Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bromet over het bericht ‘Nieuwe klap voor boeren: grond onder hun voeten vandaan’

Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof) (ontvangen 29 januari
2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2023–2024, nr. 695.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Nieuwe klap voor boeren: grond onder hun voeten vandaan»?1

Antwoord 1

Ja, daar ben ik mee bekend.

Vraag 2

Klopt het dat Staatsbosbeheer recent een brief heeft gestuurd aan natuurbeherende
boeren dat hun pachtovereenkomst, als deze per 1 januari 2024 eindigt, mogelijk niet
wordt verlengd? Klopt het dat dit geldt voor ongeveer 550 boeren?

Antwoord 2

Staatsbosbeheer geeft (natuur)gronden in gebruik aan agrarische ondernemers door middel
van verpachting. Het klopt dat Staatsbosbeheer een brief heeft gestuurd aan deze agrarische
ondernemers dat hun pachtovereenkomst, als deze per 1 januari 2024 eindigt, niet automatisch
kan worden verlengd. Als overheidsorganisatie mag Staatsbosbeheer sinds het zogeheten
Didam-arrest namelijk niet langer gronden onderhands in gebruik geven aan haar pachters.
Staatsbosbeheer geeft ongeveer 40.000 ha van haar areaal uit in geliberaliseerde pacht
(< 6 jaar volgens titel 7.5 artikel 397 lid 1 van het BW). Dit betreft circa 3.000
pachters. Deze pachters maken deel uit van verschillende agrarische sectoren, zoals
biologische boeren en landschapsboeren. De pachtovereenkomsten eindigen niet allemaal
tegelijk. Jaarlijks eindigen er 500–600 pachtovereenkomsten.

Vraag 3

Klopt het dat pachtovereenkomsten tot nu toe altijd stilzwijgend werden verlengd?
Waarom zijn deze boeren hier zo laat over geïnformeerd dat dit nu niet zo is?

Antwoord 3

Het gaat in deze kwestie om pachtovereenkomsten die na een looptijd van maximaal 6 jaar
definitief eindigen en dus niet (stilzwijgend) verlengd kunnen worden. Pachters kregen
voorheen na het verlopen van de overeengekomen pachttermijn veelal onderhands een
nieuwe pachtovereenkomst aangeboden. Na het Didam-arrest was ook Staatsbosbeheer genoodzaakt
deze werkwijze te herzien, wat heeft geresulteerd in een nieuwe, openbare pachtprocedure.
Deze procedure is in september 2023 door Staatsbosbeheer vastgesteld, waarna pachters
hierover per brief zijn geïnformeerd. Wanneer Staatsbosbeheer in de periode voorafgaand
aan de brief gesprekken voerde met pachters, is aandacht gevraagd voor de aankomende
wijziging. Zulke gesprekken hebben echter niet met alle pachters plaatsgevonden, gelet
op de grote hoeveelheid pachters en de beperkte tijd die beschikbaar was. Daarnaast
zijn stakeholders, zoals LTO Nederland en de provincies, geïnformeerd. De formele
kennisgeving met de pachter-specifieke informatie wat dit voor hun eigen contractsituatie
zou betekenen, was pas mogelijk na de vaststelling van de nieuwe pachtprocedure in
september. Ik heb er begrip voor dat het voor de pachters prettiger zou zijn geweest
wanneer dit eerder had kunnen gebeuren.

Vraag 4

Hoe ziet de nieuwe wijze van verpachten door Staatsbosbeheer eruit? Wat zijn de voorwaarden
voor dit puntensysteem?

Antwoord 4

Staatsbosbeheer heeft de afgelopen jaren ingezet op duurzame ingebruikgeving (DIG)
van zijn gronden. De basis voor de kwaliteit van de ingebruikgeving wordt gevormd
door de voorwaarden in de pachtovereenkomst, waarbij de natuurdoelen in stand worden
gehouden. Staatsbosbeheer zoekt naar intrinsiek gemotiveerde pachters die de natuurgronden
in gebruik willen nemen en daar zijn toelatingscriteria en vergelijkingscriteria (de
zogenaamde inschrijfvoorwaarden en gunningscriteria) voor opgesteld. De criteria zijn
objectief, toetsbaar en redelijk, zoals ervaring hebben met het in gebruik hebben
van natuurgrond/agrarische gronden met natuurdoelen, keurmerken zoals SKAL, het hebben
van een GLB brons/zilver/goud label en de nabijheid van het bedrijf van de inschrijvende
partij tot de pachtgrond. Met de gestelde criteria beoogt Staatsbosbeheer niet alleen
te selecteren op prijs, maar ook een pachter te selecteren die ervaring met en kennis
heeft van het gebruik van natuurgronden.

Vraag 5

Klopt de uitspraak dat de intensieve melkveehouderij wordt bevoordeeld met de nieuwe
systematiek? Deelt u de mening dat dit niet mogelijk zou moeten zijn? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 5

Nee, die uitspraak klopt niet. Bij het beoordelen van inschrijvingen op pachtpercelen
maakt Staatsbosbeheer geen afweging tussen agrarische sectoren, maar wordt enkel geselecteerd
op duurzaamheid, kwaliteit en prijs. Dit moet samen met de voorwaarden in het pachtcontract
leiden tot het vinden van een pachter die in staat is op een optimale manier het in
pacht uit te geven perceel te gebruiken, om de door de provincie gestelde natuurdoelen
in stand te houden. De eerste resultaten van inschrijvingen volgens het nieuwe pachtproces
laten zien dat de intensieve melkveehouderij niet wordt bevoordeeld met de nieuwe
systematiek.

Vraag 6

Op welke wijze worden de belangen afgewogen?

Antwoord 6

Zoals ook aangegeven bij de beantwoording van vraag 5 maakt Staatsbosbeheer bij het
beoordelen van inschrijvingen op pachtpercelen geen afweging tussen agrarische sectoren,
maar wordt enkel geselecteerd op duurzaamheid, kwaliteit en prijs. Dit moet samen
met de voorwaarden in het pachtcontract leiden tot het vinden van een pachter die
in staat is op een optimale manier het in pacht uit te geven perceel te gebruiken,
om de door de provincie gestelde natuurdoelen in stand te houden.

Vraag 7

Op welke wijze wordt de afweging gemaakt tussen het voortbestaan van natuurbeherende
boeren en het scherper sturen op natuurdoelen?

Antwoord 7

Staatsbosbeheer werkt graag samen met pachters die een duurzame bedrijfsvoering nastreven.
Dit is meegenomen bij de inschrijfvoorwaarden en gunningscriteria. Met het voor pacht
ter beschikking stellen van gronden en de specifiek daarvoor geldende pachtvoorwaarden
biedt Staatsbosbeheer mogelijkheden voor meer natuurinclusieve bedrijfsvoering door
boeren. Het voortbestaan van boeren en het scherper sturen op natuurdoelen gaan in
die zin hand in hand. Staatsbosbeheer heeft echter geen taak om sectoren of specifieke,
individuele boerenbedrijven te faciliteren – hetgeen bovendien in strijd zou zijn
met het Didam-arrest.

Vraag 8

Wordt bestaande natuurbeherende boeren ook mogelijkheden geboden om de grond te blijven
pachten én scherper te sturen op natuurdoelen?

Antwoord 8

Ja. Alle pachters van Staatsbosbeheer hebben de mogelijkheid om mee te dingen naar
pachtgrond, niet alleen hun huidige pachtgrond, maar ook pachtgrond elders. Zoals
gemeld in het antwoord op vraag 4 maken duurzaamheids- en natuurdoelstellingen onderdeel
uit van de voorwaarden en de gunningscriteria van het nieuwe stelsel. Hiermee beoogt
Staatsbosbeheer niet alleen te selecteren op prijs, maar ook een pachter te selecteren
die ervaring met en kennis heeft van het gebruik van natuurgronden.