strategic Religious Action) met consortiumleider Mensen met een Missie.

Met dit project worden via intra-, inter- en extrareligieuze programma’s de samenwerking
en dialoog bevorderd binnen religieuze gemeenschappen in deze landen, evenals tussen
de geloofsgemeenschappen zoals christenen en moslims. Daarbij wordt met name de rol
van vrouwen en jongeren onder de aandacht gebracht. Ook wordt ingezet op dialoog met
en lobby bij de overheden om gelijke rechten voor religieuze groepen te bevorderen.
Zo hebben christelijke en moslimjongeren in Ethiopië gezamenlijk de beperkte toegang
tot elektriciteit in christelijke wijken in een dorp bij de lokale autoriteiten weten
te regelen. In Nigeria hebben christelijke en moslimvrouwen gezamenlijk initiatieven
genomen om religieuze dorpsconflicten in het noorden van het land te beslechten. De
lessen die in de projecten in Kenia en Indonesië over versterking van de positie van
vrouwen binnen religies zijn geleerd, werden vorig jaar uitgewisseld door de betrokken
deelnemers in een bijeenkomst in Jakarta.

Vraag 4

Hoe reageert u specifiek op de explosieve groei van geweld tegen christenen? Hoe zet
Nederland zich daartegenin?

Antwoord 4

Zie het antwoord op vraag 2 en vraag 3.

Vraag 5

Wat is de inzet van het kabinet in de Universal Periodic Review van Nigeria nu Nederland
in de Verenigde Naties (VN) Mensenrechtenraad is vertegenwoordigd? Bent u bereid om
geweld tegen christenen daar aan te dragen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe?

Antwoord 5

Nederland brengt via verschillende kanalen zijn zorgen over de mensenrechtensituatie
en vrijheid van religie en geloofsovertuiging in Nigeria over. In de Nederlandse UPR-verklaring
die op 23 januari 2024 tijdens het zogenaamde «mensenrechtenexamen van de VN» is aangedragen
ten aanzien van Nigeria en online terug te vinden is, roept Nederland Nigeria op de
inspanningen te verhogen om de verantwoordingsplicht te versterken en de veiligheid
te vergroten om het genot van de rechten op vrijheid van religie en levensovertuiging
in alle regio’s van Nigeria te garanderen. Tevens is het onderwerp van vrijheid van
religie en levensovertuiging voor iedereen, zo ook christenen en niet-gelovigen, een
onderdeel van de bilaterale gesprekken die Nederland en Nigeria voeren.

Vraag 6

Kunt u zich inzake Nigeria, en waar het ook optreedt, inzetten voor christenen en
andere groepen onder intern verdreven personen, gezien er vaak hele dorpen en regio’s
ook samen christelijk zijn?

Antwoord 6

Het geweld dat door het gehele land woedt, waarbij burgerslachtoffers vallen met verschillende
etniciteiten en religies wordt veroorzaakt door een mix van factoren die in de verschillende
gebieden een meer of minder belangrijke rol spelen. Religie wordt in sommige gevallen
gebruikt als aansporende reden voor dit geweld, maar het is niet de grondoorzaak van
het geweld. Zo zijn bijvoorbeeld de schaarse grond, verminderde toegang tot sociaal-economische
mogelijkheden, geringe mogelijkheid tot effectieve politieke participatie en het landbeheerstelsel
grondoorzaken van dit geweld. Factoren als klimaatverandering, vermeende marginalisering
van bevolkingsgroepen en de verslechterende economische situatie verergeren de strijd
om schaarse middelen. Zowel de beleidsnota «Doen waar Nederland goed in is» als de
Afrikastrategie benadrukken dat Nederland zich inzet voor het aanpakken van grondoorzaken
van armoede, terreur, irreguliere migratie en klimaatverandering om stabiliteit, vrede
en veiligheid voor o.a. Afrikaanse landen en burgers na te streven. Dit doet Nederland
ongeacht hun geslacht, achtergrond, religie of geloofsovertuiging.

Daarnaast heeft Nederland programma’s die toezien op de bevordering van eenheid tussen
religieuze groepen (zie antwoord op vraag 3). Ook brengt Nederland geregeld het belang
van objectieve gerechtigheid op, mede om politisering van religie tegen te gaan.

Vraag 7

De voorzitter van de humanisten in Nigeria, Mubarak Bala, is in 2020 in een oneerlijk
proces veroordeeld tot een lange gevangenisstraf; wat kunt u in deze casussen doen?
En hoe treedt een ambassade dan op als er een specifieke rechtszaak of casus is die
christenvervolging raakt?

Antwoord 7

Daar waar mogelijk verzoeken medewerkers van de ambassade toestemming aan de autoriteiten
in het betrokken land om een rechtszaak bij te wonen die gericht is tegen mensenrechtenverdedigers
dan wel tegen personen tegen wie een rechtszaak is aangespannen in strijd met de universele
verklaring van de rechten van de mens. Zo kan de post door aanwezigheid uiting geven
aan bestaande zorgen. Ook kan de ambassade specifieke zaken bespreken met de autoriteiten,
bilateraal of bijvoorbeeld in EU-verband. Ook worden met ambassades van gelijkgezinde
landen afspraken gemaakt over het bijwonen van mensrechtszaken in andere landen.

Vraag 8

Kunt u inzichtelijk maken wat u onderneemt in het kader van wetten die afvallen van
de Islam en bekering naar het christendom strafbaar stellen?

Antwoord 8

Onder de vrijheid van religie en levensovertuiging valt ook het recht zich te allen
tijde van een religie of levensovertuiging af te keren, te veranderen van religie
of levensovertuiging of om er geen aan te hangen. We zien, ook door dit rapport bevestigd,
de druk op afvalligheid en bekering in brede zin toenemen. Nederland zet zich via
multilaterale kanalen als de VN en de EU in om strafbaarstelling van apostasie en
blasfemie tegen te gaan, en benoemt waar opportuun en mogelijk ook de rechten van
bekeerlingen in bilateraal contact met landen waar dit als problematisch wordt ervaren.
Ook heeft Nederland zich in de Mensenrechtenraad (MRR) met succes ingespannen voor
een oproep tot een moratorium op de doodstraf op blasfemie en afvalligheid in de tweejaarlijkse
anti-doodstrafresolutie van de Mensenrechtenraad.

Vraag 9

Vanaf 2024 is Nederland weer actiever in Irak, welke kansen biedt dit om middels soft
power meer invloed op het gebied van mensenrechten en specifiek geloofsvrijheid meer
ruimte te bewerkstelligen?

Antwoord 9

Het kabinet zet zich ook in 2024 in voor kwetsbare (religieuze) minderheden in Irak,
waaronder christenen en Jezidi’s. In lijn met motie lid Mulder c.s. van 22 december
2022 vraagt het kabinet in de beleidsdialoog met de Iraakse overheid op alle niveaus
steevast aandacht voor de situatie van de christelijke gemeenschap in Irak. Nederland
financiert verschillende projecten en programma’s ter bevordering van de vrijheid
van religie en levensovertuiging in Irak. Een voorbeeld hiervan is het Joint Initiative for Strategic Religious Action (JISRA-partnerschap) zoals genoemd in het antwoord op vraag 2. Dit JISRA-partnerschap
heeft mede als doel interreligieuze dialoog in o.a. Ninewa in Noord-Irak te bevorderen.
Ook in multilateraal verband vraagt Nederland aandacht voor mensenrechten bij de uitvoering
van de mandaten van verschillende missies in Irak, waaronder binnen de NATO Mission
in Irak (NMI) en de EU Advisory Mission (EUAM). Zowel binnen NMI als EUAM zijn adviseurs
opgenomen om in overleg met Iraakse counterparts te werken aan het verbeteren van
mensenrechten. Momenteel levert NL twee mensenrechtenadviseurs aan de missies in Irak.

Vraag 10

Hoe gaat Nederland om met straffeloosheid als er een grote meerderheidsreligie is
en schendingen van religieuze minderheden worden gedoogd? Welke middelen zijn alsnog
effectief bij politieke en justitiële autoriteiten om ze tot vervolging van geweldplegers
te bewegen?

Antwoord 10

Daar waar de mogelijkheid zich voordoet brengt Nederland, al-dan-niet in samenwerking
met andere partners, schendingen van mensenrechten via dialogen en bij ontmoetingen
met de autoriteiten aan de orde. Dit kan bijvoorbeeld via de posten, de mensenrechtenambassadeur
of de speciaal gezant voor religie en levensovertuiging. Een voorbeeld van de Nederlandse
inzet is accountability voor misdrijven begaan door IS jegens o.a. de Yezidi-gemeenschap.
Zo verleent Nederland financiële steun aan het United Nations Investigative Team to Promote Accountability for Crimes Committed by
Da’esh/ISIL (UNITAD), dat samenwerkt met Iraakse autoriteiten aan wetgeving om geweldsplegers
van internationale misdrijven te vervolgen.

Vraag 11

In China zijn buitengewoon veel kerken gesloten of afgezwakt en gedwongen meer naar
de regeringslijn te gedragen, welke gevolgen heeft dit voor de Nederlandse relatie
met China en onze bredere Europese inzet met betrekking tot China?

Antwoord 11

Nederland spreekt zich zowel in bilateraal en multilateraal verband uit tegen repressie
van vrijheid van religie en levensovertuiging, ook wat betreft de rechten van religieuze
minderheden in China. Zo stelde Nederland bij de recente Universal Periodic Review van China de schriftelijke vraag om de naleving van internationaal erkende normen
en de Chinese Grondwet inzake de bescherming van de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging
te overwegen en zich te onthouden van inmenging in de uitoefening van dit recht. Verder
sprak ook de EU tijdens de meest recente VN Mensenrechtenraad ernstige zorgen uit
over o.a. de vrijheid van religie en levensovertuiging in China.

Vraag 12

Welk gebruik van surveillancetechnologie heeft het kabinet waargenomen nu Chinese
en Russische invloeden in Afrika toenemen? Wat zijn de effecten daarvan op christenen?
Wat kan het kabinet hier tegen doen?

Antwoord 12

Het kabinet heeft geen kennis van of zicht op het gebruik van surveillance technologie
in Afrika en de invloed daarvan op christenen.

Vraag 13

Bent u bereid China aan te spreken op het misbruiken van coronamaatregelen als dekmantel
voor andere autoritaire doeleinden?

Antwoord 13

Het kabinet blijft China zowel bilateraal als in EU- of VN-verband aanspreken zolang
de mensenrechtensituatie daar om vraagt. Het voornaamste doel is het verbeteren van
de situatie middels het aankaarten van schendingen. Of coronamaatregelen al-dan-niet
als «dekmantel» zijn gebruikt is evenwel een discussie die met China niet tot enig
verwachtbaar resultaat zal leiden.

Vraag 14

Rechtstaat en handhaving doet ertoe om christenvervolging tegen te gaan, in hoeverre
wordt christenvervolging en geloofsvrijheid meegenomen in rechtstatelijke programma’s
die Nederland en de Europese Unie (EU) aanbieden aan ontwikkelingslanden?

Antwoord 14

De Nederlandse en Europese programmering ter bevordering van de rechtstaat en het
versterken van toegang tot recht draagt er toe bij dat mensen in staat zijn om hun
rechten te realiseren. Daaronder vallen ook de internationaal erkende mensenrechten,
inclusief de vrijheid van religie en levensovertuiging. Toegang tot recht is des te
belangrijker in die gevallen waar de rechten van (minderheids)groepen worden geschonden,
door bijvoorbeeld discriminatie, uitsluiting of uitbuiting. Door inzet op rechtsstatelijkheid
en toegang tot recht wordt mede bijgedragen aan vrijheid van religie en levensovertuiging
inclusief het tegengaan van vervolging van christenen.

Vraag 15

Heeft het kabinet een strategie om haar mensenrechtenbeleid te verwezenlijken en christenvervolging
te adresseren bij landen waar geen centrale regering bestaat waar men mee kan samenwerken,
zoals in Libië en andere landen?

Antwoord 15

De Nederlandse strategie om de mensenrechtendoelstellingen te realiseren is vastgelegd
in de nota «Mensenrechten, Democratie en Internationale Rechtsorde (MDIR)». In landen
waar geen centrale regering bestaat, zet Nederland zich daar waar mogelijk in via
multilaterale organisaties als de VN en met partners uit het maatschappelijk middenveld.

In Libië werkt Nederland aan bevordering van de mensenrechten, waaronder vrijheid
van religie en de rechten van minderheden, onder meer via het co-voorzitterschap van
de werkgroep internationaal humanitair recht en de werkgroep voor internationaal humanitair
recht en mensenrechten van het Berlijnproces.

Vraag 16

Worden de rapporten van Open Doors en het Humanistisch Verbond nog meegenomen in de
landeninformatie die het Ministerie van Buitenlandse Zaken doorgeeft aan de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND)?

Antwoord 16

Ja, waar relevant worden rapporten en berichten, zoals die van Open Doors en van andere
organisaties die zich inzetten voor de belangen van (vervolgde) religieuze groepen,
gebruikt en aangehaald bij de ambtsberichten (landeninformatie) die het Ministerie
van Buitenlandse Zaken opstelt ten behoeve van het Ministerie van Justitie en Veiligheid
en de IND.

Vraag 17

In de regeringsinzet voor de Sahellanden wordt Jihadistisch geweld genoemd, maar niet
specifiek wie het raakt, beseft u dat dit buitengewoon vaak tegen christenen is gericht?

Antwoord 17

Het kabinet maakt zich grote zorgen over de toename van conflict en jihadistisch geweld
in de Sahel. Het jihadisme en de strijd tegen terrorisme veroorzaakt een stijgend
aantal dodelijke slachtoffers, vluchtelingen en intern ontheemden, onder wie christenen.
Het kabinet betreurt al deze slachtoffers.

Vraag 18

Bieden de landenhoofdstukken van het Open Doors rapport nog aanleidingen om opnieuw
naar de regeringsinzet in de Sahellanden of de Afrikastrategie te kijken?

Antwoord 18

Voor effectieve implementatie van de Afrikastategie en het beleid in de Sahel is de
input van en dialoog met maatschappelijke organisaties, zowel in Nederland als zeker
ook in Afrikaanse landen, van groot belang. Dit geldt ook voor de landenhoofdstukken
van het Open Doors rapport. Zoals gesteld in de Afrikastrategie zet Nederland in op
investeren van de bilaterale samenwerking op burgerveiligheid, toegang tot recht,
vredesopbouw en inclusief bestuur in de landen Burkina Faso, Mali en Niger in de Sahel.
Tevens legt het kabinet met de inzet in de Sahel nadruk op de bescherming van mensenrechten
en de positie van minderheden. Het kabinet heeft de Kamer hierover onlangs geïnformeerd.3

Vraag 19

In veel landen raakt christenvervolging meisjes en vrouwen anders vanwege hun sociale
status, hoe kan het kabinet zich hier in het bijzonder voor inzetten?

Antwoord 19

Genderstereotypes staan gelijke rechten en kansen voor vrouwen en meisjes wereldwijd
in de weg. Deze obstakels zijn vaak hoger wanneer bezien door intersectionele lens,
namelijk behalve gender ook religie, afkomst, seksuele voorkeur, sociale klasse etc.
Via verschillende strategische partnerschappen binnen het SDG5 fonds onder het subsidiekader
Versterking Maatschappelijk Middenveld en in lijn met het Feministisch Buitenland
Beleid zet het kabinet zich in ten behoeve van de bescherming en bevordering van de
rechten van vrouwen en meisjes. Dit betreft politieke participatie, economische versterking,
bestrijding van geweld tegen vrouwen en meisjes en de Vrouwen, Vrede & Veiligheid-agenda.
Daarnaast is Nederland actief in de multilaterale fora op het vlak van het beschermen
en bevorderen van de rechten van vrouwen en meisjes.

Verder zet het kabinet zich ook via het strategische partnerschap met JISRA, zoals
genoemd in het antwoord op vraag 3, in voor samenwerking en dialoog op het gebied
van religie met speciale aandacht voor vrouwen en meisjes.

Vraag 20

Welke mogelijkheden ziet u om in handelsbetrekkingen specifiek christenvervolging
aan te kaarten en de situatie voor christenen te verbeteren? Kunt u er ook op toezien
dat de EU dit zwaarder mee gaat nemen in haar handelsakkoorden?

Antwoord 20

In handelsakkoorden komt steeds meer aandacht voor duurzame ontwikkeling, waarvan
ook het respecteren van mensenrechten deel uit maakt. Zo wordt bijvoorbeeld in de
preambules verwezen naar de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, waarin
de vrijheid van religie en levensovertuiging beschermd wordt. Bovendien zijn er specifieke
hoofdstukken over handel en duurzame ontwikkeling waarin ook de verplichtingen vanuit
de VN richtlijnen voor Business and Human Rights opgenomen zijn, welke toezien op mensenrechten in de brede zin en dus ook op vrijheid
van religie en levensovertuiging. Voor de herziening van de Commissie aanpak van handel
en duurzame ontwikkeling heeft het kabinet ingezet op meer aandacht van implementatie
en naleving van afspraken in handelsakkoorden, waaronder die over mensenrechten. Het
doel van de Commissie is sindsdien dat in nieuwe akkoorden schendingen van het handels-
en duurzaamheidshoofdstuk kunnen leiden tot het nemen van handelssancties, als dialoog
niet voldoende effect heeft. Het kabinet steunt deze inzet.

In het Algemeen Preferentieel Stelsel, waarmee tariefpreferenties door de EU aangeboden
worden aan bepaalde ontwikkelingslanden, is een verwijzing opgenomen naar het Internationaal
Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. Schendingen van dit verdrag, waarin
ook vrijheid van religie en levensovertuiging is opgenomen, kunnen mogelijk leiden
tot intrekken van de preferenties. Dit geldt onder andere voor Nigeria, maar ook voor
een aantal landen in de Sahel. Voor bepaalde landen die meedoen aan APS+, waarmee
zij extra preferenties kunnen krijgen, is effectieve implementatie van onder andere
dit verdrag en dus bescherming van vrijheid van religie een voorwaarde tot toetreding.